Advertentie
Cultuur, Vlaamse Beweging
agnosticisme

Bert Schoofs: ‘Ik geloof in zinvol toeval’

De boekenkast van de VVB-directeur

Sinds oktober 2016 is Bert Schoofs directeur van de Vlaamse Volksbeweging (VVB). In die functie is de Limburger goed vertrouwd met communautaire lectuur zoals Sleutels tot ontgrendeling van V-Kamerleden Hendrik Vuye en Veerle Wouters. Vroeger was Schoofs een hevige fictielezer. ‘In mijn jeugd heb ik zelfs toneelstukken geschreven. En in plaats van te voetballen las ik liever boeken. Dat waren vooral jeugdboeken waarvan ik me na zoveel jaren de titels helaas niet meer herinner.’

‘Literatuur heb ik een vijftiental jaar geleden moeten loslaten’, betreurt Schoofs. ‘Als volksvertegenwoordiger (Schoofs was van 1999 tot 2014 Kamerlid voor Vlaams Blok/Vlaams Belang, S.C.) en nu als directeur van de VVB ben ik vooral met vaklectuur bezig. Het lukt me zelfs niet meer tijdens vakanties om sporadisch een roman te lezen. Een paar jaar geleden ben ik aan een thriller van Stephen King begonnen, maar ik heb hem niet kunnen uitlezen.’ Veel boeken die Schoofs zal bespreken dateren dan ook van de jaren 80 waarbij hij nog enkele anekdotes in zijn geheugen heeft.

Prachtige ogen van Herman Brusselmans

Het eerste boek dat hij selecteerde is meteen de allereerste roman die hem kon begeesteren: Prachtige ogen van Herman Brusselmans. ‘Het was zijn debuutroman die uitkwam in 1984. In 1985, mijn laatste jaar aan de humaniora, heb ik hem gelezen – geleend van een kameraad. Hij was een nogal alternatief figuur en wist dat ik graag las, dus raadde hij me Brusselmans aan. In de kerstvakantie heb ik het in twee dagen tijd uitgelezen. (lacht) Mijn kameraad was nogal verrast dat hij zijn boek zo snel terugkreeg. Hij was eerder links en ik eerder rechts. Hij vond het daarom tof dat ik het ook een goed boek vond.’

Wat sprak u zo aan in Brusselmans?

‘De stijl. Het was een andere stijl dan ik gewend was om te lezen in jeugdboeken. Brusselmans kan vulgair uit de hoek komen, maar in dat boek vond ik het nergens ongepast. Ik herinner me nog de uitdrukking voor een wegkaatsende biljartbal, iets in de trant van “een komeet met diarree”. Dat vond ik wel grappig.’

De Beste Verhalen van Godfried Bomans

‘Het waren allemaal cursiefjes à la Simon Carmiggelt. Zijn humor over de mens apprecieerde ik. Die keurige Nederlandse stijfheid bekeek Bomans door een milde bril. Bomans was nooit cynisch. Soms een beetje sarcastisch, dat mag, maar nooit speelde hij de man.’

Verzameld werk van Willem Elsschot

‘Elsschot is voor mij een van de grootste schrijvers uit de Nederlandstalige literatuur. Hij schrijft heel pakkend, zijn literaire stijl blijft me boeien. Het verhaal is voor mij vaak ondergeschikt aan de beschrijving.’

Welk verhaal sprak u het meeste aan?

‘Vooral Lijmen/Het Been. Ik las het in mijn beginperiode als advocaat. Het Been gaat over het heel onlogische gegeven van Boorman die er alles aan deed om een morele schuld in te lossen als ware het een juridische schuld. Hij was in de psychiatrie geraakt omdat de zogenaamde schuldeiseres het bedrag weigerde te aanvaarden dat Boorman meende schuldig te zijn. Terwijl ik in de advocatuur bezig was met vorderingen te stellen waarbij de eiser iets moest krijgen van de verweerder, las ik dus een verhaal met een omgekeerde logica. Tegelijk is het verhaal vanwege de achterliggende ethische kwestie heel geloofwaardig gebracht.’

Lolita van Vladimir Nabokov

‘Dit was vroeger een controversieel boek, maar net zoals Elsschot is de beschrijvende sfeer hier uitermate interessant. De beschrijvingen van impressies, situaties en de manier waarop hij een bepaalde stemming schetst, is pure klasse.’

Evoluerend heelal – de biografie van de kosmos van Govert Schilling

‘Ik ben geïnteresseerd in wetenschap. Het mysterie van de wereld probeer ik op een rationele manier te doorgronden, al behoort dat niet tot de gave van het menselijk brein. Daarom sta ik nogal weigerachtig tegenover de grote geesten zoals Richard Dawkins en Stephen Hawking die de wereld vanuit toeval verklaren en vanuit hun wetenschappelijke paradigma’s het bestaan van een opperwezen meteen wegdenken. Ik vind dat ze een nieuwe religie dreigen uit te dragen die wetenschap wil installeren tegen de bestaande religies in. Men mag de pretentie niet hebben om alles rationeel te verklaren, vind ik als agnost. Het kan gevaarlijk zijn. Wie de weg vrijmaakt voor een ongebreideld atheïsme richt zo mogelijk nog meer schade aan dan fanatieke godsdiensten. De grootste massamoordenaars in de geschiedenis waren atheïsten. Ze wezen God af en stelden zichzelf in de plaats van God. Agnosten twijfelen. Ik kan God niet afwijzen want ik weet niet of hij bestaat. Je komt dan in de buurt van het humanisme maar evengoed bij het christendom. Voor mij is principieel atheïsme au fond trouwens evenwaardig aan godsdienst.’

‘Door mijn rationele reflex kom ik uit bij Govert Schilling. Enorm lyrisch vertelt hij hoe het heelal ontstaan is en het uiteindelijk zal verdwijnen. Tegelijk probeert de wetenschap een antwoord te bieden op de ultieme vragen. In dat vacuüm zitten agnosten: zij weten het niet.’

Is dat niet frustrerend?

‘Soms eerder beangstigend. Wie gelovig is, houdt rekening met het hiernamaals. Maar ik kom soms – paradoxaal genoeg – nog het dichtste in de buurt van de predestinatieleer van de calvinisten. We kunnen met andere woorden na een zeer menslievend en onbaatzuchtig leven evengoed in een verschrikkelijke wereld terechtkomen.’

‘Maar tegelijk heb ik gezien hoe sommige mensen uit mijn omgeving naar het hiernamaals – of, wie zal het zeggen, het “hiernooitmeers” – heengegaan zijn. De manier waarop stelde me gerust. Ze namen vrede met het einde van hun leven. De dood is iets natuurlijks. En gelukkig schuilt in de natuur ook kracht, goedheid en vooral liefde.’

Ruimte voor vrijheid van Gerard Bodifée

‘Bodifée maakt hierin de link tussen wetenschap en religie. Dat boek heeft me doen beseffen dat ik agnost ben. Bodifée ontleedt haarscherp hoe gedetermineerd het heelal is door allerlei wetten. Dawkins en Hawking concluderen dan al snel dat alles louter toeval is, los van een of andere hogere macht. Waarom vliegt een zwaluw naar links en niet rechts? Meer en meer gaat men ervan uit dat niets dat bepaalt. En als niets dat bepaalt is er geen God, zegt men vervolgens –  maar dat vind ik te verregaand.’

Om het even concreet te maken: stel dat iemand een zwaar auto-ongeval overleeft. Is dat dan toeval of niet?

‘Dat is volgens mij toeval. Waar ik wél in geloof is zinvol toeval. Ik kan dat illustreren met een persoonlijke anekdote. In New York ben ik eens vastgeraakt in de lift van mijn hotel en raakte ik even in paniek. De eerstvolgende keer dat ik die lift opnieuw wilde nemen, was ik er niet gerust op. En wat gebeurde er toen? Ik zag mijn achternicht uit de lift stappen. Ik wist niet eens dat ze in New York verbleef.’

‘Een aantal jaar later kwam ik ook de secretaresse van ons advocatenkantoor tegen in Sicilië, terwijl we van elkaar niet wisten dat we daar waren. In datzelfde jaar vloog ik overigens voor de allereerste keer met mijn vrouw naar Bulgarije. We moesten tussendoor landen aan de Dalmatische kust. Door de turbulentie verliep de landing heel woelig. Het opstijgen was daarna nog schrikwekkender. Alle vrouwen gilden. Ofwel belanden we in de zee ofwel slaan we te pletter tegen de bergen, dacht ik. Toen we uiteindelijk zonder ongelukken opgestegen waren, zei ik tegen mijn vrouw: “We hebben dit overleefd. Als ik in Bulgarije iemand tegenkom die ik ken, dan zou ik nog in God gaan geloven.” Wat gebeurde er vervolgens in die kleine luchthaven? Ik zag daar iemand op mij afkomen … die ik bleek te kennen van uit mijn studententijd. We geraakten aan de praat en ik vroeg of hij nog in Oost-Vlaanderen woonde. Wat bleek? Hij woonde al vijf jaar in mijn stad, Beringen, vlak bij de winkel die mijn grootmoeder al twintig jaar uitbaat … Ongelofelijk. Sindsdien geloof ik in zinvol toeval.’

Gelooft u mij, het was een genoegen van Joseph Luns

‘Luns was een Nederlandse katholieke politicus en was meer dan tien jaar secretaris-generaal van de NAVO. Hij was ook een van de eersten die ervoor uitkwam dat hij politiek niet correct was.’

‘Luns was bovendien een heel komisch figuur. Hij kon nogal onhandig overkomen. Dat werd bevestigd toen ik hem persoonlijk ontmoette na een lezing in mijn studententijd in Leuven.Hij zat al in zijn wagen en zijn chauffeur wilde vertrekken, maar ik was hem nagelopen want ik wilde zijn boek nog laten signeren. Ik had geen pen bij en daarom nam hij zelf een pen uit zijn zak. Door zijn onhandigheid viel die pen onder de auto. Ik ben onder zijn wagen moeten kruipen om hem te kunnen nemen. Met een kwinkslag maakte hij nog een opmerking: “U moet er wel wat voor doen om zo’n oude secretaris-generaal zijn handtekening te ontfutselen.”’

Waar slaat de titel van zijn boek op?

‘Op zijn hele carrière en zeker op zijn periode bij de NAVO. De titel schetst Luns ten voeten uit: hij genoot van alles.’

O2 – De Ordelijke Opdeling van België van Gerolf Annemans en Steven Utsi

‘Dit is volgens mij het meest fundamentele boek voor de weg naar Vlaamse onafhankelijkheid. Er is bovendien een anekdote met mijn politieke loopbaan aan verbonden. Ik geraakte eens in aanvaring met de toenmalige Franstalige procureur-generaal Lecercq van het Hof van Cassatie, een zeer sympathieke man en een uitmuntend jurist, die ook bekendstaat om zijn unionistische opvattingen. Ik vond dat hij op een gegeven ogenblik iets te ver was gegaan in zijn commentaar op de verkiezingen. Dat mondde uit op een aanvaring in het parlement. Ik zei tegen toenmalig minister van Justitie Stefaan De Clerck dat dit niet hoorde, gelet op de scheiding der machten. Maar nadien heb ik na de hoorzitting over het jaarverslag van 2012 van het Hof van Cassatie een zeer goed gesprek met Leclercq gehad.’

‘In 2013 nodigde hij me zelfs uit voor zijn allerlaatste openingsrede van het gerechtelijk jaar, die handelde over de splitsing van staten. Hij heeft toen het confederalisme gefileerd, maar op een zuiver juridische en apolitieke wijze, met als voorbeeld het GOS (het Gemenebest van Onafhankelijke Staten, een los verband dat ontstond bij het uiteenvallen van de Sovjet-Unie, S.C). Volgens hem is confederalisme een juridische draak, zeker op internationaal vlak. Als dank voor de uitnodiging – ik ben daar als toenmalig Vlaams Belanger door het hoogste Belgische rechtsorgaan vernoemd bij de eregasten en werd er met alle egards behandeld – heb ik hem het boek O2 toegestuurd. Ik was namelijk benieuwd hoe hij daar juridisch op zou reageren, want op de zuivere splitsing tussen Tsjechië en Slowakije was hij tijdens zijn rede zo goed als niet ingegaan. Enkele weken later kreeg ik een bedankbrief waarin stond dat hij het boek met zeer veel interesse had doorgenomen. Juridische kritiek is er nooit gekomen, want O2 doorprikken is volgens mij juridisch ondoenbaar.’

De politieke strategie in 02 is ook anders dan het confederalisme. Annemans wil de Vlaamse onafhankelijkheid via het Vlaams Parlement uitroepen. N-VA daarentegen wil van de Franstaligen vragende partij maken.

Confederalisme zou de vinger van de Franstaligen aan de splitsingsknop kunnen zetten. Als jurist gruwel ik ervan, maar politiek gezien kan het een goede strategie zijn. Men zal de Franstaligen dan wel op een of andere manier uit de tent moeten lokken. Door bijvoorbeeld – en dit is een willekeurige suggestie – de oprichting van een Vlaams-Brusselse federatie, net zoals de Franstaligen dat al gedaan hebben. Dan constitueert men al een soort confederalisme en dat kan de Franstaligen over het randje drijven. De Vlaamse natuur indachtig, zullen het mijns inziens trouwens de Franstaligen zijn die België zullen opblazen.’

Afrondend: hoe sluit uw verhaal van zingeving aan op het politieke leven?

‘Ik begrijp dat sommigen hun hele leven met passie kunnen wijden aan politiek. Toch bestaat volgens mij een geslaagde politieke carrière vrijwel niet. De kiezer en nog meer de partijpolitiek maken en kraken politieke carrières. In sommige gevallen ook de media, maar niet de politicus zelf.’

‘Partijpolitiek heeft bij mij niet voor zingeving gezorgd, de ruimere politiek wél. Dienstbetoon op lokaal niveau (Schoofs is in Beringen gemeenteraadslid van de lokale partij VBLD, S.C.) door rechtstreeks mensen te helpen, geeft mij veel voldoening.’

 

Reacties

Doorbraak.be is een uitgave van vzw Stem in het Kapittel
Hoofdredacteur: Pieter Bauwens
Webbeheer: Dirk Laeremans