fbpx


Wetenschap
Corona

Bacteriën, zelfmoord en Covid-19

De lockdown en de neveneffecten



We leven nu reeds anderhalf jaar met het vermaledijde virus dat tot op heden wereldwijd aan ten minste vier miljoen mensen het leven heeft gekost. Dat de coronapandemie tot grote economische en mentale schade leidt, is een open deur intrappen. En dat er op de korte termijn ook enkele bescheiden voordelen zijn aan een pandemie is evenzeer bekend (zie mijn bijdrage van 16 mei 2020). Covid-19 op lange termijn Met de tijd worden de langetermijneffecten van een coronabesmetting zichtbaar. Zo…

Niet ingelogd - Plus artikel - log in of neem een gratis maandabonnement

U hebt een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting of betaling. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U hebt reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement





Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.

U kan aanmelden via uw e-mail adres en wachtwoord of via uw account bij sociale media als u daar hetzelfde e-mail adres hebt.








Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder uw e-mail adres en uw naam en we maken automatisch een nieuw account aan of we sturen u een e-mailtje met een link om automatisch in te loggen en/of een nieuw wachtwoord te vragen.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


We leven nu reeds anderhalf jaar met het vermaledijde virus dat tot op heden wereldwijd aan ten minste vier miljoen mensen het leven heeft gekost. Dat de coronapandemie tot grote economische en mentale schade leidt, is een open deur intrappen. En dat er op de korte termijn ook enkele bescheiden voordelen zijn aan een pandemie is evenzeer bekend (zie mijn bijdrage van 16 mei 2020).

Covid-19 op lange termijn

Met de tijd worden de langetermijneffecten van een coronabesmetting zichtbaar. Zo weten we nu dat symptomen maanden kunnen persisteren en aanleiding geven tot een soort chronisch-vermoeidheidsyndroom. Het lijkt erop dat sommige besmette mensen, eens ze het virus hebben verslagen, hun immuunsysteem niet kunnen ‘on hold’ zetten waardoor ze klachten van een ‘chronische griep’ (vermoeidheid, gewrichts- en spierpijnen, keelpijn, slecht slapen…) blijven houden.

10 tot 30% van de patiënten zouden chronisch symptomen behouden. Specialisten voorspellen dat de Covid-19 op lange termijn ‘the next public health disaster in the making’ zal zijn. Maar het is niet enkel kommer en kwel, er zijn ook gunstige neveneffecten, Collateral benefits zeg maar.

Bacteriële infecties dalen

Sinds het invoeren van de lockdown-maatregelen zijn besmettingen met het echte griepvirus maar ook met een rist besmettelijke bacteriële infecties drastisch gedaald. Dat laatste blijkt uit een onderzoek dat in juni 2021 in Lancet Digital Health werd gepubliceerd. Een team onderzoekers, afkomstig uit 26 landen waaronder België, de ons omringende landen, Canada, Nieuw-Zeeland, China en Brazilië, bestudeerden van 2018 tot en met mei 2020 het aantal infecties veroorzaakt door drie besmettelijke bacteriën (Streptococcus pneumoniae, Hemofilus influenza en Neisseria meningitidis; de eerste twee veroorzaken long- en de laatste hersenvliesontsteking). Waarom deze drie? Omdat ze, net zoals Covid-19, sterk pathogeen zijn en hoofdzakelijk via speekseldruppels worden overgedragen.

Hoewel er tegen de drie bacteriën een vaccin bestaat, zijn ze toch verantwoordelijk voor tenminste anderhalf miljoen doden per jaar. Ze zijn de belangrijkste doodsoorzaak bij kinderen onder de vijf jaar. In alle 26 landen zagen de geleerden vanaf maart 2020 een daling van het aantal infecties door deze drie bacteriën. Deze daling liep parallel met het in voege treden van de coronamaatregelen (mondkapje, afstand houden, handen wassen, thuiswerken e.d.) tijdens de eerste golf.

Mentale tik

De daling was indrukwekkend. Vier weken na het begin van de maatregelen was het aantal infecties met streptococcus pneumoniae met 68 procent gezakt. Nog vier weken later was het infectiegevaar verminderd met 82%. Het is nu wachten op de resultaten van de tweede golf. Welke maatregel heeft het meest bijgedragen tot de daling?  Moeilijk precies te zeggen. De onderzoekers suggereren dat thuiswerk het meest behulpzaam is geweest in het voorkomen van besmettingen.

Covid-19 leidde wel tot een vloedgolf aan psychische klachten. Angst- en depressieve stoornissen, vooral bij jongeren en vrouwen, verdubbelden. Bij de psycholoog was het lang wachten wegens overwerkt. Ook huiselijk geweld verdubbelde, zo leerde ons het aantal meldingen op de hulplijn. Tot slot ontstond er een maatschappij breed gevoel van eenzaamheid: van de student/scholier die de school en de makkers miste tot de bejaarde in het woonzorgcentrum die, verstoken van bezoek, letterlijk wegkwijnde. Daarbij kwam dat een substantieel deel van de actieve bevolking op technische werkloosheid werd gezet.

Zelfmoord in tijden van corona

Een klassieke risicofactor voor zelfmoord is werkloosheid. Dit geldt vooral voor mannen. Conjunctuurschommelingen zijn een gekende indicator voor zelfmoordpercentages. Griekenland is een recent voorbeeld van wat economie op zelfmoord vermag. Ten tijde van de Griekse staatsschuldencrisis, die uitbrak in 2010, en de daaruit volgende draconische bezuinigingsmaatregelen die de EU Griekenland oplegde, nam het aantal zelfmoorden toe met veertig procent. Vooral de werkloze, mannelijke Griek werd getroffen.

Enige relativering is nodig, het percentage zelfmoorden lag, ondanks de crisis, nog steeds driemaal lager in Griekenland (+/- 4 per 100.000/jaar) dan in Vlaanderen (+/-13 per 100.000/jaar). Finland, het gelukkigste land van de wereld, scoort op vlak van zelfmoord bij de hoogste van Europa (+/-13 per 100.000/jaar). Raar toch. Zelfmoord is een complex probleem. Het is de combinatie van erfelijke voorbestemming en psychisch lijden (zeer vaak een depressie), versterkt door socio-economische uitlokkers zoals werkloosheid, eenzaamheid, alcoholafhankelijkheid etc.

Zelfmoord neemt niet toe

Keren we terug naar de coronapandemie. Stress, angst, eenzaamheid, werkloosheid, ik vroeg mij af of al het voorgaande tot meer zelfmoorden zou leiden? Officiële cijfers voor Vlaanderen zijn er nog niet. Het Vlaams Expertisecentrum Suïcidepreventie (VLEPS) kreeg van de Federale Politie interessante gegevens over zelfmoordpogingen en zelfmoordcijfers doorgespeeld van 2017 tot de eerste helft van 2020. We kunnen dus de eerste lockdown (maart-juni 2020) vergelijken met dezelfde periode in voorgaande jaren. Tussen maart-juni 2019 waren er 461 gelukte zelfmoorden en 1189 zelfmoordpogingen. In dezelfde periode van 2020 waren dat er respectievelijk 446 en 947. Naar gelang de maand zijn de aantallen zelfmoorden of pogingen vergelijkbaar of gedaald.

Globaal waren er tijdens de eerste lockdown minder zelfmoorden en minder zelfmoordpogingen. De cijfers moeten met enige voorzichtigheid worden geïnterpreteerd. Het gaat om de registratie van suïcide en suïcidepogingen waar de politie bij betrokken was. Op de cijfers kwam ook nog geen kwaliteitscontrole. Toch zijn de gegevens in lijn met wat men in het buitenland vaststelt: zelfmoordcijfers in de rijkere landen zijn niet gestegen tijdens pandemie, ze blijven status quo of ze dalen. Dat concludeerde een onderzoek in The Lancet Psychiatry van begin juli 2021. Zelfmoordcijfers van 21 rijkere landen (niet België) toonden aan dat er sinds het begin van de pandemie geen toename was. In 12 landen werd er zelfs een statistisch significante daling van het aantal zelfmoorden gezien (o.a in Australië, Canada, Duitsland, Japan, Chili).

‘We’re all in this together’

Naar het waarom is het gissen. De auteurs veronderstellen dat de steun van de overheden aan de bevolking, via extra psychologische bijstand en financiële tegemoetkomingen, als buffer heeft gediend tegen de agressie van corona. Een bijkomende reden zou kunnen zijn dat de gemeenschappelijke vijand een ‘we’re all in this together’ gevoel opwekt. Bij zelfmoord zitten de demonen diep in het eigen hoofd, bij corona is de vijand extern. De vraag blijft open of deze gunstige resultaten gelden voor alle geledingen van de samenleving. Zijn er geen groepen waar zelfmoord wel significant is toegenomen? Zal er geen zelfmoordtoename zijn eens de financiële hulp afgebouwd wordt en stopt?  De auteurs beloven ons in hun commentaar dat ze deze vragen zullen onderzoeken en beantwoorden. Ik houd u op de hoogte.

[ARForms id=103]

Hendrik Cammu

Hendrik Cammu (1956) is als arts verbonden aan UZ Brussel, is docent gynaecologie aan de VUB en publiceert ook in Eos.