fbpx


Europa, Geopolitiek

Gemeenschappelijk asielsysteem EU in de maak

EU Asielagentschap is politieke zet en geen harmonisatie asielbeleid



Het Europees Parlement (EP) stemde donderdag met succes voor het verslag van de Bulgaarse socialiste Elena Yoncheva. Op die manier kan men het tien jaar oude EU Asylum Support Office (EASO) in Malta omvormen tot een veel machtiger EU Asylum Agency (EUAA). Die omvorming stond eigenlijk al vast, hoewel de Europese Raad (van regeringsleiders) nog het definitieve akkoord moet geven. De hele stemming in het Europees Parlement bleek maar een formaliteit. Maar er zitten een paar addertjes onder het gras.…

Niet ingelogd - Plus artikel - log in of neem een gratis maandabonnement

U hebt een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting of betaling. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U hebt reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement





Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.

U kan aanmelden via uw e-mail adres en wachtwoord of via uw account bij sociale media als u daar hetzelfde e-mail adres hebt.








Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder uw e-mail adres en uw naam en we maken automatisch een nieuw account aan of we sturen u een e-mailtje met een link om automatisch in te loggen en/of een nieuw wachtwoord te vragen.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


Het Europees Parlement (EP) stemde donderdag met succes voor het verslag van de Bulgaarse socialiste Elena Yoncheva. Op die manier kan men het tien jaar oude EU Asylum Support Office (EASO) in Malta omvormen tot een veel machtiger EU Asylum Agency (EUAA). Die omvorming stond eigenlijk al vast, hoewel de Europese Raad (van regeringsleiders) nog het definitieve akkoord moet geven. De hele stemming in het Europees Parlement bleek maar een formaliteit. Maar er zitten een paar addertjes onder het gras.

Ommekeer

14 oktober, tijdens de viering van de tiende verjaardag van EASO viel uit mond van de Sloveense minister van binnenlandse zaken (als zesmaandelijkse roterende voorzitter van de Raad van de Europese Unie) al op te tekenen dat het asielagentschap eigenlijk al een feit was. Dat een EU-agentschap zou volgen om het gemeenschappelijke asielsysteem van de Europese Unie (Common European Asylum System of CEAS) te controleren en te beheren, behoort tot de geijkte methode om bevoegdheden van lidstaten over te hevelen naar de Europese Unie (EU).

Het Europees Parlement blokkeerde nochtans in 2016 en 2017 het budget van EASO. Dit omdat het de politieke doelen qua migratie van het Europees Parlement niet genoeg steunde, vestigt het parlement nu wel haar hoop in het EUAA. Van waar die plotse ommekeer?

Ruimere bevoegdheden

Een agentschap van de Europese Unie heeft onder andere veel grotere bevoegdheden. In principe ondersteunen agentschappen overheidstaken in de lidstaten, maar zoals bij het Europees Geneesmiddelenagentschap (EMA), Europol en Eurojust moet die term ondersteunen wel heel ruim worden geïnterpreteerd. Vaak neemt het EU-agentschap gewoon bijna alle bevoegdheden over.

Die macht vindt haar oorsprong in drie zaken. Ten eerste werkt een agentschap nauw samen met haar bedenker: de Europese Commissie. Ten tweede werkt een agentschap nauw samen met ministeries in de lidstaten (waar haar topkader gerekruteerd wordt en waar die lucratieve EU-banen dus zeer gegeerd zijn). Die baantjesmachine dient als glijmiddel om de top van nationale administraties te impregneren van pro-EU-attitudes of beleid. Quid pro quo of geen postje mogelijk bij het agentschap. Wat velen niet weten is dat ten derde agentschappen ook samenwerken met diverse onderzoeksinstellingen, ngo’s, lobbygroepen en zelfs bedrijven. Ver weg van de nationale media uiteraard.

Verschillen onderling

Tussen agentschappen bestaan uiteraard verschillen. Enerzijds zijn er de regulerende agentschappen met heel verreikende bevoegdheden en zelfstandigheid ten opzichte van de Europese Commissie. Anderzijds adviserende en informerende agentschappen die eigenlijk veredelde denktanks blijken. Daarnaast bestaan facilitaire agentschappen, die bepaalde diensten leveren aan de Europese Commissie en operationele agentschappen die bepaalde operationele taken uitvoeren. EUAA wordt uiteindelijk een regulerend agentschap, maar wordt nu verkocht als een ‘operationeel agentschapje’.

(Geen) controle

De controle op agentschappen is miniem te noemen. Enerzijds geeft het Europees Parlement kwijting voor het budget en dat laat het Europees Parlement toe om politiek te wegen op de agentschappen. Anderzijds doet de Europese Rekenkamer steekproeven om de uitgaven te controleren op corruptie of fraude. De misnoegde burger kan ook nog terecht bij de Europese ombudsman Emily O’Reilly.

Niet via verdrag

Een bijzonder gegeven is dat agentschappen EU-instellingen zijn die niet opgericht zijn via een verdrag of onder de Europese verdragen vallen. Het Europese Defensie Agentschap (EDA) is wat dat betreft een uitzondering. Dat EDA zat in de Europese Grondwet, die bij referenda in Frankrijk en Nederland werd verworpen en nooit geratificeerd raakte. Het werd in 2004 toch opgericht en in het Verdrag betreffende Europese Unie (VEU) opgenomen in artikel 45.

Alle lidstaten op Denemarken na nemen deel. De verworpen Europese Grondwet werd in 2007 in Lissabon met de nieuwe naam: ‘Handvest voor de Grondrechten van de EU’ zonder ratificatie toch doorgedrukt in de marge van het Verdrag van Lissabon. Dat Handvest speelt binnenkort een cruciale rol binnen het Europees Asielagentschap (EUAA).

Vette kluif

Die uitzondering dat agentschappen niet bij verdrag opgericht zijn, vormt ondanks de meer dan veertig agentschappen voor specialisten EU-recht een vette kluif. Niettemin is het Hof van Justitie van de EU (HvJEU) de rechtbank waar beslissingen van agentschappen aangevochten worden. De consequentie is dan ook dat de ‘pro-EU bias’ of vooroordelen bij de rechters van het HvJEU bijna vanzelfsprekend zijn.

Het nieuwe EU Asylum Agency zal ‘opgedreven operationele en technische macht krijgen om de samenwerking tussen EU-lidstaten te faciliteren en zal zo bijdragen tot het harmoniseren van de asielstandaarden’, aldus het persbericht van het EP. Vrij vertaald: het asielagentschap moet de asielprocedures in de EU-landen stroomlijnen tot één procedure, waar iedereen zich in kan vinden.

De wetgeving van het Europees Parlement zorgt voor een upgrade van het mandaat van het EU Asylum Support Office (EASO). In principe treedt het asielagentschap op na een verzoek van een lidstaat. Bijvoorbeeld bij het registreren van asielzoekers of het beheren van de internationale beschermingsprocedure. Over het algemeen zal het asielagentschap de implementatie van het Common European Asylum System begeleiden. Daarnaast zal het asielagentschap operationele standaarden ontwikkelen, analyses maken, richtlijnen opstellen en training geven over asiel-gerelateerde onderwerpen.

Fundamental Rights Officer

Op vraag van de Europarlementariërs introduceert het asielagentschap ook het nieuwe wondermiddel van links in EU-agentschappen, namelijk de ‘Fundamental Rights Officer’ of ‘grondrechtenfunctionaris’. Die komt aan het hoofd van het klachtensysteem en moet verzekeren dat het agentschap voldoet aan de grondrechten tijdens haar activiteiten. Ook bij het Europees Grenswachtagentschap Frontex eiste het Europees Parlement dit.

De grondrechtenfunctionaris lijkt op de volkscommissaris in het Rode Leger van de Sovjet-Unie. Die moest ook iedere soldaat bespioneren en verraden indien die geen goede stalinist was. De angst voor die gedachtenpolitie was vaak groter dan die voor de vijand. De Bulgaarse socialiste Elena Yoncheva (een ex-partner van een socialistische Bulgaarse premier die sedert 2019 in het EP zetelt) zocht de inspiratie allicht niet ver. Haar socialistische partij is gewoon dezelfde als de oude communistische partij van Bulgarije tijdens de communistische dictatuur.

De taak van die grondrechtenfunctionarissen is dan ook niets anders dan het organiseren van beroepsprocedures voor afgewezen asielzoekers. Dat op basis van het Handvest voor de Grondrechten van de EU, bij het Hof van Justitie van de EU in Luxemburg. Op die manier hoopt het Europees Parlement het door de socialistische en groenlinkse fracties verkozen asielbeleid in alle lidstaten van de Europese Unie op termijn te kunnen doordrukken.

Asielagentschap

Met 500 deskundigen kan het asielagentschap ook inspringen om naast de ambtenaren van een lidstaat asielprocedures te verwerken. Niettemin ontkent iedereen in de EU dat het asielagentschap door haar bevoegdheid in EU-lidstaten ook eigenmachtig asiel-statussen zou gaan verlenen.

Vanaf 31 december 2023 zal het agentschap ook de lidstaten monitoren betreft het toepassen van de verschillende aspecten van het gemeenschappelijk asielsysteem. Dit gaat over de criteria bij het toekennen van de status van asielzoeker, de bescherming die asielzoekers aangeboden wordt, het respecteren van hun grondrechten, kinderbescherming, procedurele garanties en ontvangstomstandigheden.

Dublinverordening vervangen

Ook zal het asielagentschap de bereidheid van de lidstaten om asiel te verlenen monitoren. Dit alles tot de Dublinverordening vervangen wordt.[i] De Dublinverordening geldt als wet in elke EU-lidstaat omdat een verordening rechtstreekse werking bezit zonder dat ooit een nationaal parlement erover kon stemmen. Het principe van de Dublinverordening is dat een EU-lidstaat kan vragen aan een andere EU-lidstaat om een asielaanvraag over te nemen indien de asielzoeker daar eerst een asielaanvraag indiende. Stemt de andere lidstaat in dan wordt de asielzoeker overgedragen.

De omvorming van EASO in EUAA is niet zozeer een Europese harmonisering, maar een politieke zet om ideologische doelen te bereiken. Om een visie op asielzoekers op te leggen aan de administraties in lidstaten waar die visie afwijkt van het standpunt van de grote fracties in het Europees Parlement (namelijk de socialisten, de christendemocraten, de liberalen en de groenlinksen). Aan de vooravond van de volgende asielcrisis zal het nieuwe asielagentschap moeten bewijzen of het robuust genoeg uitvalt om de ideologische druk uit het Europees Parlement te weerstaan en niet louter een baantjesmachine voor ja-knikkers wordt.

 


[i] ‘Verordening (EG) Nr. 343/2003 van de Raad van 18 februari 2003 tot vaststelling van de criteria en instrumenten om te bepalen welke lidstaat verantwoordelijk is voor de behandeling van een asielverzoek dat door een onderdaan van een derde land bij een van de lidstaten wordt ingediend’.

Lode Goukens

Lode Goukens is master in de journalistiek en docent 'Europese en wereldinstellingen' aan de Thomas More Hogeschool.