fbpx


Buitenland, Geopolitiek
Rusland

De ene zijn dood…

Doodlopende Russische geopolitiek en haar gevolgen voor het Westen



Siegfried Bracke overtuigt ons hoe het Vlaamse medialandschap in verval is, en Johan Sanctorum beschrijft hoe verziekt het is. Maar die andere poot van het Vlaamse intellectuele leven, onze universiteiten, lijkt springlevend. Professor Sven Biscop Hij is prof in Gent, werkt bij het Egmont Instituut — de denktank van Buitenlandse Zaken — geeft les op het Europacollege in Brugge, en staat elk jaar in Beijing voor een summercollege aan de Volksuniversiteit. Voorts leidt hij een seminarie aan het Europese Instituut…

Niet ingelogd - Plus artikel - log in of neem een gratis maandabonnement

U hebt een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting of betaling. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U hebt reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement





Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.

U kan aanmelden via uw e-mail adres en wachtwoord of via uw account bij sociale media als u daar hetzelfde e-mail adres hebt.








Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder uw e-mail adres en uw naam en we maken automatisch een nieuw account aan of we sturen u een e-mailtje met een link om automatisch in te loggen en/of een nieuw wachtwoord te vragen.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


Siegfried Bracke overtuigt ons hoe het Vlaamse medialandschap in verval is, en Johan Sanctorum beschrijft hoe verziekt het is. Maar die andere poot van het Vlaamse intellectuele leven, onze universiteiten, lijkt springlevend.

Professor Sven Biscop

Hij is prof in Gent, werkt bij het Egmont Instituut — de denktank van Buitenlandse Zaken — geeft les op het Europacollege in Brugge, en staat elk jaar in Beijing voor een summercollege aan de Volksuniversiteit. Voorts leidt hij een seminarie aan het Europese Instituut van de Russische Academie voor Wetenschappen in Moskou. Professor Sven Biscop schreef deze zomer een indrukwekkend boek over internationale politiek: Hoe de grootmachten de koers van de wereldpolitiek bepalen.

Exclusieve invloedssfeer

En over Rusland schrijft professor Biscop onder meer het volgende:

‘Als een tanende, eerder dan een opkomende, macht heeft Rusland sinds 2008 een offensieve strategie gevolgd, inclusief het dreigen met en gebruiken van militair geweld. Doel is zijn status als grootmacht te herwinnen en opnieuw een exclusieve invloedssfeer in de voormalige Sovjetrepublieken te vestigen. Rusland heeft zelfs zijn grondgebied via militaire weg uitgebreid: het schaamlapje van een referendum kon niet verhullen dat de aanhechting van de Krim een militaire overwinning was.’

‘Verder’, schrijft Biscop, ‘probeert Rusland de samenhang van de NAVO en de EU te verzwakken en de VS uit Europa te duwen, om te vermijden dat die de Russische ambities in de weg staan. Russische interventies, van Syrië en Libië tot de Centraal-Afrikaanse Republiek en Venezuela, dienen hetzelfde doel: het Russische prestige vergroten en de Russische belangen bevorderen, en tegelijk druk te zetten op de VS en de EU’.

Westerse grootmachten dwarszitten

‘Maar’, — en dan komt het — ‘Ruslands middelen zijn beperkt’.

‘Ze zijn voldoende groot om veel last te veroorzaken voor de VS en de EU; Moskou heeft veel ‘nuisance power’. Maar het risico is dat deze negatieve doelstelling de ambitie om een invloedssfeer te creëren ondermijnt, vermits de publieke opinie in de rest van de voormalige USSR ondertussen de onafhankelijkheid gewend is en niet op Russische inmenging zit te wachten. Rusland zal misschien nog enkele successen boeken en zijn invloedssfeer verder uitbreiden. Maar het zal tegen de wil van de lokale bevolking zijn en dus veel kosten, terwijl het domineren van voormalig Sovjetgrondgebied niet meteen extra middelen oplevert.’

(…) ‘Ondertussen kosten de verschillende interventies buiten de voormalige Sovjet-Unie veel middelen, zonder dat ze veel directe voordelen meebrengen. De aard van de Russische economie laat niet toe om veel economische winst uit zijn successen te halen, op sectoren zoals energie en wapens na. Tenzij het vergroten van de capaciteit om het Europeanen en Amerikanen lastig te maken. Voet aan de grond krijgen in Libië, bijvoorbeeld, kan een manier zijn om de staten van de regio te beïnvloeden en in een richting te sturen die tegen de EU ingaat. Het zou zelfs een basis kunnen zijn om op de maritieme veiligheid rond de Middellandse Zee te wegen’.

Geopolitiek zonder doel

‘Maar met welk doel?’, vraagt Biscop zich af.

‘Tenzij Rusland erop uit is om de spanningen met de EU en de VS op te drijven. Hetzelfde geldt voor de nieuwe marinefaciliteiten die Rusland eind 2020 in Soedan opende. De Russische Grand Strategy heeft kunnen garanderen dat Rusland nog steeds een macht is om rekening mee te houden. Maar in zekere zin doet Rusland aan geopolitiek zonder doel.’

(…) ‘Oekraïne staat niet langer centraal in de geopolitiek van Europa, en Europa is niet langer het centrum van de wereld. Rusland kan heel lastig doen, maar het is niet machtig genoeg om de bestaande regionale orde, laat staan de wereldorde, omver te werpen. Tenzij door een oorlog tussen de grootmachten uit te lokken, — maar die kan het nooit winnen’.

In de armen van China

‘En’, voorspelt Biscop, ‘als Rusland dezelfde Grand Strategy blijft volgen, zal dat op een patstelling uitdraaien’.

‘Als gevolg van zijn agressieve strategie, zijn inmenging in de binnenlandse politiek van de EU en de VS, en zijn niet-naleving van opeenvolgende engagementen tegenover Oekraïne, zien weinigen in het Europees en Amerikaans strategisch establishment Rusland nog als een potentiële partner. In de ogen van velen is Rusland onstabiel, gevaarlijk, paranoïde en onbetrouwbaar.’

‘Als constructieve relaties met de EU of de VS onmogelijk zijn, zal Rusland geen alternatief hebben voor zijn partnerschap met China. Het grootste risico is het tegenovergestelde resultaat: dat Rusland, in het licht van de toenemend Chinees-Amerikaanse spanningen, ondanks zijn twijfels toch meer en meer in de armen van China wordt gedreven’.

Een vernederend alternatief

En zal die diagnose ons in het Westen geruststellen?

In een interview in l’Echo op 14 januari analyseert Biscop het als volgt: ‘Het is een vicieuze cirkel. Hoe meer Poetin de confrontatie met ons zoekt, hoe meer hij gedwongen is met China te flirten. En hoe meer hij dat doet, hoe afhankelijker hij wordt van dat land. Die afhankelijkheid voelen de Russen aan als vernederend. Dat maakt ze dan weer assertiever en die assertiviteit richten ze dan weer naar ons’.

Neen, dus. Dat moet ons niet geruststellen.

Le malheur des uns ne fait pas nécessairement le bonheur des autres. De ene zijn dood is niet altijd de ander zijn brood. Wel integendeel — vooral in internationale politiek.

Het boek Hoe de grootmachten de koers van de wereldpolitiek bepalen — Grand Strategy in 10 kernwoorden van Sven Biscop is te koop bij Doorbraak Boeken.

Damien Angelet

Damien Angelet is Belgisch diplomaat.