fbpx


Buitenland
FBK

Aleksej Gresko: ‘Russische regering manoeuvreert zich naar positie van absolute kwaad’

Een gesprek met de onlangs vrijgelaten FBK-leider uit Jekaterinenburg



Op 23 januari hield de afdeling van het Fonds voor Corruptiebestrijding (FBK) in Jekaterinenburg net als in 120 andere Russische steden een demonstratie voor de vrijlating van Aleksej Navalny. Volgens gegevens van de politie waren er niet meer dan 3000 mensen aanwezig. De leider van de lokale staf van het FBK, Aleksej Gresko, schatte het aantal demonstranten op ongeveer tienduizend mensen. Na een interview met een journalist van de lokale uitgave van de krant Kommersant werd Gresko nog dezelfde avond…

Niet ingelogd - Plus artikel - log in of neem een gratis maandabonnement

U hebt een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting of betaling. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U hebt reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement





Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.

U kan aanmelden via uw e-mail adres en wachtwoord of via uw account bij sociale media als u daar hetzelfde e-mail adres hebt.








Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder uw e-mail adres en uw naam en we maken automatisch een nieuw account aan of we sturen u een e-mailtje met een link om automatisch in te loggen en/of een nieuw wachtwoord te vragen.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


Op 23 januari hield de afdeling van het Fonds voor Corruptiebestrijding (FBK) in Jekaterinenburg net als in 120 andere Russische steden een demonstratie voor de vrijlating van Aleksej Navalny. Volgens gegevens van de politie waren er niet meer dan 3000 mensen aanwezig. De leider van de lokale staf van het FBK, Aleksej Gresko, schatte het aantal demonstranten op ongeveer tienduizend mensen. Na een interview met een journalist van de lokale uitgave van de krant Kommersant werd Gresko nog dezelfde avond gearresteerd.

Vreemde arrestatie

Hij werd in een versnelde procedure veroordeeld tot 10 dagen hechtenis. In het detentiecentrum kreeg Gresko bezoek van twee politieagenten uit Moskou. Deze namen protocol op over een zogenaamde overtreding begaan op 17 januari op de Moskouse luchthaven Domodevo. Hij zou op de bewuste dag de aanwijzingen van de luchthavenpolitie niet hebben opgevolgd. Achtergrond hiervoor was de ontmoeting die hij in een café op het vliegveld met Ljoebov Sobol en een aantal andere FBK-prominenten had. Op een video van het incident is te zien dat alle personen gewillig opstonden en met de agenten meeliepen. Na dit vreemde voorval mocht Gresko desondanks terug naar zijn woonplaats in de Oeral waar hij op 23 januari de protestmars leidde en daarna dus tot en met 2 februari in de cel zat.

Op 8 februari werd Gresko in Jekaterinenburg opgehaald door twee agenten die hem begeleidden naar de rechtbank in Moskou wegens de ‘overtreding’ op het vliegveld. In de Russische hoofdstad werd hij veroordeeld tot 12 dagen arrest. Op 20 februari werd hij vrijgelaten. Ik sprak op 22 februari met Aleksej.

Zogenaamd incident op Moskouse luchthaven

Aleksej, hoe verliep je arrestatie in Jekaterinenburg?
Aleksej Gresko: ‘De tweede bedoel je? ’s Avonds op 8 februari kwamen er agenten in burger naar ons kantoor. Ze zeiden: “We hebben een rechterlijk besluit en de opdracht u op te halen voor een proces.” Die mannen zelf waren rustig, dus dat viel weer mee. Ik mocht bellen. Ik mocht wat dingen meenemen van kantoor. Toen reden we dus naar het vliegveld. Mijn vrouw had ik kunnen waarschuwen, ze had wat kleren en spullen ingepakt en was naar de luchthaven gekomen. Helaas ging er ’s avonds geen vlucht meer naar Moskou en werd ik naar een speciale ruimte gebracht waar ik de hele nacht zat. De volgende morgen kochten ze tickets en vlogen we naar de hoofdstad. Op kosten van de staat. Daar werd ik aan de luchthavenpolitie overhandigd.’

En hoe was de tocht door Moskou?
‘Volgens alle regels der kunst. Met de oproerpolitie OMON en zwaailichten werd ik naar de rechtbank vervoerd. De rechter zei dat ze vertrouwde op het rapport dat was opgemaakt door de politie over het zogenaamde incident op 17 januari op de Moskouse luchthaven Domodedovo. Dat het ging om een niet toegestane protestactie, dat we ons niet ordelijk hadden gedragen.’

Politieke cel

En de opname waaruit blijkt dat iedereen zich netjes gedroeg en braaf meeliep met politie legde geen gewicht in de schaal?
‘Dat is het hem nou juist. Die video werd weliswaar opgenomen in het bewijsmateriaal, maar kennelijk genegeerd. Hoe dan ook, ik zou 15 dagen krijgen, maar uiteindelijk maakte ze er toch 12 van. Mijn advocaat had een mooie toespraak gehouden. Over medewerkers van politie die willens en wetens liegen, terwijl ze onder ede staan. Een de rechter die ze niet terecht wil wijzen. Dat we leven in een rechtsstaat die geen rechtstaat meer is. Ik werd ondergebracht in speciaal detentiecentrum nummer 1. ‘

Kun je iets vertellen over de omstandigheden tijdens je arrest?
‘We hadden een politieke cel zonder criminelen. Ik zat samen met Konstantin Fokin, een bekende milieuactivist. Hij had net een hongerstaking uitgeroepen en zit er nog steeds.’

Met hoeveel man zaten jullie in de cel?
‘Met zijn vieren. Een nacht was ik ook alleen. De omstandigheden waren redelijk. We kregen weliswaar onze mobiele telefoons, maar konden ze niet gebruiken, omdat het internet geblokkeerd werd. Ze wilden niet dat er informatie kon worden gegeven.’

Informatievacuüm

Werden er opvoedende gesprekken gevoerd, werd je verhoord?
‘Nee, helemaal niets, het was natuurlijk ook geen criminele zaak. Het was een zogenaamde administratieve overtreding. Ze zouden geen recht hebben gehad me te verhoren en ze probeerden het ook niet. Wat nog interessant was: mijn dochter woont in Moskou en ze wilde een radiootje doorgeven, maar dat werd tot twee keer toe geweigerd. Toen zei ik oké, dan ga ik een klacht indienen. Ik vroeg een gesprek aan met de commissie van toezicht en dreigde met hongerstaking. Dat was voldoende. Toen mocht mijn dochter een radio afgeven die ik uiteindelijk kreeg.’

Is er televisie in de cel?
‘Nee. Daarom ook die radio. Je zit daar helemaal in een informatief vacuüm. Boeken mag je wel ontvangen. Alleen niet in andere talen.’

In de gevangenis in Jekaterinenburg waren de omstandigheden slechter dan in Moskou?
‘Ja, in Jekaterinenburg is het een heel oud gebouw, zonder ventilatie. Het eten is er praktisch niet geschikt voor consumptie. Oké de meeste gevangenen eten sowieso alleen wat ze in pakketjes krijgen van familie. Maar over het algemeen is er nog veel werk in Jekaterinenburg om een enigermate normale gevangenis te krijgen.’

En je bent inderdaad heen-en teruggevlogen op staatskosten?
‘In Moskou werd ik voor de poort gezet en zeiden ze dat ik op moest rotten. Dus de terugreis heb ik zelf mogen betalen. Ik had daarbij geluk dat ik niet in detentiecentrum Sacharovo zat. Als iemand nog geld heeft en een mobiele telefoon, dan is het nog te doen. Maar als dat niet zo is, je komt uit de gevangenis en staat midden in de pampa’s…’ (In het dorp Sacharovo, 70 km van het centrum van Moskou, bevindt zich een detentiecentrum voor uitgeprocedeerde asielzoekers waar ook vele deelnemers aan de recente protesten worden geïnterneerd, nvda).

Irrationele angst bij politieke elite

Hoe verklaar je de enorme druk die de overheid op het FBK uitoefent? Ze hadden Navalny kunnen veroordelen en de rest met rust kunnen laten. De reactie lijkt compleet overdreven.
‘Dit is natuurlijk een beetje giswerk, we weten niet wat de overheid denkt, maar ik kan me voorstellen dat er onder de politieke elite een soort irrationele angst bestaat. Het lijkt alsof ze niet een paar zetten vooruit kunnen denken. Als beledigde kleine kinderen. Ze stampen met de voeten op de grond. Ze willen direct hun zin krijgen. Met soldateske maatregelen iedereen weer in het gareel laten lopen. Alleen al in Jekaterinenburg zijn er inmiddels vier FBK-medewerkers die uiteenlopende veroordelingen hebben gekregen.’

‘Organisatorisch kunnen we het gelukkig opvangen. We leren ook aan de hand van de protesten in Wit-Rusland, dat er onafhankelijke groepen moeten zijn die leemtes kunnen opvullen die door eventuele arresten ontstaan. Hoe uitgebreider ons netwerk is, des te beter. Wat een positief effect is van die overdreven reactie is dat andere mensen die ver van ons afstaan, ook zien wat met voor een overheid we zitten opgescheept. De regering manoeuvreert zichzelf naar de positie van het absolute kwaad. Zo’n soort Voldemort als in Harry Potter.’

‘Inmiddels zijn er veel mensen die een familielid of in ieder geval een kennis hebben die voor niets en niemendal gevangen heeft gezeten. Mij persoonlijk geeft het ook veel energie en kracht. Ik weet dat we gelijk hebben. Dat de rechtvaardigheid aan onze kant staat. Dat is iets dat een heel positieve uitwerking heeft. Dat het allemaal niet voor niets is.’

Lokale besturen

Denk je dat de veroordelingen van lokale bestuurders komen of dat alles vanuit het Kremlin wordt gecoördineerd?
‘Ik weet het niet. Ik denk niet dat er een document bestaat waarop staat er een bepaald aantal mensen in het hele land moet worden opgepakt. Het is waarschijnlijker, dat lokale bestuurders hun beste beentje proberen voor te zetten. Bij ons in Jekaterinenburg doen ze het wat rustiger aan. Ook de politie leek er tijdens de protesten niet echt zin in te hebben. Maar het ligt aan de regio. In Koergan, dat aan Jekaterinenburg grenst, kreeg Jevgeni Schwarz, de leider van het plaatselijke FBK, 30 dagen. En toen hij weer op vrije voeten was, kreeg hij direct nog eens 30 dagen arrest.’

Georganiseerde criminaliteit

Jullie hebben het enorme bedrijf Oeralmasj dat sinds het uiteenvallen van de Sovjet-Unie is gedecimeerd door criminele structuren en de overheid. Bestaan er in de Oeral andere problemen rondom corruptie dan in Moskou?
‘Oeralmasj is natuurlijk bekend. Maar het is allang niet meer zo groot. Op het moment is ons voornaamste probleem de maffia uit Tjoemen (een stad in West-Siberië waar Sergej Sobjanin, de huidige burgemeester van Moskou vandaan komt, nvda). Sobjanin heeft overal zijn mannetjes neergezet: De nieuwe gouverneur, de vertegenwoordiger van de president, de burgemeester van Jekaterinenburg, dat zijn allemaal mensen die in Tjoemen onder Sobjanin werkten toen hij daar nog gouverneur was. En onderling via hun echtgenotes zijn ze ook nog familie. De regio Jekaterinburg is zo tot een “vóttsjina”, een overerfde landerij geworden. Samen zuigen ze geld uit het regionale budget voor hun “projecten”.’

‘In december bijvoorbeeld hebben we een onderzoek gedaan naar de uitbesteding van ambulances. Die worden voor een prijs die vele malen hoger ligt dan de marktwaarde ter beschikking gesteld door Rostec, een bedrijf van Igor Chemezov, een boezemvriend van Poetin, nog uit zijn tijd in Dresden. Dat is corruptie die het leven van iedereen voortdurend beïnvloedt. Daarom is er geen geld voor andere zaken, omdat miljoenen uit het regionale budget verdwijnen in de spaarpot van meneer Chemezov. Het is slechts een voorbeeld van de manier waarop de georganiseerde criminaliteit ons land in een wurggreep houdt.’

Van het café naar het FBK

Voor je werk bij het FBK was je ondernemer. Kun je vertellen hoe je bij het FBK terecht bent gekomen?
‘Leonid Volkov benaderde mij en vroeg of er een vergadering van het FBK kon worden gehouden in mijn café. Natuurlijk heb ik ja gezegd. Het programma en de doelen van het FBK liggen me zeer na aan het hart. Toen ik zag dat ze een coördinator zochten bij de plaatselijke staf heb ik onmiddellijk gesolliciteerd.’ (Leonid Volkov is coördinator van de centrale staf en woont inmiddels in Litouwen. Door de Russische justitie werd Volkov begin van dit jaar veroordeeld voor het ‘organiseren van demonstraties waar minderjarigen aan deelnemen’ en op de lijst van gezochte personen binnen de GOS-staten gezet, nvda).

Heb je als ondernemer zelf te maken gehad met corruptie?
‘Het ligt eraan welke positie je aan het begin inneemt. Ik heb de brandweerinspectie, de keuringsdienst van waren en al dat soort instanties direct gezegd, dat ik wil dat de zaken bij mij in orde zijn, dat ik geen steekpenningen uit ga delen. Dat was oké. In Jekaterinenburg kon dat nog. Vlak voor het WK voetbal in 2018 kregen we bij een café in de buurt van het stadion enorm veel controles door allerlei instanties. Maar dat verliep zonder problemen, we hebben alle inspecties doorstaan. Maar zoals gezegd, met de omzet van mijn twee cafés was ik nooit interessant voor de elite.’

En toen je coördinator werd heb je beide cafés verkocht?
‘Ja, ik begrijp dat ik nu natuurlijk vergif ben voor alle soorten van commercie in onze stad. Eén café werd gesloten wegens de pandemie en ging niet meer open. Het andere heb ik verkocht.’

Alle politieke stromingen lijden onder onvrijheid

Wat voor acties staan er nog op stapel?
‘De protesten worden gezamenlijk gepland, daar kan ik nog niet op vooruit lopen. Maar de demonstraties verlopen niet volgens een bepaalde agenda. Er moet iets zijn, waar de mensen zich over opwinden. Een gebeurtenis. De eerstvolgende datum is de sterfdag van Boris Nemtsov. Ik ben na mijn vrijlating naar de plek gegaan waar Nemtsov is vermoord. De gedenkplaats en foto’s zijn weggehaald, er liggen alleen een paar bloemen. Er staan voortdurende vier politieagenten die de boel in de gaten houden. Ze wachtten kennelijk tot er iets gaat gebeuren.’

(Boris Nemtsov werd op 27 februari 2015 op straat doodgeschoten. Hij was een van de leidende personen binnen de Russische liberale oppositie, voormalig gouverneur van de regio Nizjni Novgorod en vicepremier onder president Jeltsin. Hij was betrokken bij onderzoek naar oorlogsmisdaden in de Donbas-regio. Voorafgaand aan de moord had hij Poetin een pathologische leugenaar genoemd. De afrekening zou zijn voltrokken door vijf Tsjetsjenen die allemaal werden veroordeeld, nvda).

‘Wat betreft de demonstraties voor de vrijlating van Navalny. Het betekent niet dat je voor hem de straat opgaat. Het gaat niet om Navalny. Of we nu links, rechts, monarchist, socialist, liberaal of anarchist zijn, dat kunnen we later bedisselen. Dan gaan we de onderlinge concurrentiestrijd aan met partijprogramma’s. We moeten eerst de gevangenispoort achter ons laten, ons bevrijden van de beperkingen die het regime ons heeft opgelegd. Op het moment lijden alle politieke stromingen onder de onvrijheid.’

FBK Jekaterinenburg breidt uit

En wat zijn de plannen voor het bureau in Jekaterinenburg?
‘Wat onze lokale staf betreft, die gaan we uitbreiden. We hebben op het moment vier vacatures, we zijn op zoek naar een coördinator, een cameraman, een social media manager en een jurist.’

Hoe gaat dat gefinancierd worden?
‘Het is pure crowdfunding in de waarste zin van het woord. Het kleinste bedrag dat gedoneerd kan worden is 500 roebel (ongeveer 6 euro). Daarbij kan een keuze gemaakt worden of het geld ten goede komt van de centrale staf of een van de regionale FBK-bureaus. Het mag alleen binnen Rusland worden overgemaakt. Donaties vanuit het buitenland zijn niet toegestaan, anders vallen we onder de ‘buitenlandse agentenwet’. (Ngo’s die geld uit het buitenland ontvangen vallen onder deze wet van 2012. Ze riskeren hoge boetes en de leiders van de organisatie gevangenisstraffen van tot twee jaar, nvda).’

Politiek cynisme

Vanuit het buitenland is dus geen ondersteuning mogelijk?
‘Toch wel, door eigen politici te benaderen en te benadrukken, dat het heel belangrijk is dat er gerichte sancties worden getroffen tegen alle leden van het systeem Poetin. Waarom kunnen propagandisten van de staatszenders, maar ook hoge Russische ambtenaren, hun familieleden, kinderen, in West-Europa onroerend goed kopen en bij jullie ongehinderd in weelde leven? Waarom krijgen die mensen verblijfsvergunningen? Daar moet tegen worden opgetreden.’

‘De politici bij jullie zouden moeten laten zien dat ze ballen hebben, dat ze niet alleen theoretisch iets kunnen vertellen over democratische idealen. Aan de ene kant hebben ze kritiek op de Russische regering, aan de andere kant kunnen diezelfde corrupte ambtenaren en hun gezinnen onbeperkt gebruik maken van de voordelen van de West-Europese infrastructuur. Dat is een dubbele moraal en getuigt van een politiek cynisme die door de kiezer zou moeten worden afgestraft.’

[ARForms id=103]

Ardy Beld