fbpx


Europa, Europa-Express

De heisa om Frontex: ook een ideologisch geladen strijd

Europa Express


Aangeboden door deze bibliotheek


Dit plus-artikel wordt u aangeboden door deze bibliotheek die voor u een abonnement nam.

Vindt u het interessant? Neem dan vandaag uw eigen gratis proefabonnement van 30 dagen.



In de nieuwe rubriek 'Europa Express' krijgt u voortaan op vrijdag nieuws, analyses en reportages over en vanuit Europa. Want, of u dat nu leuk vindt of niet, ‘Europa’ heeft wel degelijk een grote impact op ons dagelijks leven.  Het Europese grensbewakingsagentschap Frontex zit in het oog van de storm. Vorige week nam de Franse topman Fabrice Leggeri abrupt ontslag. Woensdag besliste het Europees Parlement om de uitgaven van Frontex in 2020 niet goed te keuren. Op de achtergrond speelt…

Niet ingelogd - Plus artikel - log in of neem een gratis maandabonnement

U hebt een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting of betaling. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U hebt reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement





Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.

U kan aanmelden via uw e-mail adres en wachtwoord of via uw account bij sociale media als u daar hetzelfde e-mail adres hebt.








Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder uw e-mail adres en uw naam en we maken automatisch een nieuw account aan of we sturen u een e-mailtje met een link om automatisch in te loggen en/of een nieuw wachtwoord te vragen.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


In de nieuwe rubriek ‘Europa Express’ krijgt u voortaan op vrijdag nieuws, analyses en reportages over en vanuit Europa. Want, of u dat nu leuk vindt of niet, ‘Europa’ heeft wel degelijk een grote impact op ons dagelijks leven. 

Het Europese grensbewakingsagentschap Frontex zit in het oog van de storm. Vorige week nam de Franse topman Fabrice Leggeri abrupt ontslag. Woensdag besliste het Europees Parlement om de uitgaven van Frontex in 2020 niet goed te keuren. Op de achtergrond speelt een veel fundamenteler politiek debat: welke rol kan en moet Frontex precies spelen in onze grensbewaking? En hoe ver kan en mag het daarin dan gaan?

Grootste slokop

Fabrice Leggeri kwam in 2015 aan het hoofd van Frontex te staan, in een periode waarin zowel het budget als de bevoegdheden van het grensbewakingsagentschap exponentieel aangroeiden. Onder meer als reactie op de almaar grotere vluchtelingenstroom die sinds 2013 richting Europa trok, in de nasleep van de opstand in Libië en de bloedige burgeroorlog in Syrië.

Toen Frontex – met hoofdkwartier in Polen – in 2004 werd opgericht, beschikte het agentschap over een jaarbudget van zes miljoen euro en enkele tientallen medewerkers. Anno 2022 is dat budget opgelopen tot 757 miljoen euro en gaat het aantal medewerkers richting tienduizend. Eind 2019 besliste de Europese Raad dat Frontex gevoelig meer personeel en technische uitrusting zou krijgen. Ook werd het mandaat uitgebreid om de activiteiten van de individuele lidstaten op vlak van grenscontrole en terugkeerbeleid te ondersteunen. Het agentschap is intussen uitgegroeid tot de grootste financiële slokop van de ruim veertig Europese agentschappen.

Bewijzen vernietigd

Na maandenlang onderzoek pakte de Europese antifraude-waakhond OLAF eind februari uit met een explosief rapport, dat niet publiek werd gemaakt. Daaruit zou blijken dat het agentschap zich niet enkel schuldig maakte aan de actieve pushback van honderden of mogelijk zelfs duizenden vluchtelingen. Voornamelijk mensen die vanuit Turkije Griekenland trachtten te bereiken, maar ook op de Middellandse Zee en op de zogenaamde Balkanroute van Bosnië naar Kroatië.

Die pushbacks maken nadrukkelijk géén deel uit van het Frontex-mandaat. Leggeri of andere toplui zouden ook actief zijn tussengekomen om bewijzen daarvan te vernietigen. Uit gelekte documenten en onderzoek van onder meer de Duitse krant Der Spiegel en het Frans dagblad Le Monde moest immers ook blijken dat het agentschap gegevens daarover in de eigen databank vervalste. Geen lichte beschuldigingen dus, al dient daar eerlijkheidshalve aan toe gevoegd dat heel wat voorbereidend onderzoekswerk ook verricht werd door NGO’s. Onder meer ECRE – een Europese alliantie die rond migratie en asielrecht werkt en ruim honderd NGO’s vertegenwoordigt – en Statewatch bijten zich al jarenlang vast in Frontex. Zij vertrekken daarbij niet zelden vanuit een nogal linkse politieke agenda.

Zwiters referendum

De zware kritiek die Frontex de voorbije jaren kreeg, bleef niet zonder gevolgen. Eind vorig jaar besliste het Europees parlement al om 12 procent van het jaarbudget voor 2022 voorlopig te bevriezen, in een reactie op de hardnekkige geruchten over mensenrechtenschendingen. En eerder deze week weigerde het Parlement de zogenaamde kwijting van het budget voor 2020, zeg maar de goedkeuring van de uitgaven die het agentschap dat jaar deed. Later dit jaar volgt daarover nog een definitieve beslissing.

Al die heisa komt voor Frontex ook op een bijzonder slecht moment: op 15 mei moeten de Zwitsers zich in een referendum uitspreken over een stevige verhoging van het budget dat Zwitserland jaarlijks ter beschikking stelt van Frontex. Zwitserland is dan wel geen EU-lid, het maakt als geassocieerd lid deel uit van de Europese Schengen-zone. Vorig jaar besliste het Zwitserse parlement om de jaarlijkse bijdrage meer dan te verdubbelen, van net geen 25 miljoen per jaar in 2021 tot 61 miljoen in 2027.

Onder meer de NGO Migrant Solidarity Network zag dat niet zitten en verzamelde de noodzakelijke 50.000 handtekeningen om hierover volgende week een nationaal referendum te organiseren. Doordat het debat de voorbije weken almaar feller gepolariseerd raakte, dreigt dit nu ook uit te draaien op een bevraging over het bredere Europese migratiebeleid. Bij een negatief antwoord van de Zwitsers zou Zwitserland op termijn zelfs uit de Schengen-zone kunnen verdwijnen.

Georganiseerde misdaad en mensensmokkel

Nu migratie de voorbije jaren veel prominenter op de Europese politieke agenda kwam te staan – herinner u de recente opschudding over het Britse voornemen om vluchtelingen naar Rwanda over te vliegen voor een asielprocedure – moeten we ook de heisa over Frontex in een ruimer politiek kader zien. Vooral de linkse partijen keken de voorbije jaren met almaar meer argwaan naar de uitbreiding van de middelen én de bevoegdheden van het grensbewakingsagentschap. Het feit dat Frontex nu wellicht zelf zijn boekje te buiten is gegaan – met medeweten of zelfs medewerking van de absolute top – biedt hen nu uiteraard een uitgelezen kans om de rol en aanpak van het grensbewakingsagentschap ter discussie te stellen.

Ook de meeste NGO’s – die al jarenlang pleiten voor een minder streng asiel- en migratiebeleid of zelfs voor open grenzen – zien hun kans schoon. Daarbij lijken ze gemakshalve even over het hoofd te zien dat een doeltreffende en stevige bewaking van de Europese grenzen ook steeds belangrijker wordt in de strijd tegen de georganiseerde misdaad en mensensmokkel. En dat een meerderheid van de Europese bevolking niet méér maar net minder migratie wil. Want ondanks al die miljoenen die jaarlijks naar Frontex stromen, is en blijft het zogenaamde ‘Fort Europa’ toch vooral een goed gekoesterde mythe: jaarlijks komen er nog altijd zowat 600.000 illegale vluchtelingen de EU binnen.

Als er dan al vragen over Frontex gesteld kunnen worden, dan moeten die dus eerder over het efficiënte gebruik dan over de omvang van de middelen van het agentschap gaan. En dan moeten de EU-lidstaten ook consequent durven te zijn: je kan alles wat fout loopt op vlak van asiel en migratie niet afwentelen op ‘Brussel’ en tegelijk blijven vasthouden aan de eigen nationale bevoegdheden om de grenzen te bewaken en daar dan ook nog eens behoorlijk opportunistisch mee omspringen.

‘Heksenjacht door links’

‘We moeten ook het debat durven te voeren over de verandering van het takenpakket van Frontex,’ vindt Europees Parlementslid Assita Kanko (N-VA) die het asiel- en migratiedossier al lang van nabij opvolgt. ‘De migratiecrisis van 2015 was een echte eye-opener op dat vlak. Frontex moest een beroep doen op vrijwillige bijdragen. Het kon immers niet terugvallen op eigen medewerkers. De tekortkomingen in de werking van Frontex werden toen pijnlijk duidelijk en na jaren onderhandeling kreeg het agentschap een nieuw en uitgebreid mandaat. Maar terwijl de EU Frontex meer bevoegdheid en middelen gaf, bleven de politieke steun en het vertrouwen uit. Het is hoog tijd dat de Europese Commissie zich hierover duidelijker uitspreekt.’

Kanko hekelt ook wat zij als de ‘heksenjacht door links’ tegen Frontex omschrijft. ‘Sommige critici van Frontex willen eigenlijk geen systeem om de buitengrenzen te handhaven, en al zeker geen goed terugkeerbeleid. Daarom richten ze hun pijlen op Frontex. Een goede werking van dit agentschap kan hun ideologische visie en politieke agenda immers aardig in de weg staan. Maar intussen vullen mensensmokkelaars hun boten en zakken, en wrijven zich in de handen bij de Europese zelfkritiek en het onvermogen om het probleem bij de wortel aan te pakken. Maar laat me duidelijk zijn: de mensenrechten moeten ten allen tijde gerespecteerd worden, ook door Frontex, en eventuele fraude moet uiteraard bestraft worden.’

Filip Michiels

Filip Michiels is zelfstandig journalist.