fbpx


Binnenland, Buitenland
2021

Atypisch jaaroverzicht van 2021

Lessen om te trekken uit de gebeurtenissen van afgelopen jaar.



December is traditioneel de maand waarin we terugblikken op het afgelopen jaar. Alle traditionele nieuwsmedia komen dan met hun jaaroverzichten. Zorgvuldig gecureerde beelden, nieuwsfeiten en headlines van het afgelopen jaar worden aan elkaar gemonteerd op filmische muziek. Dat is mooi en nuttig. Het is altijd goed om stil te staan bij de geschiedenis. Belangrijker is het om er lessen uit te trekken, en dat gebeurt te weinig. Bij dezen een aanzet, in een atypisch jaaroverzicht. Covid 2021 was een jaar…

Niet ingelogd - Plus artikel - log in of neem een gratis maandabonnement

U hebt een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting of betaling. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U hebt reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement





Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.

U kan aanmelden via uw e-mail adres en wachtwoord of via uw account bij sociale media als u daar hetzelfde e-mail adres hebt.








Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder uw e-mail adres en uw naam en we maken automatisch een nieuw account aan of we sturen u een e-mailtje met een link om automatisch in te loggen en/of een nieuw wachtwoord te vragen.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


December is traditioneel de maand waarin we terugblikken op het afgelopen jaar. Alle traditionele nieuwsmedia komen dan met hun jaaroverzichten. Zorgvuldig gecureerde beelden, nieuwsfeiten en headlines van het afgelopen jaar worden aan elkaar gemonteerd op filmische muziek. Dat is mooi en nuttig. Het is altijd goed om stil te staan bij de geschiedenis. Belangrijker is het om er lessen uit te trekken, en dat gebeurt te weinig. Bij dezen een aanzet, in een atypisch jaaroverzicht.

Covid

2021 was een jaar dat nog steeds in het teken van covid stond. Hoe kan het ook anders? Hoewel we de berichtgeving rond corona kotsbeu werden, bleven de pushmeldingen en updates over de jongste coronacijfers komen. Er bereikten ons dagelijks berichten van ernstige covid-zieken. Veel minder stonden we stil bij de sociale drama’s die covid met zich meebracht. Verplegend personeel met burn-outs, depressies bij jonge mensen, ouderen die wegkwijnden onder het gebrek aan sociaal contact…

Ook een andere groep werd vaak vergeten. Ik heb het over al die Vlamingen die dagelijks flirten met de armoedegrens. De mensen die elke maand op hun economisch tandvlees zitten.
Volgens de Eurostat-statistieken uit 2019 loopt een op vijf Belgen risico op armoede of sociale uitsluiting. Dat was dus nog vóór de coronacrisis. De huidige inflatievloedgolf zal de situatie niet verbeteren. Wel integendeel.

Enkel mevrouw Lagarde (Europese Centrale Bank) volhardt voorlopig in het naïef optimisme dat de huidige inflatiegolf tijdelijk zal zijn. In de nabije toekomst zal de ravage van het economisch Tsjernobyl van de afgelopen coronajaren duidelijk zijn. Laten we dan ook denken aan die Vlaming die nu al elke euro in twee moet bijten. Laat ons de vader die zich krom werkt voor de toekomst van zijn kinderen niet vergeten, noch de moeder die de laatste boterham afstaat aan haar zoon.

Democratie onder druk

Wanneer de economie onder druk staat, mort het volk. In het afgelopen jaar kwam de democratie meer en meer onder druk te staan. Openlijk werd er getwijfeld of het systeem — dat al eeuwen onze maatschappij samenhoudt — nog wel steek hield. De medische hygiëne bleef. De democratische hygiëne verdween langzaam maar zeker. Een dieptepunt, wat mij betreft, was de aanneming van de pandemiewet. Deze wet maakte het mogelijk het parlement tijdelijk buiten spel te zetten in het kader van een sanitaire crisis.

Die buitenspelzetting is verregaand. Ook de Raad van State liet dat duidelijk blijken in een vernietigend advies, waarna het voorstel van wet werd geamendeerd. Maar het voorstel haalde het. Uiteindelijk. De strak getimede parlementaire redevoeringen van oppositiepolitici ten spijt.

Ook de fundamentele rechten en vrijheden kregen het zwaar te verduren. Het absolute bleek niet zo absoluut te zijn. Het was ontluisterend om te zien hoe fundamentele principes zonder verpinken werden ingeperkt en aangetast, als ware het een fait divers. Principes waarover eeuwenlang was gedebatteerd, werden aan de kant gezet. Over deze principes was nagedacht en gediscussieerd door wijze denkers als Montesqieu en Socrates. Menig kliekje van ministers had echter de pretentie sneller geschiedenis te kunnen schrijven.

Politiek theater

Politieke vernieuwing maakte in 2021 plaats voor mislukt leiderschap. Telkens er een nieuwe peiling werd uitgebracht, klopten partijen van links tot rechts zich stoer op de borst. ‘Hoera, we hebben drie procent winst geboekt tegenover de vorige verkiezingen’, klonk het dan. De foutenmarge van twee procent en de dramatische daling in het vertrouwen in de politiek werden gemakshalve buiten beschouwing gelaten.

Wanneer een peiling overigens tegenviel, dan moest men ineens relativeren. Door de tegenvallende opiniepeilingen maakten vele van de traditionele politieke partijen zich steevast schuldig aan navelstaarderij, maar veel verfrissende inzichten kwamen vooralsnog niet uit de bus.

Overstromingen in Wallonië

Als je op straat een rondvraag zou doen, dan kwamen de overstromingen in Wallonië waarschijnlijk uit de bus als meest spraakmakende gebeurtenis van afgelopen jaar. De beelden uit Pepinster staan nog steeds op ieders netvlies gebrand. Dit waren de beelden die het jaar zouden tekenen. De beklijvende getuigenissen van getroffen inwoners van de Waalse dorpen waren tenenkrommend.

Dit kwam erg dichtbij: dit was een ramp dicht bij huis. Overal te lande werden solidariteitsacties op poten gezet. Mensen reden af en aan met ingezamelde spullen en hielpen puinruimen. Dat was hartverwarmend. Maar de verontwaardiging bleek van korte duur. Vandaag moeten we pijnlijk genoeg vaststellen dat niemand nog spreekt over de inwoners van, pakweg, Pepinster. Hoe het nu met de getroffenen gaat? Ze lijden kou.

Kerncentrales

Op de valreep werd het dit jaar nog spannend wat betreft de aangekondigde kernuitstap. In de finale race naar een akkoord werd de regering De Croo getorpedeerd door coalitiepartner MR. De MR liet een interview liet publiceren waarin hij brandhout maakte van een mogelijk akkoord rond de kernuitstap. Je coalitiepartners een Wilmès in de rug steken voor de goede zaak, noemt men dat.

Het kernuitstapdebat werd de zoveelste manifestering van het steeds gevaarlijker wordende uitstelgedrag van Belgische regeringen.

Men maakte van de kernuitstap een symbooldossier zonder te kijken naar de consequenties. De centrales moesten en zouden sluiten. Dit, op een moment waarop onze buurlanden er meer en meer van overtuigd geraakten dat kernenergie cruciaal is in een klimaatneutrale toekomst waar nog welvaart overschiet. De les uit dit debacle? Een energiebeleid gericht op behoud van welvaart en welzijn vereist stabiliteit op lange termijn. En niet een talmend beleid zonder inzicht, gedreven door ideologie, machtsbehoud en populisme.

Toch hield (een deel van) de Vivaldi-coalitie het been stijf en hield ze krampachtig vast aan de wetenschappelijk ongefundeerde idee van de snelle, ondoordachte kernuitstap. Een echte finale beslissing kwam er vooralsnog niet. Men schoof de hete aardappel door naar volgend jaar. Zonder dat ook maar één iemand een moer leek te geven om waar het echt om gaat: de welvaart en het welzijn van burgers.

Zwakke geopolitieke positie

Ook geopolitiek was 2021 geen fraai jaar. De energiebevoorradingszekerheid werd op de helling gezet door de kernuitstap — of komt die er dan toch niet? — wat ons land meer en meer afhankelijk maakt van buitenlandse mogendheden.

Op het internationale toneel zette de gevestigde tendens zich voort: Poetin greep machtsgeil om zich heen, nostalgisch naar de Sovjettijd. De vraag is niet óf de Russen Oekraïne op termijn zullen bezetten, maar wanneer.

Intussen ging China onverminderd door met het uitspreiden van haar tentakels. Het land heeft vandaag de dag economische macht in zowat elk land en heeft zo ongeveer heel het Afrikaanse continent als onderpand.

Ook in het Midden-Oosten stond de tijd — ondanks corona — niet stil. In Syrië en Irak groeiden vluchtelingenkampen uit tot halve kalifaten en wonnen extremisten terug aan kracht. En in Afghanistan slaagden de Taliban erin hun land wederom het Mekka van het terrorisme te dopen. In ons land worden jongeren intussen verleid om niet in Syrië, maar in Afghanistan te gaan strijden.

De geschiedenis herhaalt zich.

Polarisering

Intussen geraakt het politieke alsook het maatschappelijke debat steeds meer verzuurd door polarisering. Onduidelijke communicatie drijft de tegenstellingen dan ook nog eens op de spits. Waar de oorzaak van die polarisering ligt, is moeilijk te zeggen. Vermoedelijk is er een veelheid van factoren in het spel.

Vooreerst is er het feit dat het debat — als het al gevoerd wordt — is uitgehold. In een parlement bestaat het plenaire debat veelal ui het stellen van vragen, waarop ministers dan een zorgvuldig voorgekauwd antwoord geven. Ruimte om echt door te vragen is er amper. In de parlementaire commissies leveren politici echter heel wat nuttig werk en is er ruimte voor inhoud. Het probleem is daar echter, dat er vaak geen pers of opiniemakers te zien zijn, terwijl het wel daar is dat men over de inhoud debatteert.

Ook in duidingsprogramma’s is er tegenwoordig weinig ruimte om dieper op de inhoud van de zaken in te gaan. Politici worden te weinig tegenover elkaar aan de debattafel gezet. Wanneer ze dan toch lijnrecht tegenover elkaar worden geplaatst, komen er in het programma vaak zoveel onderwerpen aan bod, dat diepgang dreigt te ontbreken.

Natuurlijk is de zendtijd beperkt. Met de online mogelijkheden van vandaag, echter, is er ruimte genoeg om tot het gaatje te gaan. Het internet kent immers geen zendschema’s en tijdssloten waarbinnen politici en opiniemakers hun punt moeten maken. Misschien wordt de polarisering wel in de hand gewerkt omdat we te weinig doorvragen of schroom hebben om lastige vragen te (blijven) stellen.

Zeer verregaande verzorgingsstaat

Anderzijds leven we ook in een periode waarin we steeds moeilijker omgaan met kritiek. Critici worden vaak hard aangepakt, niet in het minst op sociale media. Ze worden vooral kaltgestellt wanneer ze ernaast blijken te zitten. Dat terwijl vergissen juist zo menselijk is en elk debat voortschrijdend inzicht nodig heeft.

Een derde factor die wellicht meer bijdraagt aan de polarisatie dan we zelf zouden denken, is het vaak totale gebrek aan nuance. Citaten worden uit hun context getrokken. Of de context blijft gewoonweg achterwege. En als iemand dan eens iets zegt dat min of meer zinnig klinkt, dan wordt het gepromoveerd tot ‘de grote waarheid’. Misschien is het tijd om te erkennen dat er veel minder ‘grote waarheden’ zijn dan we zouden willen.

Een laatste factor is misschien dat we het collectief verleerd zijn kritisch te denken. In de afgelopen decennia werd er steeds meer voor ons gedacht. Onze maatschappij evolueerde naar een verzorgingsstaat die wel heel verregaand is. Misschien zijn we het in alle luxe verleerd om kritisch te denken. Misschien zijn we vergeten dat het juist goed is om een zeker wantrouwen te hebben ten opzichte van wat men ons vertelt. Voor dat gezonde wantrouwen — al zeker ten opzichte van de overheid — is te weinig plaats.

Ook negatieve dingen benoemen

Deze commentaar is op het eerste gezicht doordesemd van zwartgalligheden. Dat is echter niet zo. Misschien hebben we gewoon de zwakke punten en negatieve dingen te weinig benoemd. Toch moeten we dat doen. Niet zojuist om ze te benoemen, wel om ermee aan de slag te gaan.

Julien De Wit

Julien De Wit (2000) studeert rechten in Antwerpen en werkt nauw samen met Kamerlid Koen Metsu. Zij schreven samen 'Ontwapend: de ongelijke strijd!'