fbpx


Actualiteit, Binnenland
regeringsvorming

Marc Uyttendaele: ‘Als de Vlamingen zich echt willen afscheiden, dan is dat hun goed recht’

Interviewreeks: De staat van het land, 1 jaar na de verkiezingen (2)



Op 26 mei 2019 trokken we naar de stembus om een nieuw federaal parlement te verkiezen. Eén jaar en een rist informateurs en koninklijke verkenners later trappelen we nog altijd ter plaatse. In een interviewreeks meet Doorbraak.be de staat van het land.  Vandaag de Franstalige grondwetspecialist Marc Uyttendaele die – enigszins verrassend – al veel langer pleitbezorger is van een doorgedreven regionalisering. Op voorwaarde weliswaar dat Wallonië daar financieel niet de gevolgen van draagt. Amper vier dagen na de federale…

Plus artikel - gratis maandabonnement

U heeft een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U heeft reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement



Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.







Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder je email adres en je naam en we maken een nieuw wachtwoord (als je een account hebt) of we maken automatisch een account aan.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


Op 26 mei 2019 trokken we naar de stembus om een nieuw federaal parlement te verkiezen. Eén jaar en een rist informateurs en koninklijke verkenners later trappelen we nog altijd ter plaatse. In een interviewreeks meet Doorbraak.be de staat van het land.  Vandaag de Franstalige grondwetspecialist Marc Uyttendaele die – enigszins verrassend – al veel langer pleitbezorger is van een doorgedreven regionalisering. Op voorwaarde weliswaar dat Wallonië daar financieel niet de gevolgen van draagt.

Amper vier dagen na de federale verkiezingen vorig jaar riep u al op tot een nieuwe stembusgang. Intussen zijn we een jaar verder en lijkt de politieke realiteit u gelijk te geven. Hebben we de afgelopen maanden vooral veel kostbare tijd verloren?

Marc Uyttendaele: ‘Ongetwijfeld! Uiteraard kon niemand de coronacrisis en de gigantische impact daarvan voorzien, maar los daarvan hebben we een jaar lang vooral rondjes gedraaid. Ik vond de wijze waarop bij momenten zelfs ronduit schokkend. Herinner u bijvoorbeeld de informatieronde onder Didier Reynders en Johan Vande Lanotte: die was totaal nutteloos en diende eigenlijk enkel om tijd te winnen.

Eigenlijk was enkel de passage van Rudy Demotte en Geert Bourgeois van enig nut: zij hebben als enigen de mogelijkheid van een coalitie met PS en N-VA afgetoetst. Al snel bleek deze piste totaal onwerkbaar, en alle verdere pogingen waren er dus enkel op gericht om een dode opnieuw tot leven te wekken. Achteraf heeft ook Paul Magnette nog een verdienstelijke poging gedaan om een regering zonder N-VA op de been te brengen.’

Belediging voor de democratie

Op Joachim Coens (CD&V) en Georges-Louis Bouchez (MR) na werden er het voorbije jaar telkens opnieuw heel ervaren politici het veld ingestuurd. Als ook zij keer op keer falen, welke conclusies moeten we daar dan uit trekken?

‘De politiek in dit land kampt al veel langer met een groot probleem: politici hebben angst voor de kiezer. Alsof er een soort van smet kleeft op verkiezingen, en alsof het een belediging is voor de democratie wanneer je de kiezer opnieuw naar de stembus moet roepen. Nochtans tonen de recente voorbeelden van onder meer Spanje en Israël aan dat nieuwe verkiezingen wel degelijk een uitweg kunnen bieden uit een politieke impasse.’

Wellicht speelt in ons land niet zozeer de angst voor de kiezer, maar wel de vrees voor het groeiende succes van de zogenaamde extreme of populistische partijen. De onwil bij de traditionele partijen om met die partijen samen te werken zorgt er natuurlijk voor dat de puzzel steeds ingewikkelder wordt?

‘Dat klopt absoluut, die angst werkt conditionerend, maar politici van de traditionele partijen zouden moeten beseffen dat hun huidige strategie die extreme partijen net nog meer wind in de zeilen geeft. De bezorgdheid mag dan al gerechtvaardigd zijn, de gevoerde strategie is uiterst contraproductief.’

Staatsgreep

Is het niet iets té gemakkelijk om de politieke impasse enkel terug te voeren op de angst voor het groeiende populisme? Terwijl er in Vlaanderen min of meer een consensus bestaat over de nood aan een nieuwe staatshervorming, botst die visie nog altijd op een consequent njet van de PS. En ook puur ideologisch lijkt de kloof tussen de grootste Waalse en de grootste Vlaamse partij haast onoverbrugbaar?

‘Ik ga gedeeltelijk mee in uw analyse, en ook voor mij is een nieuwe staatshervorming absoluut noodzakelijk. De vraag is niet of ze er komt, maar wanneer. Daarnaast is er vorig jaar – en ik wik mijn woorden – ook een heuse staatsgreep gepleegd, onder het premierschap van Charles Michel. Dat was een doelbewuste strategie om elke verklaring tot herziening van de grondwet te saboteren. Ik ben er nochtans rotsvast van overtuigd dat een dergelijke verklaring ruimte zou hebben gecreëerd voor onderhandelingen tussen Vlaanderen en Wallonië, en zelfs tussen PS en N-VA.

Met andere woorden: deze ontslagnemende minderheidsregering is zo brutaal geweest om mogelijke onderhandelingen over een staatshervormingen na de verkiezingen van 26 mei al bij voorbaat onmogelijk te maken. Terwijl er vandaag nochtans absoluut nood is aan een fundamenteel debat tussen Wallonië en Vlaanderen over de toekomst van dit land. De coronacrisis heeft die noodzaak nog wat meer in de verf gezet.’

Latente xenofobie

In Vlaanderen leeft ook de vaste overtuiging dat de PS allerminst vragende partij is voor zo’n nieuwe staatshervorming?

‘Ik zal niet beweren dat de PS daarvoor staat te dringen, maar sowieso kunnen de onderhandelingen daarover nu sowieso niet starten. En natuurlijk verschillen ook de Waalse partijen daarover van mening. De MR heeft van de communautaire status quo min of meer haar handelsfonds gemaakt. Al hoeft dit geen probleem te zijn: je kan moeilijk beweren dat Georges-Louis Bouchez de voorbij maanden uitblonk in consequente standpunten. De PS en Ecolo daarentegen hebben de voorbije jaren aangetoond dat ze wel degelijk hun nek durven uitsteken als er communautaire hervormingen op tafel liggen.

Tegelijk is de N-VA vandaag ook op socio-economisch vlak misschien een meer aanvaardbare gesprekspartner voor de Franstalige linkerzijde dan de neoliberalen van de Open VLD, zeker nu iemand als Egbert Lachaert daar aan het roer gekomen is. Het grote probleem met de N-VA is dat die partij verschillende gezichten heeft, en dat de strekking die Theo Francken belichaamt, imbuvable is voor de Franstaligen. De latente xenofobie binnen die vleugel van de partij maakt elke dialoog bijzonder lastig.’

Antifascisme

Vlaanderen stemt nu eenmaal een stuk rechtser dan Wallonië, en bovendien belaagt het Vlaams Belang de N-VA ook nog eens op haar rechterflank. De PS kan toch moeilijk volhouden dat ze wel met N-VA aan tafel wil zitten en tegelijk de vleugel Francken persona non grata verklaren?

‘Kijk, elke partij moet natuurlijk zelf de rekening maken, maar het antifascisme is min of meer het DNA van de Franstalige linkse partijen. Er is dus een levensgroot probleem op dat vlak.’

Als Franstalige pleit u zelf al langer voor een nieuwe staatshervorming, wat eerder uitzonderlijk is. Waar ziet u ruimte voor nieuwe bevoegdheidsoverdrachten naar de regio’s?

‘Ik denk dat we daarin heel ver kunnen gaan, zolang er niet aan de welvaart van de Franstaligen geraakt wordt. Daar ligt wat mij betreft de rode lijn, en dat is dus ook de prijs die Vlaanderen zal moeten betalen voor een verdere federalisering. Ik heb er zelfs helemaal geen probleem mee om pakweg justitie of binnenlandse zaken te regionaliseren. Als advocaat heb ik zelf ook vaak genoeg ervaren hoe verschillend de cultuur rond justitie is aan Nederlands- en Franstalige kant.’

Regionalisering gezondheidszorg

Het gezondheidsbeleid wordt nu vaak naar voor geschoven als een van de eerste bevoegdheden die voor regionalisering in aanmerking zou komen. Onderhandelingen daarover hebben sowieso meteen ook stevige financiële consequenties?

‘Dat weet ik nog niet zo zeker. Eigenlijk komt het altijd wel een beetje neer op een soort van tapijthandel, maar ik zie niet in waarom de financiering van de gezondheidszorg niet volledig zou kunnen worden losgekoppeld van de bevoegdheidsverdeling. Als de Franstaligen daarbij niet minder middelen overhouden dan vandaag, dan ben ik persoonlijk helemaal niet gekant tegen een volledige regionalisering van de gezondheidszorg.

En zeg nu eens zelf: welke Franstalige politicus zou naar zijn kiezers willen trekken met de boodschap dat hij hen stevig verarmd heeft?

Juridisch fout

Politicoloog Carl Devos haalde in de eerste aflevering van deze interviewreeks aan dat het confederalisme dat N-VA bepleit de facto niet meer is dan een ver doorgedreven vorm van federalisme. Maakt men daar in Franstalig België niet iets te enthousiast een karikatuur van?

‘Kijk, als grondwetspecialist krijg ik pukkels van dat begrip. Niet zozeer van wat de Vlamingen er onder verstaan, maar wel van het woord zelf. Confederalisme, dat zijn twee onafhankelijke staten die onderling afspreken om bepaalde bevoegdheden samen uit te oefenen. In de Belgische context is het dus gewoonweg juridisch fout om deze term te gebruiken, maar als de N-VA over confederalisme praat, weet de partij heel goed dat confederalisme op separatisme volgt, en niet omgekeerd. Hebben zij het toch over een extreem ver doorgedreven van federalisme, dan zie ik daar geen graten in, zolang de Franstaligen er daarbij financieel niet op achteruitgaan.

Dit is natuurlijk een persoonlijke overtuiging, maar volgens mij ligt hierin wel de sleutel voor een mogelijke oplossing. Ik denk dat maar weinig Franstaligen absoluut gehecht zijn aan het in stand houden van zoveel mogelijk gezamenlijke bevoegdheden met de Nederlandstaligen. Het economische plaatje – het behoud van onze welvaart zeg maar – primeert. Maar ze twijfelen wél aan de echte bedoelingen van Bart De Wever: wil hij meer autonomie voor Vlaanderen, of wil hij toch vooral de Franstaligen treffen?

Nationalistische opstoot

Kunnen we wel nog over een gemeenschappelijk project voor dit land praten, als de centen blijkbaar het enige bindmiddel zijn om het land nog samen te houden?

‘Ik heb het Belgische model lang verdedigd, omdat ik België als een soort model voor Europa zag. Een land waarin meerdere gemeenschappen en culturen vreedzaam konden samenleven. De nationalistische opstoot in Vlaanderen heeft dit model evenwel gradueel onmogelijk gemaakt.

Dit gezegd zijnde: als Vlaanderen zich echt wil afscheiden, dan heeft het ook dat recht. Niemand kan hen dat verhinderen, al ben ik er niet van overtuigd dat daar in Vlaanderen ook echt een meerderheid voor te vinden is.’

Denkt u dat nieuwe federale verkiezingen tegelijk ook op een referendum over het voortbestaan van dit land zouden kunnen uitlopen?

‘Ik denk dat we ons niet moeten vergissen van debat: als de vraag echt op tafel moet komen, laat ons ze dan rechtstreeks stellen, en niet in de marge van verkiezingen. Maar het is natuurlijk onvermijdelijk dat deze vraag wel degelijk als een schaduw boven die verkiezingen zal zweven, en misschien is het niet slecht dat dit debat eindelijk ook eens ten gronde wordt gevoerd.’

Demagogische bewaker

U bent – via uw echtgenote Laurette Onkelinx – uiteraard ook bijzonder goed geïntroduceerd bij de PS. Heeft ook die partij geen twee gezichten? Ik hoor regelmatig dat er met Elio De Rupo een stuk vlotter te praten viel over een nieuwe staatshervorming dan met Paul Magnette?

‘Dat gevoel heb ik niet, ik zie eerder een evolutie van de partij dan van de politici binnen die partij. De PS is de jongste jaren geëvolueerd tot een echte beleidspartij, en als gewezen eerste minister is Di Rupo daarvan ook een beetje de incarnatie. Historisch gezien heeft de PS altijd gestreden voor een sterke openbare sector en tegen de opmars van extreemrechts in Vlaanderen.

Vandaag fungeert de PTB in Wallonië als een soort van demagogische bewaker van die historische erfenis. Een beleidspartij moet nu eenmaal altijd wat water in de wijn doen, en daar profiteert de PTB nu van.’

De Belgische ziekte

Is de strijd tegen wat u omschrijft als ‘de extreemrechtse vleugel binnen N-VA’ niet simpelweg een gemakkelijk excuus om in één adem ook elke nieuwe staatshervorming onmogelijk te maken?

‘Nee, want die staatshervorming is sowieso noodzakelijk, ook zonder de N-VA. En zoals ik al eerder zei, de PS was in het verleden op de afspraak bij elke staatshervorming. Nu nog eens vier jaar verder aanmodderen zonder staatshervorming zou er de Belgische ziekte enkel maar erger op maken. Een nieuwe regering met een duidelijke parlementaire meerderheid – bij voorkeur in beide taalgroepen – blijft voor mij op korte termijn absoluut wenselijk, maar het mag geen lege doos worden. In dat geval gaan we beter voor nieuwe verkiezingen.’

Volgende maandag de laatste aflevering in deze reeks, met Noël Slangen.

Filip Michiels

Filip Michiels is zelfstandig journalist.