Actualiteit

‘De Franse literatuur is volgens mij een beetje stilgevallen’

De boekenkast van Ann Brusseel

Voor een politica leest Ann Brusseel opvallend veel fictie. Het helpt haar als ontspanning na het lezen van allerlei rapporten en dossiers tijdens de werkuren. Lezen is haar voornaamste hobby, ze is opgegroeid tussen de boeken van haar ouders. Daarenboven heeft ze literatuur gestudeerd. Het ontwikkelde ook haar kijk op de wereld. ‘Bepaalde romanschrijvers geven je een zeer accuraat beeld van de realiteit’, vertelt Brusseel. ‘Om een goed maatschappijbeeld te kunnen hebben, moet je dus goede romans lezen.’ Puur verhalend vindt ze Gabriel Garcia Márquez voortreffelijk, vooral vanwege zijn ‘latino approach’.

Brusseel beheerst verschillende talen, waaronder het Spaans. Op jonge leeftijd leerde ze al spelend Frans en Engels. Haar ouders hechtten belang aan meertaligheid, zo zochten ze in hun netwerk kinderen van haar leeftijd die een andere taal spraken. ‘Ik denk ook dat het heel belangrijk is om van jongs af aan talen te leren, dan blijft het bovendien beter hangen.’ Met veel passie studeerde ze later nog Latijn, Grieks en Italiaans. ‘Het voordeel van een aantal talen te kennen is dat je meer kan lezen in de taal van de auteur. Ik vind het belangrijk om mee te zijn in de sfeer van het boek. Als je in Parijs rondloopt, wil je ook geen Nederlands horen, dat zou een vreemde situatie zijn.’

‘Recent heb ik veel Engelstalige boeken gelezen die ik zeer goed vond. Twintig jaar geleden was ik dan weer zeer gericht op Franstalige literatuur. Ik had de grote klassiekers gelezen, maar toen ik de recentere las, kreeg ik vaak een teleurstelling. De Franse literatuur is volgens mij een beetje stilgevallen. De grote vertellers van de negentiende eeuw van Frankrijk zijn er niet meer. Honoré de Balzac vind ik nog altijd fantastisch. Zijn La peau de chagrin is niet zo bekend, maar het een is ongelofelijk bizar verhaal. Het magisch vel dat het hoofdpersonage krijgt krimpt naarmate zijn wensen in vervulling gaan. Op het moment dat hij te veel begint te wensen, is het ineens bijna weg en zit hij met een dilemma: wat kan ik mezelf nu toewensen? Dat verhaal vond ik fascinerend.’

Op Vlaamse bodem kan Tom Lanoye haar enorm bekoren. ‘Hij is zeer grappig en eigenzinnig. Hij beschrijft ook zeer treffend bepaalde situaties. Sprakeloos vind ik een zeer ontroerend boek. De roman is een familiegeschiedenis, het gaat over de verhouding met zijn moeder. Lanoye beschrijft ook de omgeving, het Vlaanderen van vroeger en nu. Hij behoort tot de kunstenaars die je zodanig kunnen ontroeren, zodat je eventjes je dagelijks werk en je beslommeringen vergeet. Ik vind hem een grote troef voor de Vlaamse gemeenschap.’

Als politica zijn onderwijs en gelijke kansen haar dada’s. Deze komen ten dele ook terug in haar boekenkast, naast andere actuele thema’s zoals migratie en sociale media. ‘The Circle van Dave Eggers is eigenlijk een must-read voor wie veel op sociale media zit. Je moet beseffen wat je allemaal te grabbel gooit, hoe je gedwongen wordt om dingen te delen en hoe dat dan ook een verkeerd beeld van jezelf ophangt. In The Circle lees je eigenlijk de eenentwintigste-eeuwse vertaling van De allegorie van de grot van Plato.’ Brusseel heeft nog voor de klas gestaan als lerares Latijn. ‘Als ik nu nog klassieke talen zou geven, dan zou ik aan mijn leerlingen vragen om ook The Circle te lezen. Het is een bijzonder interessante parabel over de creatie van een schijnwereld. Je krijgt het echt benauwd als je dat boek hebt gelezen.’

Menselijke migratieproblemen

Door The Joy Luck Club van Amy Tan te lezen leerde Brusseel veel bij over China. ‘Het gaat over een generatie kinderen van geëmigreerde Chinezen in de VS, over een gezin dat opgroeit in een samenleving die helemaal anders is. Bij bepaalde aspecten heb ik begrip dat dat moeilijk is. Als je hetgeen je van thuis meekrijgt moet loslaten, dan is dat emotioneel heel zwaar en dat wordt je niet in dank afgenomen. Ouders worden boos op hun kinderen, terwijl ze eigenlijk hun eigen keuze maken, iets wat eigen is aan het land waarin ze wonen. Dat is fascinerend. Tan vertelt het heel verhalend, zeer ontroerend, bij momenten ook pijnlijk en dan merk je dat die Chinese cultuur zeer hard is.’

‘Zadie Smith vertelt dat thema in White Teeth op een heel andere manier. Zij heeft het over een migrant en een oer-Britse man die elkaar ontmoeten. De thematiek is eigenlijk heel ernstig. De man die afkomstig is uit Pakistan en zijn kinderen in Groot-Brittannië naar school stuurt vindt dat er respect moet zijn voor een aantal van zijn culturele en religieuze eisen. Een van de twee zonen kan daar absoluut niet zo goed mee om en er ontstaan allerlei conflicten. Tegelijk is het een ongelofelijk grappig boek en dat is dan ook het meesterlijke eraan. Ze brengt zeer menselijke problemen, maar als lezer kan je er ook nog een beetje mee lachen.’

Gendercide

‘De boeken van Amin Maalouf zijn veel minder om mee te lachen, hij duwt je met de neus op de feiten. Zijn roman Le premier de Béatrice is vertaald naar Eeuwig zonder vrouwen. Hij schreef het in 1992 en het is een voorspelling geweest. Het gaat over gendercide: er worden meisjes vroegtijdig geaborteerd. Hij vertelt in het boek eigenlijk over de band met zijn dochtertje, terwijl zijn vrouw – een journaliste – bezig is met een onderzoek over gendercide. Het onderzoek loopt naar rellen in bepaalde landen; er ontstaan grote maatschappelijke problemen en gevaarlijke situaties omdat er te weinig vrouwen zijn. Mannen krijgen daardoor onnoemelijk grote frustraties die eindigen in fysieke bedreigingen van vrouwen. Het is beangstigend, maar wat hij zegt klopt. Veel mannen in bepaalde landen vinden geen partner omdat er te weinig vrouwen zijn; dat is een reëel probleem. Dat leidt tot een gekrenkte eer. Belgische mannen hebben – hoewel hier uiteraard ook partnergeweld bestaat– daar iets minder last van, maar de gekrenkte eer is vaak wel eigen aan bepaalde mediterrane culturen. Voorts kunnen hun seksuele frustraties soms letterlijk tot ontploffingen leiden.’

Qua non-fictie raadt ze van Maalouf ook, het weliswaar literair geschreven werk, Le dérèglement du monde aan. ‘Hij schrijft er over de verdergaande conflicten op basis van religies die zich onverzoenbaar opstellen. Maalouf maakt sterkte analyses. (lacht) Je moet ze wel afwisselen met romans, want anders word je er niet echt vrolijk van.’

‘Wees niet lief, maar verstandig’

‘Ook Papegaai vloog over de IJssel moet je echt eens lezen. Kader Abdolah sleept je helemaal mee in zijn verhaal, het is echt een pageturner. Hij heeft zelf een migratie-achtergrond, maar je hebt niet het gevoel dat hij bepaalde personen van een fout beschuldigt. Hij benoemt er wel alle problemen op een verhalende manier, maar met enige afstand. Aanvankelijk begint het nochtans vrij idyllisch, het sprookje van iemand die aankomt in een dorp en er zich stilletjes aan integreert. Het is allemaal leuk, maar dan wordt het een beetje moeilijk en uiteindelijk zelfs grimmig. Eigenlijk had het anders gekund, denk je dan. Dat heeft Abdolah ook gezegd toen hij op bezoek was in het Vlaams Parlement: ‘Het kan anders’. Hij zei: ‘Wees niet lief, maar verstandig’. Dat is zeer juist. Als je verstandig bent, ga je ook een zekere empathie hebben, maar je moet je daarin niet laten chanteren. We zitten nu in een moeilijk tijdsgewricht. Ik denk dat het belangrijk is dat veel mensen Abdolah lezen, omdat je dan beseft welke weg iemand kan afleggen.’

‘Vrouwen zoals Ayaan Hirsi Ali zijn heel belangrijk om het cultuurrelativisme te counteren’

‘Ik hou ervan om boeken te lezen van mensen die iets meegemaakt hebben en daaruit idealisme putten. De vrouwen die Dirk Verhofstadt geïnterviewd heeft voor zijn Derde feministische golf zijn stuk voor stuk zeer dappere, interessante vrouwen met een verhaal die een grens durven te trekken. Ze zeggen dat bepaalde zaken niet acceptabel zijn en we die moeten durven benoemen. ‘Vrouwenrechten in een moslimgemeenschap zijn een probleem’, zeggen zij, ‘en we moeten daar oplossingen voor durven te zoeken.’ Dat zijn heel belangrijke boodschappen en je kan maar hopen dat ze veel gelezen worden. Ayaan Hirsi Ali is weg moeten vluchten uit Nederland. Uit haar boek Nomade leer je heel veel. De zaken die zij meemaakt moet je als beleidsmaker eigenlijk gelezen hebben, zo krijg je pas echt het totaalbeeld van wat een problematiek kan zijn.’

‘Vrouwen zoals Ayaan Hirsi Ali zijn heel belangrijk om het cultuurrelativisme te counteren, want dat is momenteel een zeer groot probleem. Laatst zei iemand tegen mij: “Alle begrip dat je zo hevig pleit voor emancipatie, maar dat krijg je niet van de ene op de andere dag geregeld. Emancipatie gaat ook over mensen leren keuzes te maken en daarin moet je wat geduld hebben.” Ik zei dat we dat al veertig jaar zeggen, dat het allemaal wel zal komen. Emancipatie gaat inderdaad niet in een twee drie, maar je moet ook niet denken dat het vanzelf wel uit die gemeenschap of uit die ene vrouw zal komen. Als je als wetgever geen kansen creëert of de obstakels niet onder handen neemt, dan komt het er gewoon niet van. Ik vind het een cultuurrelativistische houding om alle keuzes vrij te laten en te denken dat ze dan wel alle keuzes zullen nemen die wij ook gemaakt hebben. Ik ben daar helemaal niet zo zeker van, want ik zie in de geschiedenis een slingerbeweging. Het zou kunnen dat we na een tijd van heel veel individuele vrijheid teruggaan naar een pak minder vrijheid en ik wil dat niet. Ik wil ook niet dat de meisjes die vandaag opgroeien in ons land en geboren zijn in een gezin waar de islamitische overtuiging heel scherp gesteld wordt, dat we tegen hen moeten zeggen: ‘Het komt wel in orde hoor’. Dat vind ik ongelofelijk laf ten aanzien van die meisjes. Die lafheid verwijt ik vandaag een aantal mensen ter linkerzijde. Zij zeggen ook: ‘Luister eens naar Fernand Huts, het is voor ons ook allemaal nog niet geregeld’. Dat klopt, maar dat is geen reden om problemen niet aan te pakken.’

De Baltische staten

‘Ik kende heel weinig over de geschiedenis van de Baltische staten (Estland, Letland en Litouwen, S.C.) en in dat opzicht was Zuivering van de Finse schrijfster Sofi Oksanen een zeer interessante roman. Alles speelt zich af in het tijdperk van toen Estland werd bezet door de Sovjet. Maar eigenlijk gaat het over een hartverscheurend liefdesverhaal. Twee zussen zijn verliefd op dezelfde man, het loopt nogal tragisch af. De achtergrond van het verhaal vond ik zeer leerrijk, want onze lessen geschiedenis zijn toch heel gefocust op de ons omringende landen. Over een heleboel landen weten we zo weinig: Iran, China, de Baltische staten en eigenlijk heel Noord-Europa. Dat is jammer. Romans waarin je bijleert over andere landen vind ik dus heel leerrijk. Je krijgt dan niet alleen de historische achtergrond, maar ook de sfeer en de gebruiken erbij.’

Italië

Ten slotte komen we aan bij enkele Italiaanse auteurs. ‘Ik heb een bepaalde periode heel veel Italiaans gelezen, ook omdat ik Italiaans heb gestudeerd. Eigenlijk zou De decamerone van Giovanni Boccaccio wat uitvoeriger aan bod mogen komen op scholen, want er zitten echt wel fantastische verhalen tussen. Ik heb ook veel van Alberto Moravia gelezen, maar hij schetst Italië in een bepaald tijdsgewricht en die periode is voor een groot stuk voorbij. Als je Italië wil begrijpen zoals het land vandaag is, dan moet je Niccolò Ammaniti lezen. Hij schrijft meesterlijk, met veel humor. Hij is ook een beetje zoals Zadie Smith: hij kan een schets maken van een samenleving die er zoet ingaat vanwege de humor. Tegelijk is het heel tragisch. In zijn boek Come Dio comanda (Zo God het wil, S.C.) loopt het heel slecht af, eigenlijk toont hij een vierde wereld-toestand waarin een jongetje opgroeit. Ik heb een jaar in Italië gewoond (Brusseel werkte er in Bologna als freelance vertaalster, S.C.) en vandaaruit herken ik de milde oppervlakkigheid onder de jonge personages, hij brengt dat ook in dat boek.’

Io non ho paura, Ik ben niet bang, is een van Ammaniti’s oudere boeken (gepubliceerd in 2011, S.C.) dat gaat over de kidnapping van een jongetje door maffiosi. Meesterlijk vertelt hij het vanuit het perspectief van een kindje dat de gekidnapte jongen vindt en ziet. Dat is heel beklijvend. Een dan weer grappig boek van hem is L’ultimo capodanno dell’umanità, Het laatste oudejaar van de mensheid, dat is hilarisch. Dat draait uit op een fiasco, er zitten absurde passages in; ideaal om eens goed te ontspannen.’

‘Umberto Eco vind ik persoonlijk soms minder leuk om te lezen, hij is heel bestudeerd – iets heel anders dan Ammaniti. Die laatste stelt niet de Berlusconi-toestanden aan de kaak zoals Eco in zijn roman Het nulnummer, maar is maatschappelijker. Voor mij is Ammaniti historisch heel interessant, ook al is het fictie. Wij kennen Italië als een vakantieland, maar eigenlijk is het land voor een groot stuk mismeesterd door een politieke klasse die losstond van de realiteit of populistisch was zoals Berlusconi. Het land benut zijn potentieel niet. De keerzijde van het gefoefel is evenwel dat je te doen hebt met een heel creatief volk. Dat blijft helaas onderbenut door de politieke en economische miserie. Als Italianen zo lang bij la mamma blijven wonen, dan is dat uit bittere noodzaak. Eer je er een stabiele job hebt, zit je al in de helft van je volwassen leven. Je moet veel geluk hebben en de woningmarkt is ook niet evident. Familie is voor Italianen traditioneel heel belangrijk, maar als jonge mens is het moeilijk om aan een gezin te beginnen. Je hebt geen financiële garantie of stabiliteit, tenzij je uit een rijke familie komt. Ik vind dat pijnlijk, want het is een fantastisch land, de bakermat van onze geschiedenis. Dat Italië en Griekenland het tegenwoordig niet goed doen, is pijnlijk wanneer je de hele geschiedenis overschouwt.’

 

We snuffelden door Ann Brusseels boekenkast op 25 juni 2016, maar we delen het graag nog een keertje met u.

 

Sander Carollo

steun doorbraak

Wil u graag meer lezen van Sander Carollo?

Doorbraak is een onafhankelijk medium zonder subsidies. We kunnen dit enkel doen dankzij uw financiële steun. Uw steun geeft onze auteurs de motivatie om meer en regelmatiger te schrijven. Steun ons met een kleine bijdrage of word vandaag nog Vriend van Doorbraak.

Ik help Doorbraak groeien.
Doorbraak.be is een uitgave van vzw Stem in het Kapittel i.s.m. Perruptio cvba Hoofdredacteur: Pieter Bauwens Webbeheer: Dirk Laeremans