fbpx


Binnenland
Vincent Van Peteghem voert vermogenstaks in

De stand van de staat




Het is een klein bericht, ergens in het midden van de krant. De FOD Financiën gaat tijdelijk 200 mensen in dienst nemen om slachtoffers van de watersnood te helpen met ‘hun documenten’. Een initiatief van minister Van Peteghem (CD&V). Sympathiek? Misschien. Symptomatisch? Zeer zeker. Om te beginnen is het natuurlijk merkwaardig dat er ambtenaren moeten komen om mensen doorheen de ambtenarij te loodsen. Maar er is meer. Financiën heeft ruim 21000 mensen in dienst, waarvan niet één procent kan worden…

Niet ingelogd - Plus artikel - log in of neem een gratis maandabonnement

U hebt een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting of betaling. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U hebt reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement





Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.

U kan aanmelden via uw e-mail adres en wachtwoord of via uw account bij sociale media als u daar hetzelfde e-mail adres hebt.








Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder uw e-mail adres en uw naam en we maken automatisch een nieuw account aan of we sturen u een e-mailtje met een link om automatisch in te loggen en/of een nieuw wachtwoord te vragen.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


Het is een klein bericht, ergens in het midden van de krant. De FOD Financiën gaat tijdelijk 200 mensen in dienst nemen om slachtoffers van de watersnood te helpen met ‘hun documenten’. Een initiatief van minister Van Peteghem (CD&V). Sympathiek? Misschien. Symptomatisch? Zeer zeker.

Om te beginnen is het natuurlijk merkwaardig dat er ambtenaren moeten komen om mensen doorheen de ambtenarij te loodsen. Maar er is meer. Financiën heeft ruim 21000 mensen in dienst, waarvan niet één procent kan worden ‘vrijgemaakt’ voor… ? Allemaal gaan ze daar gebukt onder gigantische werkdruk, neem ik aan? En werkelijk alle taken zijn daar dezer dagen even essentieel? Niets kan daar eventjes worden uitgesteld? Wie gelooft dat nog?

Op hun tandvlees

De FOD Financiën is in deze pars pro toto. Want je ziet het overal: overheidsdiensten die zelf zeggen dat ze op hun tandvlees zitten. Wie gelooft dat nog?

Wie een beetje rondleest en -kijkt, ziet het tegendeel: heel/te veel mensen bij de overheid zeggen onderbevraagd te zijn. Ze hebben te weinig uitdagingen. En ze wijzen naar hun bazen: die willen dat zo.

De bazen zelf klagen dan weer over reglementitis. Een overheidsorganisatie waar maar 20% van de inspanningen de eigenlijke opdracht dient, het bestaat. De andere 80% dient om zich in te dekken tegen klachten.

Vragen aan de baas

Het is dus geen toeval dat in de vele getuigenissen van watersnoodslachtoffers één element zeer opvallend terugkeert: als die mensen bellen met een overheidsdienst, en er wordt – oef! – al eens opgenomen, dan is het antwoord 9 keer op 10 dat men het moet vragen aan de baas.  Mexicaanse legers? We hebben die in overtal! We verdrinken erin (no pun intended).

Nog een symptoom? De duiding bij de (inderdaad vaak schrijnende) verhalen uit watersnoodgebied gaat niet verder dan: dat komt ervan als je je kapot hebt bespaard. Of het nu een generaal is, of een brandweerman, of een ziekenhuisdirecteur, of een links politicus, allemaal hebben ze dezelfde conclusie: meer geld!

Overheidsbeslag

Wat overigens betekent dat we onze positie als wereldkampioen overheidsbeslag met meer dan 54 procent (in Nederland is dat 47 % en toch is daar geen sprake van maatschappelijke barbarij. En ze hadden daar vóór Corona een overschot op de begroting) nog moeten verstevigen… Want ja, we betalen massief veel belasting. Het is ontstellend te zien hoe weinig je bij ons verdient en toch de helft van wat binnenkomt afstaat aan de staat. Maar we hebben nergens geld voor. Wie gelooft dat nog?

En toch ben ik voorstander van een sterke staat. Want – nooit vergeten! – er is één ding erger dan teveel staat: te weinig staat. Maar tegelijk wist Thomas Hobbes al in de 17de eeuw (!) dat de overheid er is om het volk te dienen; niet omgekeerd. Ik heb ook, geloof het of niet, het grootste respect voor ambtenaren. Ik ken er nogal wat: vaak topmensen, harde werkers ook.

En toch blijkt hun systeem niet meer performant. Ook al verdienen ze, anders dan pakweg 30 jaar terug, minstens evenveel als het personeel van de privésector. Als je de pensioenen meerekent, verdienen ze zelfs stukken meer. Rik Torfs heeft dat ooit getweet toen het ging over extra belasting op grote fortuinen: ‘Grote Fortuinen? De overheidspensioenen!’ Het is interessant zich af te vragen waarom dat niet (meer) werkt. Waarom sterk kennelijk algemeen wordt verward met vet en vadsig. Waarbij, zoals altijd, er niet één oorzaak of reden is, maar vele.

Reorganisatie van de ambtenarij

De allerbelangrijkste is genoemd door Barack Obama: de laatste echte reorganisatie van de overheid dateert uit de tijd van de zwart-wit-tv. Bij ons is dat nóg langer geleden. Het ambtenarenstatuut is sinds de jaren 30 van de vorige eeuw niet wezenlijk veranderd.

Jaja, er zijn pogingen geweest. Er was de zogeheten Copernicushervorming van (toen) SP.A-minister Luc Van den Bossche. Resultaat? Het selecte clubje van topambtenaren – in de regel pure politieke benoemingen – worden voortaan fenomenaal goed betaald. Punt. Al de rest is, geheel tegen de zin van Van den Bossche zelf, door het conglomeraat van politiek en vakbonden deskundig gehouden bij wat het altijd is geweest.

Er er is meer van hetzelfde: de VRT is, ondanks Bert De Graeve, weer zo BRT als vroeger. De Post heeft zich, ondanks Johnny Thijs en dankzij datzelfde conglomeraat, de kaas van het brood laten eten door Post.NL.

Experiment in topvernieuwing

Eén van onze federale topmanagers – de mediagenieke en zeer geprezen Frank Van Massenhove, een socialistische benoeming – is er jarenlang in geslaagd de indruk te wekken dat hij het anders aanpakte. Zo mochten, al lang vóór Corona, zijn mensen thuiswerken, en die mensen vonden dat in overgrote meerderheid prima.

Vakkundig werd verzwegen dat de klanten stukken minder enthousiast waren. Finaal – kort voor het pensioen van de topmanager – bleek dat de telefoon er niet meer werd beantwoord. De dienst was gedigitaliseerd. Toen bleek dat met name zeer kwetsbare mensen – dé doelgroep van het departement – lang niet allemaal waren gedigitaliseerd, bleef er maar één oplossing: extra mensen, om de telefoon op te nemen.

Nooit eerder hadden een topexperiment in topvernieuwing en een topmens bewezen wat oude liberalen van nature vrezen: ambtenaren beginnen als dienaren, maar beschouwen zich nadien als de meesters. Op dat punt is de kwaal in Vlaanderen nog erger dan in België.

Kostenefficiëntie

Kwaliteit wordt in die context zelden nog iets feitelijks, maar wel iets wat je verkocht moet krijgen. Berekenen van kostenefficiëntie wordt als ‘te simpel’ van de hand gewezen. Terwijl dat wezenlijk niets anders is dan dat de burgers van de overheid meer krijgen voor minder geld.

In Groot-Brittannië heeft men dat ooit berekend: de efficiëntie van de privésector bleek tussen 1999 en 2013 gestegen met 14%. In diezelfde periode was dat bij de overheid één procent… Terwijl ook bij ons op alle ministeries en overheidsdiensten de talloze Jomme Docxksen en madammen Arabel waren verdwenen… Wat zij kostten, is dus niet omgezet in betere dienstverlening. Vandaag kost– bij wijze van voorbeeld – 100 euro belasting innen nog altijd evenveel als 30 jaar terug. Ondanks de digitalisering.

Keuzes maken

Omdat de politiek geen keuzes kan/wil/mag maken. Denk aan Petra De Sutter: ze is vóór vaccinatieplicht van gezondheidswerkers, maar wie niet gevaccineerd wil worden, moet wel worden doorbetaald, en moet gewoon ander werk krijgen. Dat soort redeneringen ondergraaft op niet eens zo lange termijn het maatschappelijk draagvlak voor publieke dienstverlening.

Toegepast in de actualiteit: 300 militairen staan klaar om na de watersnood te gaan helpen, maar – er is een bevoegdheidsdiscussie – niemand vraagt hen. Dat is in essentie puur weggegooid geld…

Zoals die 200 extra mensen bij Financiën. En het valt op: nogal wat media omschrijven die als een cadeau. Voor eens en altijd: de overheid doet nooit cadeaus. Ze vraagt alleen bijkomende inspanningen aan de belastingbetaler.

[ARForms id=103]

Siegfried Bracke

Siegfried Bracke was gemeenteraadslid in Gent voor N-VA en Kamervoorzitter. Voordien was hij journalist bij VRT.