De financiële inzet van nieuwe verkiezingen

Of er nieuwe verkiezingen komen, hangt van verschillende factoren af. Eén van die factoren is de financiële slagkracht van de partijen. Daar horen we maar weinig over. Staan de partijen financieel sterk genoeg om verkiezingen te willen riskeren?

Belgische partijen leven op overheidsdotaties

Alle partijen kunnen rekenen op een jaarlijkse continue stroom aan overheidsdotaties. Die zorgt ervoor dat hun interne werking blijft draaien. De dotaties worden grotendeels bepaald door de resultaten van de vorige verkiezingen. Kort samengevat: hoe beter het resultaat bij de vorige verkiezingen, hoe groter de overheidsdotatie. Partijen met de meeste kiezers — zoals de PS en de N-VA — krijgen dan ook al jaren meer geld dan kleinere partijen zoals Groen, die minder kiezers kunnen overtuigen.

Andere inkomsten: leden, mandatarissen, vastgoed

Het spaargeld van de partijen kunnen ze gebruiken naar eigen goeddunken. Opvallend: N-VA, dat in 2019 €12,5 miljoen ontving, gebruikte de jaren ervoor de overschotten om te investeren in onroerend goed. In 2019 liep de waarde van dat N-VA-vastgoed al op tot €16,2 miljoen. Het leverde vorig jaar €750 000 onroerende inkomsten op. Die extra inkomstenbron maakt de kloof met kleinere partijen zoals Groen (€4,3 miljoen euro dotatie in 2019) extra groot. Al is het de vraag of je gevestigde partijen het kwalijk kunt nemen dat ze hun overschotten laten renderen.

Ook van de leden komt extra geld binnen. Bij N-VA was dat in 2019 €367 000. Ook de parlementsleden dragen hun steentje bij met een bijdrage: €640 000 in 2019 voor N-VA. Ook bij de andere partijen — met uitzondering van PVDA-PTB, waarover dadelijk meer — is de overheidsdotatie de hoofdmoot van de inkomsten. Aan de inkomstenzijde zijn het dus voornamelijk de overheidsdotaties die de financiële slagkracht van een partij bepalen.

Waar moet je nog naar kijken?

Wie een blik werpt op de boekhouding van de partijen — wie wil, kan de links onderaan vinden — kan een analyse maken van schulden, jaarlijkse inkomsten en uitgaven, spaarpotjes, enzovoort. Het wordt al snel een ellenlang (1992 pagina’s om precies te zijn) boekhoudkundig doolhof. Binnen de partijen maakt iedere afdeling apart een eigen boekhouding. Maar helemaal op het einde volgt dan toch een interessant overzicht van de boekhouding van de partij als geheel.

Daar vinden we het antwoord op interessante vragen. Was de partij de afgelopen jaren structureel winstgevend of verlieslatend (de resultatenrekening)? Welke reserves heeft de partij (balans)? De antwoorden bepalen mee de financiële kracht van een partij. De overheidsdotaties zijn welbekend, maar de spaarpot (het ‘eigen vermogen’) krijgt vaak minder aandacht.

Eigen vermogen onder de loep

N-VA heeft momenteel een eigen vermogen van €29,9 miljoen, lezen we op pagina 207. Voor de niet-boekhouders onder ons: het eigen vermogen krijg je nadat je alle schulden aftrekt van je bezittingen. Wat overblijft, is eigenlijk een inschatting van het vermogen dat de partij heeft opgebouwd. Hoe hoger dit bedrag, hoe gezonder de partij en hoe meer financiële slagkracht ze heeft.

Maar nu volgt de vraag: is het wel voordelig voor de partijen om verkiezingen uit te lokken? Verkiezingen kosten geld. En de verliezer krijgt het jaar nadien ook een kleinere overheidsdotatie. Dat heeft dan weer impact op de werking van de partij en het aantal medewerkers.

Hoe vol zitten de spaarpotjes?

Extra verkiezingen zijn voor partijen vaak niet financieel interessant. Het is een extra kost, die al snel in de miljoenen loopt. Maar: wie een grote reserve heeft — in vergelijking met de andere partijen — kan er wel belang bij hebben om verkiezingen uit te lokken. De andere partijen zien dan hun spaarpot krimpen en verliezen zo slagkracht. Dan hebben we het nog niet over het politiek momentum dat bepaalt of er verkiezingen komen of niet.

In Vlaanderen hebben een groot deel van de partijen een grote spaarpot opgebouwd. CD&V, sp.a en N-VA hebben elk een eigen vermogen van meer dan €9 miljoen. Groen (€3,6 miljoen), Vlaams Belang (€4,2 miljoen) en Open Vld (€5,6 miljoen) hebben de kleinste reserves van alle Vlaamse partijen. Vooral voor Groen en Open Vld zijn nieuwe verkiezingen daardoor riskant. De extra uitgaven zouden hun spaarpot kunnen doen verdampen. En een mogelijk slecht resultaat zou de overheidsdotatie doen krimpen.

Vlaams Belang zit in een andere situatie. De politieke overwinning van 2019 zorgde voor een stijging van de jaarlijkse overheidsdotatie: van €5,5 miljoen tot €7,8 miljoen. De relatief lage reserves zijn dan ook geen reden om nieuwe verkiezingen uit de weg te gaan, als je kijkt naar de peilingen en het politieke momentum voor de partij.

Hoe zit het in Wallonië?

Over de taalgrens hebben vooral MR en PS een stevig eigen vermogen opgebouwd, van meer dan €8 miljoen. Ecolo (€3,8 miljoen) en cdH (€1,8 miljoen) zitten krapper bij kas, DéFI heeft zelfs een negatief eigen vermogen. PVDA/PTB zit dan weer op €6,3 miljoen euro, maar moet daar wel in heel het land campagne mee voeren.

PVDA/PTB is een geval apart. De partij heeft een sterke en unieke financieringsstructuur. Jaarlijks krijgt de partij maar €2,1 miljoen overheidsdotatie. Maar doordat mandatarissen zoals gemeenteraadsleden en volksvertegenwoordigers een groot deel van hun wedde afstaan, haalt de partij hier jaarlijks maar liefst €2,8 miljoen hieruit. Meer dus dan uit de dotatie.

De partij heeft nog een derde grote inkomstenbron: de lidgelden. De partij werkt met variabele lidgelden: hoe hoger je inkomen, hoe hoger je bijdrage. PVDA/PTB haalt zo €1,7 miljoen binnen. De partij heeft zo een van de sterkste financiële structuren van alle partijen.

Wie kan verkiezingen aan?

Vooral DéFI en cdH zitten krap bij kas. Groen (8 zetels), Open Vld (12 zetels) en Ecolo (13 zetels) kunnen dan wel nieuwe verkiezingen aan, maar hebben wel de kleinste reserves. Rekenen we die partijen niet mee, dan zitten 110 van de 150 zetels in de Kamer bij partijen die nieuwe verkiezingen financieel aankunnen zonder veel problemen.

Financieel kunnen onze partijen nieuwe verkiezingen dus wel aan. Al is het natuurlijk de vraag of ze wel opnieuw miljoenen euro’s willen spenderen aan verkiezingen. Zeker nu de gevestigde partijen wel eens bij de verliezers zouden kunnen zitten. De tijd zal het uitwijzen.

Wie zelf op onderzoek wil gaan…

In België zijn de financiële structuren van onze partijen volledig bekend. Zo werden deze week door de Kamer verschillende documenten gepubliceerd waar de financiële gezondheid van onze partijen uit te halen is. Wie graag zelf op onderzoek trekt, vindt hieronder de boekhoudgegevens van de verschillende partijen (via de site van de Kamer, allemaal in pdf).

Stefan Willems (beursanalist) :Stefan Willems is een zelfstandig beursanalist met als missie om financiële kennis te delen met de doorsnee Vlaming. Met zijn achtergrond in finance, en filosofie focust hij onder meer op financiële onafhankelijkheid, geluk en de mens. Meer: stefanwillems.be.