fbpx


Analyse, Economie
armoede

Christine Mahy: ‘Eén Waal op vier flirt met de armoedegrens’

Dwars door Wallonië



Wie zijn ze, de in Vlaanderen grotendeels ‘onbekende’ Walen die hier amper of nooit de media halen, maar aan de overkant van de taalgrens het publieke debat voeden of de krijtlijnen van het beleid mee uittekenen? En wat leren ze ons over Wallonië,  over de wijze waarop de Walen in het leven staan en naar de toekomst blikken? Tijdens deze zomermaanden nemen we u in zes zaterdaginterviews mee, dwars door Wallonië. In deze slotaflevering kloppen we aan bij Christine Mahy.…

Plus artikel - gratis maandabonnement

U heeft een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U heeft reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement



Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.







Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder je email adres en je naam en we maken een nieuw wachtwoord (als je een account hebt) of we maken automatisch een account aan.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


Wie zijn ze, de in Vlaanderen grotendeels ‘onbekende’ Walen die hier amper of nooit de media halen, maar aan de overkant van de taalgrens het publieke debat voeden of de krijtlijnen van het beleid mee uittekenen? En wat leren ze ons over Wallonië,  over de wijze waarop de Walen in het leven staan en naar de toekomst blikken? Tijdens deze zomermaanden nemen we u in zes zaterdaginterviews mee, dwars door Wallonië. In deze slotaflevering kloppen we aan bij Christine Mahy.

Mahy groeide op in Marche-en-Famenne, en als sociaal assistente engageerde ze zich al snel in de strijd tegen armoede en sociale uitsluiting in de eigen regio. In 2010 werd ze benoemd tot secretaris-generaal van het Réseau Wallon de la Lutte contre la Pauvreté (RWLP). Haar niet aflatende sociale inzet leverde haar enkele jaren terug een eredoctoraat op aan de universiteit van Luik.

Het hoofdkwartier van het RWLP in ondergebracht in een wat uitgeleefd pand op een boogscheut van het station van Namen. De affiches en slogans die er het raam en de muren sieren laten weinig aan de verbeelding over: hier zal je weinig of geen fervente voorstanders van het harde liberalisme aantreffen. Ook de Waalse armoedecijfers laten weinig aan de verbeelding over. Volgens de meest recente data van de sociale zekerheid zou zomaar eventjes 21 procent van de Walen in armoede leven. Dubbel zoveel als het aantal Vlamingen dat onder de armoededrempel leeft. Het laat zich dus raden dat de armoedeproblematiek ook een stevige impact heeft op het politieke discours aan de andere kant van de taalgrens.

Armoede onderschatten

Eén Waal op vijf zou in armoede leven: voor de meeste Vlamingen lijkt dit een afchrikwekkend hoog cijfer?
‘Ik vrees dat de officiële statistieken de realiteit zelfs nog enigszins verbloemen. Een deel van de armen — denk maar de daklozen — valt nog buiten de officiële onderzoekscijfers, en persoonlijk denk ik dan ook dat het échte armoedepercentage hier zelfs met de grens van 25 procent flirt. Wie zoals ik nog heel regelmatig op het terrein komt — en dit geldt zowel voor de steden als voor het platteland — kan met eigen ogen vaststellen dat heel veel Walen het effectief bijzonder lastig hebben om maandelijks de eindjes aan elkaar te knopen.’

Wat betekent dit dan in de praktijk?
‘Dan heb ik het over mensen die elke dag opnieuw in angst leven dat ze op het einde van de maand niet voldoende geld zullen overhouden om in hun alledaagse basisbehoeften te kunnen voorzien. Voeding, verwarming, mobiliteit of schoolfacturen. Terwijl die gemoedsrust nochtans wel absoluut noodzakelijk is om gewoon ook nog een beetje van het leven te kunnen genieten. Anders word je als mens eenvoudigweg herleid tot iemand die maandelijks z’n facturen moet zien te betalen. Bekijken we het puur financieel, dan ligt de armoededrempel in ons land nu op zowat 2300 euro per maand voor een gezin met twee kinderen.’

Als het over armoede in Wallonië gaat, dan hebben we in Vlaanderen al snel de neiging om ons blind te staren op de verpauperde oude industriewijken in een aantal Waalse steden, genre Charleroi of Luik. Onderschatten we de armoede op het platteland?
‘Ja en nee. De armoede is inderdaad een stuk schrijnender in de oude industriebekkens, waar de reconversie nog altijd volop bezig is of waar zich de voorbije jaren nog nieuwe bedrijfssluitingen hebben voorgedaan. Ook in andere, vaak wat kleinere steden zoals Namen loopt de armoede hoger op, al was het maar omdat de bevolkingssamenstelling daar ook een stuk heterogener is.’

‘Maar vergis je niet: ook op het Waalse platteland slaat de armoede steeds breder toe. De tijd dat enkel de OCMW’s in de grote steden overspoeld werden, ligt helaas al even achter ons. De armoede is veel diverser geworden: een gezin dat het anno 2020 met één inkomen moet stellen, loopt al een stevig risico. Netto-inkomens van 1200 of 1300 euro zijn hier helaas lang geen uitzondering. Armoede vertaalt zich dan bijvoorbeeld heel concreet in een groeiend aantal mensen die medische zorg moeten uitstellen.’

Verlies van vertrouwen

Hoe ver reikt de politieke impact van die verpaupering?
‘We stelden hier de voorbije jaren een groot verlies van vertrouwen in de politiek vast, zowel naar het regionale als naar het federale niveau toe. Almaar meer Walen zijn ervan overtuigd dat politici vooral beslissingen nemen in het belang van de doelgroep waar ze zelf ook deel van uitmaken. Of dit ook klopt, wil ik nog in het midden laten, maar het gevoel leeft sterk dat de politiek hier geen oog meer heeft voor mensen die niet onder “de gemiddelden” vallen.’

Kiezers voelen zich in de steek gelaten: al jarenlang krijgen ze te horen dat ze even de broeksriem moeten aanhalen, maar dat het vervolgens opnieuw beter zal gaan. Dit is niet het geval, en dus wendt die kiezer zich finaal volledig af van de politiek of stemt hij op een meer extremistische partij zoals de PTB. Extreemrechts heeft in Wallonië nooit echt voet aan de grond gekregen, vele alternatieven voor extreemlinks zijn er dus niet.’

Hoe verklaart u dat opvallende verschil met Vlaanderen? En vissen extreemlinks en extreemrechts – zoals je almaar vaker hoort – effectief min of meer in dezelfde vijver?
‘Extreemrechts heeft zich hier nooit echt kunnen organiseren zoals het dat in Vlaanderen wél succesvol gedaan heeft. Daarnaast heeft het ook nooit echt charismatische leiders gehad, ook alweer in tegenstelling tot een partij als het Vlaams Belang. Tegelijk gedijt een politieke stroming uiteraard ook maar in een bepaalde maatschappelijke context, en die verschilt hier natuurlijk ook wel van de Vlaamse. Ik vermoed dat het Waalse industriële verleden misschien ook voor een meer solidaire en collectivistische reflex zorgt, waardoor extreemlinks mogelijk sneller voet aan de grond kreeg dan extreemrechts.’

‘Dit gezegd zijnde: ik sluit allerminst uit dat, mocht er hier een bijzonder charismatisch figuur opstaan aan de andere kant van het politieke spectrum, een extreemrechtse partij ook niet flink wat succes zou kunnen boeken. Maar vandaag richt de boze kiezer zich dus massaal tot de PTB.’

Neoliberale PS

Tegelijk kan je moeilijk omheen de vaststelling dat een partij die zichzelf ‘socialistisch’ noemt — en die dus meer dan de rechtse partijen oog zou moeten hebben voor de armoedeproblematiek — hier al decennialang de lakens uitdeelt. Een groot succes kan je dat beleid dan bezwaarlijk noemen?
‘Dat klopt, maar ik heb het gevoel dat ook de PS sinds de jaren tachtig niet doof is gebleven voor de sirenenzang van het neoliberalisme.’

Een neoliberale PS? Dat gevoel leeft allerminst in Vlaanderen.
Als je de armoede echt op duurzame wijze wil inperken, moet je een preventief armoedebeleid voeren, en niet uitsluitend op de zichtbare gevolgen werken. Een beleid dat niet inzet op betaalbare en kwaliteitsvolle huisvesting, zal op termijn meer armoede oogsten. Mensen worden dan ziek, hebben minder sociale contacten en verliezen hun job, waardoor ze in een neerwaartse spiraal belanden. Sociale huisvesting is een mooi voorbeeld van een beleidsdomein dat hier jarenlang verwaarloosd werd, ook door de PS. De gevolgen daarvan keer je niet zomaar in een wip.’

Ook het Waalse onderwijs en het arbeidsmarktbeleid blijken anno 2020 nog altijd niet afgestemd op het verwachtingspatroon van het bedrijfsleven. Heel wat te laagopgeleide Walen zitten zo al jarenlang zonder werk zonder veel perspectief op beterschap. Dat zijn toch ronduit verkeerde beleidskeuzes waarvoor deze regio nu al jarenlang een hoge prijs betaalt?
‘Ik zal niet ontkennen dat een deel van de arbeidsbevolking niet goed opgeleid is en dat daar de voorbije jaren te weinig in geïnvesteerd en geïnnoveerd is. Maar we moeten ook die andere vraag durven te stellen: waarom is de arbeidsmarkt in een welbepaalde richting geëvolueerd? En waarom moet iedereen herschoold en heropgeleid worden in één bepaalde richting, ook als sommige mensen daarvoor overduidelijk niet over de juiste vaardigheden of het geschikte profiel beschikken? De coronacrisis heeft intussen toch wel duidelijk gemaakt dat er vandaag net zo goed nood is aan heel andere profielen, zoals schoonmakers, thuisverzorgers of chauffeurs, jobs waarop de voorbije jaren veel minder werd ingezet?’

‘En waarom moeten veel jobs die ooit gewoon betaald werden vandaag plots op vrijwillige basis – en dus gratis – worden uitgevoerd? Natuurlijk heeft de PS op dat vlak een aantal verkeerde keuzes gemaakt, maar vaak ging het ook om beslissingen die op federaal vlak werden doorgeduwd. Denk bijvoorbeeld aan de afslanking van heel wat overheidsdiensten. Maar eerlijk: wie er de voorbije jaren in Wallonië ook aan de macht was – en dit geldt dus net zo goed voor Ecolo – de facto zie ik hier al jarenlang enkel een rechts beleid. Het grote succes van de PTB lijkt die analyse te ondersteunen.’

Heel wat evoluties of uitdagingen waarnaar u verwijst zijn niet bepaald exclusief Waals: waarom ligt de armoede in Wallonië dan toch dubbel zo hoog als in Vlaanderen?
‘Het nog niet volledig verwerkte industriële verleden speelt zeker nog een rol, maar ik denk dat Vlaanderen ook sneller en beter geïnvesteerd heeft in innovatieve technologie en vernieuwende bedrijven. We hebben dat verleden hier te lang gekoesterd en in stand willen houden, dat is wel duidelijk. Ik heb ook het gevoel dat er in Wallonië te weinig grondige analyses gemaakt worden van het gevoerde beleid. Dit gebeurt in Vlaanderen doorgaans veel sneller, waardoor er ook korter op de bal kan worden gespeeld.’

Politiek gewicht

U bent gepokt en gemazeld in achterstandswijken: zorgt de omgang met de multiculturele samenleving in Wallonië effectief voor minder wrijving en samenlevingsproblemen dan in het ‘racistische’ Vlaanderen, zoals nogal wat Walen ons vaak wegzetten?
‘Ik heb het gevoel dat Vlaanderen veel sterker inzet op een soort controlerende reflex en dat het beleid altijd wel wat strikter en minder flexibel is, niet enkel als het over migratie gaat overigens. Wij gaan iets losser en minder streng om met de migratieproblematiek, maar we moeten ook niet naïef zijn: ook hier zijn er problemen.’

‘Daarnaast hebben we in Wallonië puur historisch bekeken uiteraard ook af te rekenen gehad met deels andere migratiestromen. Tot vandaag leven er in de oude industriebekkens heel veel mensen met Italiaanse, Spaanse en zelfs Vlaamse roots, waarvan de ouders en grootouders hier in de mijnen en in de staalindustrie kwamen werken. Recent zijn daar natuurlijk ook asielzoekers en vluchtelingen uit de hele wereld bijgekomen, maar grote migratiegolven vanuit Turkije of Marokko hebben we hier toch iets minder gekend. Maar nogmaals: ik durf er mijn hand absoluut niet voor in het vuur te steken dat een charismatische extreemrechts politicus hier géén succes zou boeken.’

Twee jaar geleden werd u door de Luikse universiteit uitgeroepen tot doctor honoris causa: heeft deze academische erkenning van uw werk u ook meer politiek gewicht gegeven? De stijgende armoedecijfers kunnen politiek toch niet zonder gevolg blijven?
‘Als 20 tot 25 procent van de Waalse bevolking in armoede leeft, dan moeten alle knipperlichten aangaan. Al was het maar omdat steeds meer Walen hun geloof in de politiek en in de instellingen compleet kwijt zijn, en dus ook bereid zijn om hun oor te luister te leggen bij antidemocratische partijen. De inzet is dus behoorlijk hoog. ‘

‘Misschien wordt er vandaag beter naar mij geluisterd, maar eigenlijk zeg ik nu niets anders dan tien jaar geleden. En dan is het toch een behoorlijk trieste vaststelling dat je blijkbaar eerst officieel moet worden “erkend” binnen een bepaald milieu alvorens men ook bereid is naar je boodschap te luisteren? De meeste politici beseffen te weinig wat er echt leeft onder de bevolking: zelf komen ze doorgaans uit een geprivilegieerd milieu en ze zijn veel te weinig aanwezig op het terrein.’

Bent u ondanks alles toch optimistisch over de toekomst van deze regio?
‘Als ik echt eerlijk mag zijn, zie ik weinig redenen tot optimisme. We zitten hopeloos vast in een starre particratie en binnen de politiek zie ik weinig of geen persoonlijkheden die erin slagen om dat systeem te overstijgen. Ik behoor niet tot de roepers die nu plots alle heil zien in technocraten en experten van buiten de politiek. En ik vind ook niet dat we hier nood hebben aan een ander of beter georganiseerd maatschappelijk middenveld of aan een grote nieuwe burgerbeweging. De terreinexpertise is er al lang, de betrokken burgers zijn in Wallonië alomtegenwoordig, alleen weigeren de meeste politici er een beroep op te doen.’

Doet Vlaanderen het dan beter?
‘Niet noodzakelijk, maar ik merk in Vlaanderen wel een soort pragmatisme op waardoor jullie problemen sneller en efficiënter aanpakken. De keerzijde van die medaille is dan weer de strengheid die daar soms uit voortvloeit, vooral op sociaal vlak.’

Filip Michiels

Filip Michiels is zelfstandig journalist.