Advertentie
Buitenland
Flip Feyten en Harry De Paepe

‘Al die huilerigheid op tv, er mag wat meer flegma zijn’

In hun boek Stiff Upper Lips (Uitgeverij Vrijdag) bespreken anglofielen VRT-journalist Flip Feyten en leraar geschiedenis en Doorbraak-redacteur Harry De Paepe ‘waarom de Engelsen zo Engels zijn’. Met enig gevoel voor humor geven ze een rondleiding door de ziel van Engeland in vijf hoofdstukken: Traditie, Stiff upper lip, Politiek, Monarchie en Splendid isolation.

Doorbraak: Vanwaar jullie passie voor Engeland?

De Paepe: ‘Onze eerste videocassette thuis was een opname van Mary Poppins. Dat werd op Kerstmis uitgezonden op de BBC. Aangezien de opname een halfuurtje voor de film startte, kreeg ik er de speech van de Queen bij. Ik was amper een peuter, maar ik heb die cassette in mijn kinderjaren grijsgedraaid. (lacht) Een soort van brainwashing.’

Feyten: ‘In mijn hoofd leef ik gedeeltelijk in het Engels: BBC2 is mijn vaste tv-kanaal, ik kan niet zonder Britse kranten en boeken, en op geregelde tijdstippen kan ik de drang om de oversteek te maken niet bedwingen. Dan rij ik trouwens moeiteloos links op de weg. Pas als ik in Europa terug ben, raak ik hopeloos in de war in het verkeer. Ik heb altijd al het gevoel gehad dat ik in een vorig leven in Engeland moet rondgelopen hebben, ergens in de zeventiende eeuw.’

Hoe zijn jullie bij de titel van het boek gekomen: Stiff upper lips?

De Paepe: ‘Het is een cliché van de Engelse eigenheid dat ons allebei aanspreekt. In de meest ongelooflijke noodsituaties houden Engelsen het hoofd koel. Soms wil ik dat er weer wat meer flegma in de samenleving komt. Ik heb het niet zo voor al die huilerigheid die je soms in televisieprogramma’s moet uitzweten. Maar goed, ik doorsta het wel.’

Feyten: ‘Het levert ook vaak hilarische taferelen op. Het is geen toeval dat er in de sketches van Monty Python zoveel stiff upper lip-personages rondlopen.’

Na het brexitreferendum op 23 juni 2016 vond jullie uitgever het een goed moment om zeker aan het boek te beginnen. Is er bij ons eigenlijk een toenemende interesse gekomen in Engeland door de brexit?

De Paepe: ‘Ik denk niet dat die zo zeer is toegenomen. Ik vind dat we reeds in een vrij anglofiel land leven. Engelse detectiveseries en komedies worden hier met veel interesse bekeken. We weten er relatief veel over. Ik miste wel in Nederlandstalige boeken een ironische kijk op Engeland. Je vindt dat veel meer bij de boeken die Engelsen over zichzelf neerpennen.’

Feyten:‘We bleken allebei veel naar series en documentaires over het typische gedrag van de Engelsen gekeken te hebben. Dat geeft een brede waaier aan verhalen die voor de Engelsen allicht evident zijn, maar waar wij als “bloody foreigners” verwonderd naar kijken.’

De Engelse tradities vormen de rode draad in het boek. Hoe komt dat die zo goed in stand blijven? Zijn ze niet aan het afbrokkelen?

De Paepe: ‘Er is altijd weerstand geweest tegen die tradities en soms krijg je het gevoel dat het einde ervan nadert. Tegelijk is dat volk toch gehecht aan heel wat vreemde gewoontes. En als je kijkt hoe ze de ceremonies rond dodenherdenkingen van de wereldoorlog meesterlijk uitvoeren, dan kan je toch alleen maar jaloers zijn.’

Feyten: ‘Tradities verdwijnen, of worden na tientallen jaren opnieuw in het leven geroepen, en er ontstaan er ook nieuwe. Maar sommige dateren nog uit de zeventiende eeuw en worden met welhaast religieuze ijver in stand gehouden. De energie die de Engelsen daar telkens opnieuw in steken is tamelijk uniek.’

Het valt dan soms ook moeilijk te vatten. Waarom begrijpen wij de Engelsen maar niet?

De Paepe: ‘Het is een eilandvolk. Ze leven met het idee dat ze omgeven zijn door de wijde zee, terwijl je vanop de krijtrotsen op een klare dag Frankrijk kan zien liggen. Dat eilandgevoel bepaalt heel hun politieke en culturele denken. Daarnaast heb je de taal die vol dubbelzinnigheden zit, waardoor je voortdurend het gevoel hebt dat ze het niet ernstig menen.’

Dat levert ongetwijfeld grappige misverstanden op.

Feyten: ‘Zeker. Omdat er zoveel understatement in zit, en dat vraagt een extra vertaalslag. Soms is wat gezegd wordt precies het tegendeel van wat bedoeld wordt. Het lastige is dat enkel een Engelsman feilloos zal aanvoelen wanneer dat het geval is. “Youshouldcome over fordinnersometime” neem je best niet letterlijk – het zit ‘m in die “sometime”. Als daarop volgt: “But it’stotally fine ifyoucan’t make it”, weet je zeker dat je best thuisblijft. Bij dezelfde categorie hoort: “I might pop along”.Als dit gevolgd wordt door “I willseehow I feel” hoef je zéker geen borrelnootjes in te slaan.’

Ook op politiek vlak bespreken jullie Engeland. Leunen de Engelsen eerder aan tegen de VS of tegen Europa?

De Paepe: ‘Ze zitten er tussenin. De Engelsen geloven in hun “special relationship” met de Amerikanen, omdat het hen enige grandeur geeft. Churchill bedacht dat concept. Hij zag in dat de zon van “the Empire” onderging en haakte daarom zijn wagon aan de Amerikaanse. Als je de Engelse geschiedenis overloopt, dan zie je een voortdurend spel van aantrekking en een zich afduwen van het continent.’

De Engelse manier van politiek bedrijven is heel anders. Is dat systeem ook beter bestendig tegen populisme en extreme krachten?

De Paepe: ‘Ja en nee. Sinds het parlementarisme zich voorgoed nestelde in de late zeventiende eeuw heeft het land geen dictaturen meer gekend. Maar zoals overal is de politieke klasse er uiteraard ook gevoelig aan extremere krachten. Voor de Tweede Wereldoorlog waren er belangrijke politici voorstander voor een samenwerking met nazi-Duitsland. De agressieve politiek van het Derde Rijk heeft er uiteindelijk voor gezorgd dat de Engelsen er zich van afkeerden.’

Feyten: ‘Het first-past-the-post-kiessysteem maakt de drempel om de macht te bereiken bijzonder hoog. Maar er is geen garantie dat een extremistische partij die drempel nooit haalt.’

Engeland doet politiek gezien ook denken aan het neoliberalisme van Margaret Thatcher en aan de ‘derde weg’ van Tony Blair. Het waren tendensen die later in Europa zouden gebeuren. In hoeverre is Engeland hier een trendsetter geweest?

De Paepe: ‘Het politieke kiesstelsel biedt de mogelijk om een totaal nieuw beleid te voeren. Thatcher zou op het vasteland niet de kansen hebben gekregen die het Engelse stelsel haar bood.’

Ook met de brexit zet Engeland de toon. Is er ooit echt enthousiasme over de EU geweest?

De Paepe: ‘De EU is voor Engeland een economisch vehikel. Vergeet niet dat de Europese samenwerking ontstond omdat zowel Duitsland als Frankrijk zwaar gehavend uit de oorlog kwamen. De Engelsen waren, ondanks de grote economische schade, bij de grote winnaars. Toen in de jaren 60 duidelijk werd dat het continent economisch succesvoller was dan het gehavende Engeland, wilden ze mee op de kar springen. Maar heel dat politieke project dat de Europese samenwerking opbouwt, daar hebben ze een grondige hekel aan. Het is toch tekenend dat zelfs het eurofiele kamp in de brexitcampagne aangaf nooit mee te willen stappen een Europese federatie. “We need to change the EU”, klonk het ook daar.’

Jullie eindigen het boek met een eerder negatieve kijk op Engeland die gelijkt op de kritiek van de conservatieve publicist Theodore Dalrymple. Allebei wijzen jullie op verloedering, alcoholisme, ongemanierdheid …

De Paepe: ‘Dat is vooral mijn schuld. Ik voel in Engeland naast een zekere kinderlijke opwinding ook altijd enige teleurstelling. Het land lijkt te verbrokkelen. Het is daar helemaal geen ongewoon zicht om mensen te zien winkelen in hun pyjama. Er bestaat veel armoede en ook de vormelijkheid die er ooit daadwerkelijk was, verdwijnt. Ik krimp een beetje in elkaar als een winkelbediende me weer eens met “mate” aanspreekt. Gelukkig is er altijd wel een lichtpuntje om dat goed te maken.’

Feyten: ‘De sociale ongelijkheid is er veel groter dan in ons land. Een superrijke elite met onder andere betere onderwijskansen staat daar tegenover een grote groep die het moeilijk heeft om de eindjes aan elkaar te knopen en dan ook de hoge financiële drempels voor kwaliteitsonderwijs niet aankan. Dat Engeland is er zeker ook. Maar je hebt tegelijk het Engeland dat enorme inspanningen doet om – vaak met veel vrijwilligerswerk – zijn erfgoed te bewaren en prachtige eeuwenoude gebouwen, dorpsgezichten of “areas of outstandingnatural beauty” in perfecte staat te bewaren. Door dat soort behoudgezindheid voel ik me dan weer enorm aangesproken.’

Vanaf 1 oktober start iedere zondagavond op Klara ook de vijfdelige radioreeks over Stiff upper lipps. Wat is het verschil met het boek?

De Paepe: ‘We vertellen voor een stuk de anekdotes die je leest in het boek, maar we vertellen er ook andere dingen. Vermengd met Engelse muziek en thee met scones proberen we de luisteraar onder te dompelen in de wereld waarvoor Engeland geroemd wordt. De wereld waarin de “stiff upper lip” nog standaard is.’

 

Stiff upper Lips is te koop op de webshop van Doorbraak.

 

Reacties

Doorbraak.be is een uitgave van vzw Stem in het Kapittel
Hoofdredacteur: Pieter Bauwens
Webbeheer: Dirk Laeremans