fbpx


Analyse

Pokeren met virussen: corona voor beginners

Ellende waar de mensheid zelf voor verantwoordelijk is (1)



Op maandag acht juni 2020 is de horeca opengegaan. Aan de toog hangen mag nog, niet maar gezellig keuvelen aan de tafeltjes, met de nodige afstand, wel. Covid-19 is het onderwerp van gesprek, met ieder zijn waarheid. Om een hevig dispuut over de pure medische feiten te vermijden volgt hier een update. Besef dat niemand op de aarde tot eind december 2019 ook maar iets wist over het nieuwe coronavirus Covid-19. Sindsdien is de kennis logaritmisch toegenomen. Laten we echter…

Plus artikel - gratis maandabonnement

U heeft een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U heeft reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement



Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.







Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder je email adres en je naam en we maken een nieuw wachtwoord (als je een account hebt) of we maken automatisch een account aan.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


Op maandag acht juni 2020 is de horeca opengegaan. Aan de toog hangen mag nog, niet maar gezellig keuvelen aan de tafeltjes, met de nodige afstand, wel. Covid-19 is het onderwerp van gesprek, met ieder zijn waarheid. Om een hevig dispuut over de pure medische feiten te vermijden volgt hier een update. Besef dat niemand op de aarde tot eind december 2019 ook maar iets wist over het nieuwe coronavirus Covid-19. Sindsdien is de kennis logaritmisch toegenomen. Laten we echter eenvoudig beginnen.

De bacterie

We leven niet in een steriele wereld. Ons lichaam baadt in veertigduizend miljard bacteriën. Wij huisvesten evenveel bacteriën als er cellen in ons lichaam zijn. In onze darmen, op onze huid en in elke lichaamsholte zitten er ontelbaar veel, en vele soorten, bacteriën. Bij tongzoenen bijvoorbeeld verhuizen een miljard bacteriën van de ene naar de andere mondholte. Bacteriën helpen ons om de voedselvertering ordentelijk te laten verlopen, de huid te beschermen, onze afweer te finetunen, de zuurtegraad in de vagina te regelen waardoor ze een rol spelen in de voortplanting en nog zoveel meer.

Zonder die ‘good old friends’ zouden we geen dag overleven. Zo bijvoorbeeld zorgen bacteriën voor de communicatie tussen darmen en hersenen. Sommige onderzoekers schrijven zwaarlijvigheid toe aan een foute bacteriesamenstelling in de darmen waardoor het honger/verzadigingsgevoel verstoord raakt. Een bacterie is een ééncellig diertje dat perfect op zichzelf kan bestaan. Bacteriën kan je niet zien met het blote oog, wel met een lichtmicroscoop. Ze worden niet oud, zo’n halfuur, maar kunnen zich ontzettend snel vermenigvuldigen. Ze zijn dus snel met veel.

Anderhalve kilo

Ons lichaam draagt anderhalve kilo bacteriën. Daarmee wegen ze evenveel als onze hersenen. Er bestaan zeker een miljoen soorten bacteriën, maar slechts een duizendtal zijn in staat ons ziek te maken. De beruchtste ziektes door bacteriën veroorzaakt zijn de pest (via besmette vlooien) en de cholera (besmet water), tyfus (via vlooien, luizen) en tuberculose (via hoesten, drinken van besmette koemelk, vandaar het nut van pasteuriseren).

Ze waren tot begin 20ste eeuw de belangrijkste doodsoorzaak aller tijden. Actueel is tuberculose de grootste doder onder de bacteriën (1,5 miljoen doden/jaar, voornamelijk in lage inkomlanden). Door onoordeelkundig en kwistig gebruik van antibiotica ontstaat resistentie. Nu al zijn de aan antibiotica resistente ‘superbugs’ verantwoordelijk voor driekwart miljoen doden per jaar en hun aantal neemt schrikbarend toe.

Het virus

Een virus is veel kleiner dan een bacterie en enkel te zien onder de elektronenmicroscoop. Auteur Bill Bryson (1951) maakt een leuke vergelijking: mocht een virus de grootte hebben van een tennisbal, dan is een bacterie een strandbal en de mens een opgeschoten wezen met een lengte van achthonderd kilometer. Een virus bevat genetisch materiaal (DNA of RNA) maar doet daar niets mee. Een virus kan zich niet ontwikkelen zonder het DNA van de cellen van een gastheer. Een virus is dus per definitie een parasiet.

Zonder gastheer is een virus inert en levenloos. Maar vindt een virus een gastheercel, meestal een bacterie, dan zal het DNA of RNA van het virus zich koppelen aan dat van de gastheercel, waarna het virus zich vervolgens in een furieus tempo zal kopiëren. Een virus is dus tegelijk dood en onsterfelijk. Er bestaan miljoenen soorten virussen en de meeste zijn totaal onschadelijk voor de mens. Net zoals bij bacteriën, wemelt ons lichaam van de onschadelijke virussen. Van slechts enkele honderden virussen is bekend dat ze de mens kunnen ziek maken.

Virussen hebben hun voorkeur

Veruit de meest frequente virusinfectie is de banale verkoudheid, veroorzaakt door talloze soorten virussen waarvan het coronavirus er een is. De beroemdste ziektes door virussen uitgelokt zijn griep, mazelen, polio, aids, rodehond en de grootste killer van allemaal – vierhonderdmiljoen doden doorheen de geschiedenis- de pokken. Virussen hebben zo hun voorkeur. De gastheercel voor HIV is de witte bloedcel die instaat voor de afweer. Aidspatiënten zien hun afweer aftakelen waardoor de simpelste infectie dodelijk kan zijn.

Griepvirussen vallen de luchtwegen aan. De verlamming door polio komt omdat het poliovirus de zenuwen in het ruggenmerg bestookt. Covid-19 heeft een voorliefde voor longcellen maar als Covid-19 in razernij ontsteekt is geen enkel orgaan veilig. Hierover later meer. Virussen behoren tot de oudste levensvormen, ze hebben zich met alles wat leeft gemengd, ook met ons. Onze genen bevatten, door miljoenen jaren evolutie, genetisch materiaal afkomstig van virussen. Jawel, in ons DNA zit virus-DNA ingebouwd. En daar is niets mis mee.

Zoönose: pokeren met virussen

De kans dat een mens in contact komt met een onbekend, nieuw virus is de laatste jaren sterk gestegen omdat de leefwereld van mens en dier steeds dichter bij elkaar liggen. De mens dringt steeds dieper door in het regenwoud om te ontbossen voor land- of mijnbouw of voor illegale houtkap. Mensen komen er wonen en jagen voor voedsel op wilde dieren zoals apen of vleermuizen. Apen en vooral vleermuizen zijn virusfabrieken. De nieuwe virussen kunnen dan in contact komen met vee, varken en mens en zich zo verspreiden.

Springt er dan een, tot dan toe onbekend, virus over van dier op mens, muteert het vervolgens en gaat dan over van mens op mens op mens en zo verder tot een groot aantal mensen besmet is, dan kan een nieuwe ziekte ontstaan. Zulk een infectieziekte noemen wij een zoönose. De grootschalige bio-industrie, waar dieren dichter naast elkaar staan, vergemakkelijkt de verspreiding. Zeker driekwart van de nieuwe infectieziektes bij de mens, zoals influenza (afkomstig van de watervogel), aids (aap), ebola (grote vleermuis) en corona (vleermuis) komen van wilde dieren.

Voedselmarkten

Op Chinese voedselmarkten worden levende wilde dieren (vleermuizen, katten, slangen) ter plaatse geslacht en verkocht. (Dit is sinds Covid-19 officieel verboden). Bloed en vlees vermengen zich en de kans dat virussen overspringen naar de mens en vervolgens muteren neemt toe. Obscure virussen die in symbiose leven met wilde dieren kunnen voor de mens potentiële ‘weapons of mass destruction’ zijn. Covid-19 ontstond waarschijnlijk in december 2019 op een Chinese voedselmarkt (‘wetmarkets’) in de Chinese miljoenenstad Wuhan.

Het mondiale transport zorgde voor de verspreiding van het virus naar de rest van de wereld: een pandemie werd geboren. Twee recente zoönoses zijn net geen pandemie geworden: een coronavirus van vleermuizen dat via Chinese markten in 2002-3 het SARS (Severe Acute Respiratory Syndrome) veroorzaakte (774 doden) en in 2012 het MERS (Middle East Respiratory Syndrome) (640 doden). Covid-19 is geen geval van heirkracht. Covid-19 is een ellende waar de mensheid zelf voor verantwoordelijk is.

 

 

Hendrik Cammu

Hendrik Cammu (1956) is als arts verbonden aan UZ Brussel, is docent gynaecologie aan de VUB en publiceert ook in Eos.