fbpx


Filosofie

De hergroepering van marxisten en conservatieven

De oude achterban werd voor 'links' een last uit het verleden



De FvD-politicus en lid van de Nederlandse Tweede Kamer, Gideon van Meijeren, hield onlangs een toespraak. Hij legt uit dat activistische politieke fracties, zoals de Partij voor de Dieren, onbeweeglijk zijn in hun ideologische uitgangspunten. Ze hebben geen compromis voorgesteld ‘om maar mee te doen’ – om bijvoorbeeld minder vlees te eten in plaats van helemaal geen vlees. En alsnog krijgen zij langzaam maar gestaag hun zin, en rollen er nu vlees-achtige substanties uit 3D-printers die voor voedsel moeten doorgaan.…

Niet ingelogd - Plus artikel - log in of neem een gratis maandabonnement

U hebt een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting of betaling. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U hebt reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement





Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.

U kan aanmelden via uw e-mail adres en wachtwoord of via uw account bij sociale media als u daar hetzelfde e-mail adres hebt.








Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder uw e-mail adres en uw naam en we maken automatisch een nieuw account aan of we sturen u een e-mailtje met een link om automatisch in te loggen en/of een nieuw wachtwoord te vragen.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


De FvD-politicus en lid van de Nederlandse Tweede Kamer, Gideon van Meijeren, hield onlangs een toespraak. Hij legt uit dat activistische politieke fracties, zoals de Partij voor de Dieren, onbeweeglijk zijn in hun ideologische uitgangspunten. Ze hebben geen compromis voorgesteld ‘om maar mee te doen’ – om bijvoorbeeld minder vlees te eten in plaats van helemaal geen vlees. En alsnog krijgen zij langzaam maar gestaag hun zin, en rollen er nu vlees-achtige substanties uit 3D-printers die voor voedsel moeten doorgaan. Hieruit concludeert Van Meijeren:

‘Wij willen het politieke spectrum bewegen, zodat opvattingen die nu nog gezien worden als ‘radicaal’ of ‘extreem’, mainstream standpunten worden. Als je vijftien jaar geleden zei: Zwarte Piet is racistisch, dan verkondigde je een standpunt dat buiten het politieke spectrum viel. Je maakte jezelf belachelijk als je dat zei en werd voor gek verklaard. Maar door dat tóch te blijven roepen en dat met activistische groepen te blijven doordrukken, is dat inmiddels een mainstream standpunt geworden. En zo zie je dat de VVD als machtspartij – zij hebben eerder gezegd Zwarte Piet is zwart en moet dat ook blijven – simpelweg kopieert wat het electoraat hierover denkt.’

Omverwerping heersende klasse

In de toespraak door Van Meijeren is er bijna een marxistische gelijkenis te bespeuren. En dan niet het deel van de speech waarin hij benadrukt dat de boeren in Nederland gehecht zijn aan hun grond en hun identiteit als boer (dat is eerder conservatief), maar zijn verhandeling over opstanden, demonstraties en het omverwerpen van elites. In diezelfde speech reflecteert hij op de vraag onder welke omstandigheid het handelend subject voortgaat tot opstand en zelfs tot het omverwerpen van de heersende klasse.

Onder druk van stikstofregels krijgen boeren in Nederland met stevige pressie te maken vanuit de overheid. Sommigen willen het boerenbedrijf desondanks niet opgeven: zij blijven zich verbonden voelen met de grond en het ambacht dat zij van hun ouders en grootouders hebben overgenomen, verankerd in het landschap en het ritme van het boerenbestaan.

Vervreemding en vals bewustzijn

Dit raakt aan zowel de oorsprong van het orthodoxe marxisme als de kritieken die dat marxisme voortbracht. Enerzijds legden marxisten de aandacht op het vervreemdingsproces dat met de industriële wereld meekomt: de arbeid heeft geen directe band meer met het landschap. Het productieproces binnen een fabriek kan min of meer identiek worden ingericht, waar ter wereld men zich ook begeeft. Anderzijds gaven marxisten juist kritiek op boeren alsof zij zouden vast zitten in een vals bewustzijn: aristocratisch, nostalgisch, het landschap en de tradities romantiserend. Dit maakte de boeren in hun ogen tot ‘klassenvijanden’, oftewel tot loopjongens van nationalisten en fascisten.

Deze negatieve houding tegenover agrariërs is nog bij media aanwezig, zo bleek toen boerin Anja werd gebeld door het nieuwsprogramma Hart van Nederland om haar verhaal te doen. Ze omschreef hoe het water de boeren in Nederland aan de lippen staat, dat hun toekomst wegvalt en dat iedere boer hier uiting aan geeft op een eigen manier. Hierna belde Hart van Nederland haar nogmaals en zei: ‘Wij zoeken toch een boer(in) die bereid is de protestacties te veroordelen’. Anja zou kunnen concluderen dat de mainstream media (of ze nu staatsgestuurd zijn of commercieel – en dus óók staatsgestuurd), het narratief van de machthebbers versterken. Deze achtergrondsfeer wordt gekleurd door optredens van de Nederlandse premier Mark Rutte, die bij het World Economic Forum heeft gesproken over het hervormen van de voedselproductie en agrarische sector.

Het betoog van Van Meijeren lijkt – door enerzijds een eerbetoon te doen aan geworteldheid, tradities en cultuurgoed, en anderzijds een rebelse houding tegenover de elites aan te moedigen – op een symbiose van conservatief en marxistisch denken. Dat waartegen hij uitvaart lijkt tegelijk een symbiose van cultuurmarxisme en liberalisme, precies dus die kosmopolitische aspecten van een globaliserend kapitalisme waartegen de marxisten vroeger ageerden, verbonden aan een tribale identiteitspolitiek. Daarmee bedoel ik een politiek die zogezegd opkomt voor gemarginaliseerde groepen, maar die diezelfde groepen aan de leiband legt van gecommercialiseerd activisme – zie Apple – en technocratische wereldverbeteraars, zoals George Soros:

‘Zo kondigde Soros vorig jaar aan 220 miljoen dollar te geven aan enkele radicale Black Lives Matter-groepen, die Amerikaanse steden teisteren met straatterreur. In Nederland aarzelden door OSF financieel gesteunde tegenstanders van Zwarte Piet niet om geweld te gebruiken, zoals ook de inlichtingendienst AIVD opmerkte in dreigingsrapportages.’

Frankfurter Schule

Hoe kan het dan dat de originele academici van de Frankfurter Schule – die als de dood waren voor een fascistische staat als een totalitaire homogene controlestaat – de cultuurstrijd hebben gewonnen en hun zin kregen op het vlak van immigratie en multiculturalisme evenals het LGBTQ-activisme (het normaliseren van destijds als ‘subversief’ te boek staande seksualiteiten), maar dat dit alles nu gereedschap blijkt te zijn waarmee mondiale bedrijven en staatsbureaucratieën over het individu heersen, het leven compartimentaliseren tot tribale identiteiten die via datamining commercieel worden uitgebuit en middels nudging en QR-codes worden geplooid naar de macht? Het lijkt er sterk op dat de linkerkant van het politieke spectrum blind is voor deze tegenstrijdigheid. En het wekt de urgente vraag hoe het zover kon komen.

De schaduw van Nietzsche

De Frankfurter Schule wist Friedrich Nietzsche te waarderen en zeker zijn methodologie, de culturele deconstructie die hij toepaste. Zij streefden via Nietzsche naar het Dyonisische: dat drukt het moment uit waarop alle onderscheidingen en ordeningen van het menselijk verstand overschreden worden door een verrukkelijke hereniging met de natuur. De invasieve Herrschaft wordt letterlijk ondergeploegd door het bruisen van de lusten. De Frankfurter Schule begeerde de Nietzscheaanse scheppingsrang zonder het destructieve element in Nietzsche, omdat zij dit destructieve element relateerden aan het fascisme. Dat is hun agenda. Iedere kunst veronderstelt echter de acte van het scheppen, en scheppen veronderstelt het vernietigen van dat wat zijn eigen identiteit opgeeft om in het kunstwerk op te gaan.

Deze onoplosbare tegenstrijdigheid mondt uit in de infantilisering en pacificatie van het individu – zij voert tot bemoederende controlestructuren die burgers overvleugelen. Wij zien voor ons een technocratie waarvan Aldous Huxley de contouren schetste in Brave New World (1932) en zoals Neil Postman daarna omschreef:

‘What Orwell feared were those who would ban books. What Huxley feared was that there would be no reason to ban a book, for there would be no one who wanted to read one. Orwell feared those who would deprive us of information. Huxley feared those who would give us so much that we would be reduced to passivity and egoism. Orwell feared that the truth would be concealed from us. Huxley feared the truth would be drowned in a sea of irrelevance. Orwell feared we would become a captive culture. Huxley feared we would become a trivial culture.’

In het spectrum van de systeemkritische denkers zijn er meerdere termen in omloop om de ontmenselijkende aspecten van het huidige systeem te duiden, en of we het nu gooien op neoliberalisme, cultuurmarxisme, crony capitalism of de surveillance state, steeds weten de technocraten een symbiose aan te gaan met hun tegenkrachten, zodat zich juist via de progressieve counter culture alsnog het totalitarisme ontstaat waartegen de Frankfurter Schule om te beginnen ageerde. Er zijn dus elementen losgetrokken uit het liberalisme, de commercie en het marxisme, die op een nieuwe wijze zijn gefuseerd.

Oude achterban nu een last uit het verleden

Hierdoor zijn de progressieve partijen, inmiddels aangevoerd door urbane hipsters met een postmodern waardenpatroon, tegenover hun oude sociaal-democratische maar deels conservatief en nationalistisch gebleven achterban komen te staan. Die oude achterban zien zij nu als een last uit het verleden.

Sid Lukkassen

Sid Lukkassen (1987) studeerde geschiedenis en filosofie. Hij is onafhankelijk denker, vrijwillig bestuurslid van de Vlaamse Club Brussel en inspirator van De Nieuwe Zuil. Hij schreef onder andere 'Avondland en identiteit' en 'Levenslust en Doodsdrift'. Hij promoveerde op 'De Democratie en haar Media'.