fbpx


Filosofie, Politiek
Trias Politica

Aanval op de Trias Politica

Particratie maakte wetgevende macht ondergeschikt aan uitvoerende



De laatste maanden zagen we een ongeziene machtsconcentratie bij de uitvoerende macht. Het blijft maar de vraag of politici die daar nu van proeven straks deze almacht ook zonder slag of stoot zullen afstaan. Open Vld-voorzitter Egbert Lachaert opperde in een, reeds verwijderde, tweet over de pandemiewet op 26/03 een gedachte die iedere democraat zou moeten doen huiveren: ‘Beeld je eens in dat — zoals sommigen bepleiten — men nu nog een dagenlang debat en stemming in [het] parlement zou…

Niet ingelogd - Plus artikel - log in of neem een gratis maandabonnement

U hebt een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting of betaling. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U hebt reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement





Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.

U kan aanmelden via uw e-mail adres en wachtwoord of via uw account bij sociale media als u daar hetzelfde e-mail adres hebt.








Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder uw e-mail adres en uw naam en we maken automatisch een nieuw account aan of we sturen u een e-mailtje met een link om automatisch in te loggen en/of een nieuw wachtwoord te vragen.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


De laatste maanden zagen we een ongeziene machtsconcentratie bij de uitvoerende macht. Het blijft maar de vraag of politici die daar nu van proeven straks deze almacht ook zonder slag of stoot zullen afstaan. Open Vld-voorzitter Egbert Lachaert opperde in een, reeds verwijderde, tweet over de pandemiewet op 26/03 een gedachte die iedere democraat zou moeten doen huiveren: ‘Beeld je eens in dat — zoals sommigen bepleiten — men nu nog een dagenlang debat en stemming in [het] parlement zou moeten hebben alvorens we weten hoe het zit.’

Wetgevende macht ondergeschikt aan uitvoerende

Voor velen was het verontrustend dat de liberale partijleider zich stoorde aan de democratische werking van de wetgevende macht. Maar zijn woorden lagen dichter bij de realiteit dan velen vermoedden. Lachaert omschreef de politieke realiteit zoals die zich sinds enkele decennia de facto voltrekt. De rol van de wetgevende macht is daarbij door de particratie volledig ondergeschikt gemaakt aan de uitvoerende. Het evenwicht van de trias politica is dan ook sinds enkele decennia volledig zoek. In theorie heeft het parlement nog veel macht. In de praktijk ligt die echter in de hoofdkwartieren van de regeringspartijen.

In een noodtoestand kan de machtsconcentratie van de uitvoerende macht een krachtiger beleid betekenen. Maar zoals we de laatste twaalf maanden hebben kunnen aanschouwen, slaagde deze door de Open Vld geleide regering daar niet in. De maatregelen en regels ter bestrijding van het coronavirus zijn onduidelijk, streng en tevens weinig effectief. Laat staan wetenschappelijk onderbouwd. De mislukte groepsaankoop van de vaccins door de Europese Commissie zorgde er tevens voor dat de vaccinatie van de bevolking heel traag verloopt. Dat verergert de sanitaire, psychologische en economische situatie alleen maar.

Parlement is tijdverlies?

De uitspraak van Lachaert deed de burger even beseffen dat de Keizer (in deze ‘het democratisch systeem’) geen kleren meer draagt. Het parlement wordt in de partijhoofdkwartieren al veel vroeger dan deze pandemie als een overbodig ‘tijdverlies’ gezien. Terwijl de scheiding der machten (wetgevende, uitvoerende en rechterlijke) in de 18e eeuw nog beschouwd werd als alternatief voor de autoreferentiële absolutistische vorst, blijkt het driehonderd jaar later voor sommigen een rem te zijn voor een krachtdadig en snel beleid.

De enige manier om het parlement te bevrijden van de voogdij van de partijen en de regering, is het bevolken met volksvertegenwoordigers die niet schatplichtig zijn aan voorzitters maar aan hun kiezers. De afschaffing van de lijststem, het systeem van opvolgers, de beperkingen van het spreek- en initiatiefrecht van Kamerleden, zou daarbij zeker nuttig zijn. Kleinere kieskringen zonder kiesdrempel ook. En zolang de parlementairen zelf geen trouwe achterban creëren, zullen ze zich nooit uit eigen initiatief ontvoogden van de particratie.

Alle ‘virussen’ verdienen krachtdadig beleid

Een terugkeer naar de tijd waarin de volksvertegenwoordiger en niet de partijen centraal stonden in de politieke arena, ook op het vlak van de financiering, lijkt mij daarbij veel vernieuwender dan progressieve voorstellen tot de oprichting van adviserende en politiek gestuurde burgerraden. Een kwaliteitsvol en vooruitziend wetgevende werk, vandaag grotendeels afwezig, geeft de uitvoerende macht tevens veel meer wapens in handen om een krachtdadig beleid te voeren dan de huidige krakkemikkige en inderhaast in elkaar gestoken wetten.

Een vraag die ook spontaan komt opborrelen, is waarom een krachtdadig beleid alleen zou moeten kunnen tegen een gevaarlijk virus. Verdient elk maatschappelijk probleem dit dan niet? Waarom zou men zich beperken tot covid-19, als er nog zoveel andere figuurlijke virussen te bestrijden zijn? De stap naar een blijvende machtsconcentratie bij de uitvoerende macht, waarbij ook de private levenssfeer van de burger onder complete controle van de overheid komt, is veel dichterbij dan sommige vermoeden. De beperking van de individuele keuze- en meningsvrijheid in naam van de diversiteitsideologie is vandaag bijvoorbeeld reeds een feit.

De Joods-Nederlandse filosoof Spinoza (1632-1677) waarschuwde in zijn Tractatus theologico-politicus reeds dat de tirannie het meest gewelddadig is wanneer individuele overtuigingen als crimineel worden beschouwd. Men hoeft ook niet zo ver terug te gaan in de geschiedenis om te weten waar allesoverheersende en autoreferentiële machten naartoe kunnen leiden. Ironisch genoeg zijn diegenen die vandaag de afbraak van de trias politica stimuleren, dezelfden die ons voortdurend waarschuwen voor een terugkeer naar de jaren dertig.

[ARForms id=103]

Philip Roose