fbpx


Binnenland, Politiek
staatshervorming

Burgerbevraging als politieke schijnvertoning




Ze is dus uitgesteld, de trekking. En ik had er zo naar uitgekeken. En zo gehoopt bij de uitverkorenen te zijn om, geheel belangeloos, een steentje bij te dragen aan de toekomst van het koninkrijk. Aangekondigd was de trekking in de Beleidsverklaring van 13 november 2020 van de ministers van Institutionele Hervormingen en Democratische Vernieuwing, David Clarinval (MR) en Annelies Verlinden (CD&V). Om België een ‘nieuwe staatsstructuur’ te geven die ‘de deelstaten in hun autonomie en het federaal niveau in…

Niet ingelogd - Plus artikel - log in of neem een gratis maandabonnement

U hebt een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting of betaling. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U hebt reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement





Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.

U kan aanmelden via uw e-mail adres en wachtwoord of via uw account bij sociale media als u daar hetzelfde e-mail adres hebt.








Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder uw e-mail adres en uw naam en we maken automatisch een nieuw account aan of we sturen u een e-mailtje met een link om automatisch in te loggen en/of een nieuw wachtwoord te vragen.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


Ze is dus uitgesteld, de trekking. En ik had er zo naar uitgekeken. En zo gehoopt bij de uitverkorenen te zijn om, geheel belangeloos, een steentje bij te dragen aan de toekomst van het koninkrijk.

Aangekondigd was de trekking in de Beleidsverklaring van 13 november 2020 van de ministers van Institutionele Hervormingen en Democratische Vernieuwing, David Clarinval (MR) en Annelies Verlinden (CD&V). Om België een ‘nieuwe staatsstructuur’ te geven die ‘de deelstaten in hun autonomie en het federaal niveau in zijn slagkracht versterkt’, stelden zij ‘een Dialoogplatform over de toekomst van het Belgisch federalisme’ in het vooruitzicht.

‘Door loting geselecteerde burgers’

In dat kader en met het oog op ‘een brede raadpleging van de burger’, nodigden de ministers de Kamer van Volksvertegenwoordigers uit om ‘te experimenteren met nieuwe vormen van burgerparticipatie, zoals burgerkabinetten of gemengde panels waar naast parlementsleden’ –nu komt het – ‘door loting geselecteerde burgers, vertegenwoordigers van het middenveld, academici, experten en burgemeesters op vrijwillige basis deel van uitmaken.’

Die panels, schreven Clarinval en Verlinden, zullen aanbevelingen doen aan het Dialoogplatform, dat op zijn beurt uiterlijk eind 2021 ‘een verslag met richtinggevende aanbevelingen’ aan de federale regering zal overmaken.

Vurig had ik gehoopt dat Dame Fortuna mij bij de trekking gunstig gezind zou zijn en ik als een van de ‘door loting geselecteerde burgers’ nog dit jaar de toekomst van België mocht helpen uittekenen. Vurig, doch vergeefs.

Troostprijs

Sinds ik het verslag van de vergadering van de Kamercommissie voor Grondwet en Institutionele Vernieuwing van 24 februari heb gelezen, is mijn laatste sprankel hoop vervlogen. In de Kamer blijkt het enthousiasme voor ‘burgerkabinetten of gemengde panels’ op een laag pitje te branden. Bovendien staat het coronavirus fysieke vergaderingen in de weg. De burgerpanels, als ze er al komen, zijn niet meer voor dit jaar.

Gelukkig leggen de ministers Clarinval en Verlinden een laagje balsem op de wonde van mijn burgerparticipatieve ontgoocheling. Als troostprijs mag ik deelnemen aan het onlineplatform dat zij ‘in de komende maanden’ zullen ‘lanceren’ om  ‘meningen, aanbevelingen, voorstellen en suggesties’ te verzamelen en af te toetsen ‘met betrekking tot de toekomst van het Belgisch federalisme en een aantal aspecten van democratische vernieuwing’.

Verhofstadts kleuterspaan

In zijn – zoals steeds schitterende – Doorbraak-podcast van 27 februari heeft Jean-Pierre Rondas de aangekondigde burgerpanels over de staatshervorming ‘Vivaldi’s kleuterspaan’ genoemd. Het epitheton kan ook dienstig zijn voor het onlineplatform. Een initiatief dat reminiscenties oproept aan wat we ‘Verhofstadts kleuterspaan’ kunnen noemen: de burgerbevraging van juni 2000.

Men zal zich herinneren dat na de ‘dioxineverkiezingen’ van 13 juni 1999 het koninkrijk een paars-groene regering kreeg, met Guy Verhofstadt (VLD) als premier. In de geest van de Nieuwe Politieke Cultuur die toentertijd over België waaide, beloofde ze de burger meer te betrekken bij het beleid, onder meer door middel van volksraadplegingen.

Al in zijn eerste en tweede Burgermanifest (1989 en 1991) had Verhofstadt met de burgerdemocratie geleurd. Nu hij premier was en in de van nature uit burgerparticipatieve groenen bondgenoten had, zou hij de daad bij het woord voegen. Alvast de geplande hervorming van de administratie zou de regering ‘in de vorm van een volksraadpleging’ aan de bevolking voorleggen. En ze ging de verbintenis aan met de uitkomst van de volksraadplegingen rekening te houden.

Onbetrouwbaar

Eind april 2000 was minister van Ambtenarenzaken Luc Van den Bossche (SP) met zijn plan voor de hervorming van de rijksadministratie klaar. Blikvanger was de afschaffing van de ministeriële kabinetten en hun vervanging door beleidscellen in de administratie. Het uur van de paars-groene volksraadpleging kon slaan!

Dat prof. Jaak Billiet (KU Leuven), een expert in publieke-opinieonderzoek, in uitgerekend de parlementaire commissie Politieke Vernieuwing (vergadering van 22 mei 2000) er op voorhand wetenschappelijk brandhout van had gemaakt, dat kon Verhofstadt niet deren. De resultaten van de volksraadpleging zullen onbetrouwbaar zijn, had Billiet gewaarschuwd, omdat de burgers die de moeite doen het antwoordformulier in te sturen, allesbehalve representatief zijn voor de bevolking.

Enkel politieke waarde

Minister Van den Bossche, een koele minnaar van de volksraadpleging, verheelde niet eens dat de regering niet in betrouwbare resultaten geïnteresseerd was. Wat we doen heeft geen enkele wetenschappelijke, enkel politieke waarde, zei hij op 6 juni 2000 in de Kamercommissie Binnenlandse Zaken.

Enkele dagen later stuurde de regering naar de 8,2 miljoen Belgen van 16 jaar en ouder een brochure van 16 bladzijden en een lijst met twaalf vragen over de hervorming van de administratie. Kostprijs van de ‘kleuterspaan’: 80 miljoen euro.

Hoewel er nog 60.000 van de 757.810 teruggestuurde formulieren geteld moesten worden, deelde Verhofstadt al op 20 juli triomfantelijk mee dat de bevolking de plannen voor de modernisering van de ambtenarij massaal steunde. Waarmee hij bewees dat de volksraadpleging geen wetenschappelijke, enkel politieke waarde had.

Karikatuur

De volledige uitslag is trouwens nooit meegedeeld. Wel raakte bekend dat twee derde van de respondenten de afschaffing van de ministeriële kabinetten steunde. Conform haar verbintenis met de resultaten van volksraadplegingen rekening te houden, gaf de regering-Verhofstadt de ministeriële kabinetten de naam ‘beleidscellen’ – en liet ze bestaan.

Toenmalig CVP-voorzitter Stefaan De Clerck had dus geen ongelijk toen hij, in De Morgen (10 juni 2000), de paars-groene volksraadpleging ‘een schijnvertoning’ en een ‘karikatuur van wat met rechtstreekse democratie wordt bedoeld’ noemde.

Verschillen en gelijkenissen

Wat toen ‘volksraadpleging’ heette en met pen en papier gebeurde, heet nu ‘burgerbevraging’ en gebeurt met uitgelote panels en internetplatformen. Dat zijn de verschillen. De gelijkenissen zijn dat de ‘burgerbevraging’ over de staatshervorming geen wetenschappelijke, enkel politieke waarde zal hebben en ‘een schijnvertoning’ en ‘karikatuur van wat met rechtstreekse democratie wordt bedoeld’ zal zijn.

Als er een zevende staatshervorming komt – en ooit zal die er komen –, dan zal die geen burgerwerk zijn. Zoals de zes voorgaande zal zij de vrucht zijn van ein starkes langsames Bohren von harten Brettern (Max Weber), het resultaat van taaie onderhandelingen tussen partijen, in de eerste plaats hun voorzitters. CD&V-Kamerfractieleider Servais Verheirstraeten sloeg tijdens het Re-Bel-webinar van 1 maart de nagel op de kop: ‘Op het einde van de rit moet in een versplinterd politiek landschap een tweederdemeerderheid gevonden worden. Dat vergt pragmatisme en compromissen die je niet met honderden kan sluiten.’ (digitale De Standaard, 1 maart)

IJsland

O ja, over schijnvertoning gesproken. Kent u de historie van de IJslandse grondwet waar de propagandisten van de deliberatieve democratie en burgerparticipatie gretig naar verwijzen?

Na de financiële, economische en politiek crisis van 2008-2009 smachtte IJsland naar een nieuwe grondwet en de regering zou daar de bevolking bij betrekken. Duizend ‘door loting geselecteerde burgers’ beraadslaagden in 2010 een dag lang over de grote lijnen ervan. Hun conclusies gingen naar een ‘constitutionele raad’ van 25 burgers, niet geloot maar verkozen uit 523 kandidaten, die nieuwe grondwetteksten schreef en herschreef. Op de opeenvolgende kladversies konden de 310.000 IJslanders via het internet ‘meningen, aanbevelingen, voorstellen en suggesties’ geven; enkele duizenden deden dat ook. Met de finale tekst stemde op 20 oktober 2012 twee derde van de IJslanders in een niet-bindend referendum in. En toen werd het stil.

Vandaag, 12 maart 2021, is in IJsland nog altijd de oude grondwet van kracht. Voor de ‘burgergrondwet’ is er tot nog toe niet voldoende steun gevonden in de Alting, het parlement van IJsland dat de exclusieve grondwetgevende macht heeft.

[ARForms id=103]

Mark Deweerdt

Mark Deweerdt (1952) was journalist bij De Standaard en De Financieel-Ekonomische Tijd/De Tijd, en schreef als kabinetsmedewerker toespraken en teksten voor Yves Leterme, Kris Peeters, Herman Van Rompuy en Geert Bourgeois.