fbpx


Europa
ETUI

De ‘klusjeseconomie’

Onwenselijke evolutie met gevolgen voor welbevinden van werknemers



In de zogenaamde gig economy wordt elk onderdeeltje van een dienstverlening aan het bedrijfsleven of de burger afgesplitst en stuk per stuk toebedeeld aan geëigende personen met specifieke eisen geaxeerd op de aard van de opdracht. Je vindt deze online freelancing platforms terug voor vertaalwerk (het omzetten van een tekst in een andere taal), boekhoudkundige besognes of de lay-out (incl. het verzorgen van illustraties) van geplande publicaties. De meest bekende hiervan zijn Uber, Deliveroo en AirBNB; maar in de Angelsaksische…

Niet ingelogd - Plus artikel - log in of neem een gratis maandabonnement

U hebt een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting of betaling. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U hebt reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement





Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.

U kan aanmelden via uw e-mail adres en wachtwoord of via uw account bij sociale media als u daar hetzelfde e-mail adres hebt.








Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder uw e-mail adres en uw naam en we maken automatisch een nieuw account aan of we sturen u een e-mailtje met een link om automatisch in te loggen en/of een nieuw wachtwoord te vragen.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


In de zogenaamde gig economy wordt elk onderdeeltje van een dienstverlening aan het bedrijfsleven of de burger afgesplitst en stuk per stuk toebedeeld aan geëigende personen met specifieke eisen geaxeerd op de aard van de opdracht. Je vindt deze online freelancing platforms terug voor vertaalwerk (het omzetten van een tekst in een andere taal), boekhoudkundige besognes of de lay-out (incl. het verzorgen van illustraties) van geplande publicaties. De meest bekende hiervan zijn Uber, Deliveroo en AirBNB; maar in de Angelsaksische landen bestaan er nog heel wat andere, zoals voor kinderoppas (UrbanSitter), schoonmaak (Helpling) en kleine herstelwerkzaamheden (YourMechanic).

Klusjeseconomie

Een mogelijk Nederlandstalig equivalent voor gig economy luidt: de ‘klusjeseconomie’ of ‘schnabbeleconomie’, en deze twee vertalingen maken alras duidelijk waarover dat gaat: de term gig economy werd voor het eerst zo benoemd door een Britse journalist in 2009. Hij verwees daarmee naar de praktijken die toen begonnen door te breken in de westerse wereld, gekenmerkt door een steeds algemener beroep op kortdurende en nauw omschreven opdrachten.

Zo realiseer je een eindproduct realiseert via een flexibele invulling van meestal kortlopende opdrachten die doorgaans worden uitgevoerd door zelfstandigen. Voor de term gig economy, die in het Engels in het courante woordgebruik is beland, bestaat in het Nederlands nog geen geconsacreerd equivalent; daarom zullen we in hetgeen volgt de Engelse benaming aanhouden.

Hoe belangrijk is de gig economy?

Deze voorheen onbestaande ontwikkeling in de arbeidswereld raakt in een stroomversnelling door het internet, het werken met platformen en apps. Een andere categorie van vergelijkbare broodwinning heet in het Engels crowdwork; essentieel is hiervoor het gebruik van elektronische platformen (‘online freelancing platforms’) met opdrachten in kleine online af te werken deeltaken.

Maar er zijn natuurlijk ook schaduwzijden verbonden aan deze manier van werken. Allicht heeft de aandacht voor deze schaduwzijden van de gig economy te maken met het feit dat vele van de opdrachten zich afspelen in de schaduwzone van de legaliteit, onder meer door personen in een zelfstandigenstatuut.

Syndicale organisaties zien dit allemaal met lede ogen gebeuren, allicht omdat ze op die manier weinig vat hebben op de aard van deze jobs, en ook omdat in de gig economy de klassieke overlegmechanismen tussen afgevaardigden van werkgevers en werknemers moeilijk haalbaar zijn en de vakbond hier dus zijn greep verliest.

Niet alleen opportuniteiten…

Ondanks de snelle groei van deze tewerkstellingsvormen bestaat nog weinig onderzoek over de consequenties ervan voor de uitvoerenden, klaagt ETUI aan. Om de literatuur ter zake goed te centreren, beperkt Europese syndicale organisatie zich in haar syntheserapport tot een specifieke niche in de gig economy met de volgende kenmerken: kortdurende opdrachten uitgevoerd door zelfstandigen, deelopdrachten die moeten uitgevoerd worden op een digitaal werkplatform en die vergoed worden per afgewerkte klus. Het gaat dan om betaling volgens stukwerk, met andere woorden – hetgeen in reguliere ondernemingen nagenoeg uitgestorven is, allicht mede onder invloed van syndicale afgevaardigden in de overlegorganen.

Binnen deze restricties slaagde het European Trade Union Institute ETUI erin om de bestaande onderzoeksliteratuur mooi op een rijtje te zetten. Het ETUI-verslag handelt meer specifiek over de psychosociale risico’s die gepaard gaan met de gig economy.  De conclusie van de vakbondsorganisatie dat de gig economy niet altijd een zegen is voor de betrokkenen, lijkt terecht. Zonder enige twijfel blijft het gaan om een manier van werken die nadelen biedt. Dat ondervindt ons land momenteel ook door de sterke stijging van thuiswerk als gevolg van de coronapandemie.

Nauwelijks enige ondersteuning

Het belangrijkste verschilpunt met activiteiten in het kader van de gig economy bestaat erin dat het reguliere telewerk doorgaans wordt uitgevoerd door werknemers met een arbeidsovereenkomst in opdracht van hun eigen werkgever en zij zich geen extra zorgen hoeven te maken voor hun bestaanszekerheid. Bovendien blijven ze voeling houden met de onderneming: daar is logischerwijs minder sprake van sociale isolatie dan bij het pure gig werk, waar de uitvoerenden doorgaans geen contact hebben met hun collega’s die vergelijkbare opdrachten uitvoeren.

Precies dit is het grote nadeel van de gig economy. Gezien de losse relatie met de opdrachtgever genieten deze telewerkers nauwelijks enige ondersteuning bij mogelijke problemen. Hun zelfstandigenstatuut impliceert tevens dat zij maar een beperkt beroep kunnen doen op socialezekerheidsregelingen (waaronder het vergoedingsstelsel voor slachtoffers van arbeidsongevallen en beroepsziekten).

Precaire tewerkstelling

Dat laatste geldt vanzelfsprekend ook voor andere personen die werkzaam zijn in een zelfstandigenstatuut, maar de kenmerken van een precaire tewerkstelling zijn in de gig economy meer uitgesproken (kortdurende opdrachten zonder garantie op continuïteit, lage vergoedingen per afgeleverde prestatie); bovendien komt telewerk ter vervanging van reguliere arbeid in een kantoor gelegen in de onderneming, waardoor de betrokkenen minder snel van de werkgever vervreemden en doorgaans ook een breder zicht op het geheel verwerven.

Die vervreemding geldt ook voor de leidinggevenden in kwestie. In een dergelijke setting krijgen zij vaker te maken met het ‘loneliness at the top’-gevoel. ETUI laat dan ook weten dat platform werk in de gig economy depressieve gevoelens kan veroorzaken. Individuen die langdurig dit soort werk uitvoeren zullen logischerwijze sneller te kampen hebben met vereenzaming en gevoelens van zinloosheid.

Alles in perspectief

Het rapport verstrekt omstandig cijfermateriaal om de voorgaande beweringen te staven. De conclusies kunnen lijken dan ook verantwoord. Waar het eindoordeel minder rekening mee houdt, is dat activiteiten uit de gig economy zelden een heel beroepsleven in beslag nemen. Het is een vorm van werken die enigszins vergelijkbaar is met interimarbeid; voor sommigen is dit een ideale tewerkstellingsvorm die aan hun behoeften en verwachtingen beantwoordt in een specifieke levensfase. Voor de meesten betekent een baantje in de gig economy een bezigheid, beperkt in de tijd, gebruikt om het interval zonder tewerkstelling dat ontstaat na het verliezen van een stabiele baan en in afwachting van een volgende, op te vullen. Ofwel ook om de vrije tijd naast een normale broodwinning ietwat rendabel in te vullen.

De kortdurende opdrachten in de gig economy betekenen doorgaans immers niet de enige broodwinning voor de uitvoerder. Ze komen vaak bovenop een reguliere tewerkstelling (of een uitkering in het kader van de sociale zekerheid) en zorgen voor een extra zakcentje. Niemand droomt van een levenslange loopbaan als pizzabezorger. Het gaat over een minderheidsfenomeen, en in het verlengde hiervan stelt ook ETUI vast dat de schaal waarmee de gig economy ingang vindt ondanks alles beperkt blijft: zo bestaan er nog steeds reguliere taxibedrijven, naast en boven Uber.

[ARForms id=103]

Jan Van Peteghem

Jan Van Peteghem is emeritus-gasthoogleraar aan de Faculteit Ingenieurswetenschappen van de KU Leuven