fbpx


Ethiek, Politiek

De tirannie van de ethiek



ethiek

Voor de Griekse filosoof Plato (427-347 VC) was politiek een soort toegepaste ethiek. Vanuit deze traditie werd politiek dikwijls voorgesteld als een soort ‘ethisch ideaal’ in dienst van de samenleving. Daartegenover staat de machiavellistische traditie van politiek als het streven naar macht. Hierin is politieke dwang een noodzakelijk kwaad om de maatschappelijke orde te behouden. Tegenover de platoonse ethische politiek plaatste Niccolò Macchiavelli (1469-1527) een cynisch-realistische, opportunistische benadering van macht. Politiek hoefde volgens hem dus niet per se ethisch aanvaardbaar…

Niet ingelogd - Plus artikel - log in of neem een gratis maandabonnement

U hebt een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting of betaling. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U hebt reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement





Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.

U kan aanmelden via uw e-mail adres en wachtwoord of via uw account bij sociale media als u daar hetzelfde e-mail adres hebt.








Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder uw e-mail adres en uw naam en we maken automatisch een nieuw account aan of we sturen u een e-mailtje met een link om automatisch in te loggen en/of een nieuw wachtwoord te vragen.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


Voor de Griekse filosoof Plato (427-347 VC) was politiek een soort toegepaste ethiek. Vanuit deze traditie werd politiek dikwijls voorgesteld als een soort ‘ethisch ideaal’ in dienst van de samenleving. Daartegenover staat de machiavellistische traditie van politiek als het streven naar macht. Hierin is politieke dwang een noodzakelijk kwaad om de maatschappelijke orde te behouden. Tegenover de platoonse ethische politiek plaatste Niccolò Macchiavelli (1469-1527) een cynisch-realistische, opportunistische benadering van macht. Politiek hoefde volgens hem dus niet per se ethisch aanvaardbaar te zijn. Het belangrijkste criterium was het hoger maatschappelijk doel dat ze op langere termijn beoogde.

De Duitse filosoof Immanuel Kant (1724-1804) maakte het onderscheid tussen moralischer Politiker en politische Moralisten. De eerste groep zoekt naar een evenwicht tussen principes van staatsmanskunst en moraal. De tweede groep vervulde zijn politieke rol vanuit de eigen persoonlijke ethische visie op de samenleving. Het mag niet verwonderen dat sinds de gruwelen van de Tweede Wereldoorlog het onderscheid tussen politiek en ethiek steeds kleiner werd. De doorbraak kwam er onder invloed van de Franse filosoof en existentialist Jean-Paul Sartre (1905-1980). Hij gaf de morele roeping van de mens over de eigen daden een centrale plaats in zijn filosofie.

Socialisme als synthese

Voor Sartre was het socialisme de ideologie waarin ethiek en politiek samensmolten tot een morele waarde. Politiek, of de manier waarop men een maatschappelijk doel probeert te bereiken, werd zo niet alleen een bestuurlijke roeping maar een ethische. Maar hoe groter de inbreng van de ethiek in het politiek handelen, hoe verder ze komt te staan van de werkelijkheid. Marxisten zoals Sartre droomden van een communistische heilstaat met als kernwaarden abstracte en rivaliserende begrippen zoals vrijheid en gelijkheid. Vooraleer dit kon bereikt worden, moest een verlichte ‘dictatuur van het proletariaat’ de mensen ‘goed’ maken. Dit bracht juist minder vrijheid en gelijkheid, en des te meer gruwelijkheden, met zich mee.

De gelijkenissen met de hedendaagse totalitaire tendens in het Westen onder druk van het etatisme en de woke-ethiek zijn niet toevallig. Wanneer het evenwicht tussen ethiek en politiek zoek is, staat de deur open voor een tirannie van die ethiek. De protoconservatief Machiavelli waarschuwde ons vijfhonderd jaar geleden voor een abstracte ethische politiek zonder betrokkenheid op de werkelijkheid, historische toestanden en particuliere situaties. Hij kwam tot dit besef na zijn persoonlijke ervaring met de apocalyptische prediker Girolamo Savonarola (1452-1498).

De Waarheid leidt tot ongelukken

Voor Plato kon alleen waarachtige kennis leiden tot ethisch handelen en waren dus de filosofen (‘vrienden van de wijsheid’) de beste politieke leiders. Terwijl in een democratie verschillende meningen en belangen van groepen en individuen tot hun recht komen, ging Plato ervan uit dat in de ideale staat zo’n meningsverschillen niet hoefden te bestaan. Over de waarheid kan men geen mening hebben, ze bestaat gewoon. Ook vandaag zijn er sommigen die pleiten voor een soort van epistocratie, waarbij alleen zij die weten zouden mogen stemmen en beslissen. ‘Domme’ of ‘onware’ meningen, die in strijd zijn met de officiële waarheid, verdienen geen forum maar een verbod.

Politiek valt vandaag voor sommigen samen met de ethiek van de sociaal- en cultuurwetenschappelijke waarheid. De Verlichte of ‘redelijke’ mens gaat er hoogmoedig van uit dat men die kan kennen en zomaar op de samenleving kan toepassen. Volgens een tijd- en stadsgenoot van Macchiavelli, Francesco Guicciardini (1483-1540), deden (moraal)filosofen meer aan intellectuele oefeningen dan ze naar de waarheid zochten. De mens was volgens Giucciardini niet echt in staat te weten wat of wie de loop van de natuur en het leven bepaalde, laat staan er op basis van abstracte begrippen een ethisch utopie van te maken.

Mensenrechten worden een dwangbuis

De alomtegenwoordige religiositeit werd in de loop van de twintigste eeuw vervangen door een allesoverheersende verzorgingsstaat, die zich met elk aspect van het leven moeit. De transcendente grond van de ethiek werd vervangen door een materialistische en hedonistische visie op vrijheid en gelijkheid. En toch is de burger niet gelukkiger. Zelden werden zovele mensen geteisterd door een gevoel van leegte en uitzichtloosheid in het leven. De Covid-19-beperkingen versterken dit nog. Een ethiek louter gebaseerd op de tijdsgeest of de ‘rationale’ waarheid, zonder wortels in de sociale, culturele en religieus-filosofische traditie, valt dan ook bij de minste weerstand door de mand.

Sinds de Tweede Wereldoorlog is God bijna verdwenen uit het Westen. De natuurwetten worden langzaam maar zeker afgeschaft. Technologische vluchtigheid en materialistische obsessie vervangen tradities en rituelen. De politische Moralisten moesten dus op zoek naar andere fundamenten voor het ethisch handelen in de politiek. Naast in de reeds vernoemde sociaal- en cultureelwetenschappelijke waarheid, vonden ze die in de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens (UVRM) en een hele reeks van internationale verdragen. Zij hanteren die als maatstaf, en steeds meer een dwangbuis, voor wat goede en slechte politiek is.

De keuze voor of tegen dit verdrag, voor of tegen de Europese Unie, voor of tegen het Klimaatakkoord van Parijs is vandaag geen politieke keuze meer maar een ethische: een keuze voor of tegen de ‘waarden’ die deze akkoorden (menen te) vertegenwoordigen. Staten die internationale verdragen over mensenrechten, ecologie, migratie, etc. niet ondertekenen, worden behandeld als paria’s. Ze staan aan de verkeerde kant van de geschiedenis. Bij op de mesthoop met Hitler, Stalin en Pol Pot. Het zijn ethische dogma’s, wat debat, laat staan twijfel, onmogelijk maakt.

Ethiek à la carte

Volgens antropologen wordt onze ethiek in hoge mate bepaald door de tradities en de normen van de samenleving waarvan we deel uitmaken. Dit gaat in tegen de progressieve globalistische visie waarbij de eigen ethiek altijd en overal geldig is, ook al is die in de praktijk heel willekeurig. Zowel het recht op leven als het recht om het te beëindigen kan ethisch zijn. In naam van de waardigheid van de mens worden er euthanasie gepleegd op jongeren in nood en campagnes gevoerd ter preventie van zelfdoding. Het is ethisch om abortus te plegen op een ongeboren kind en tegelijkertijd op te komen voor kinderrechten.

Onder de noemer ethiek wordt er zowel gepleit om de kwetsbare ouderen eerst te vaccineren als om de jongeren voorrang te geven. Ethiek dient enerzijds om politiek incorrecte medeburgers te censureren en anderzijds om elders te pleiten voor vrijheid van meningsuiting. Een ethische strijd tussen goed en kwaad vervangt in de politiek steeds meer de ideologische confrontatie. Maar een ethiek die overal tussenkomt, beslist, discrimineert, straft, censureert, verandert in een despotische ethiek, of ze nu van rechts of van linkskomt.

Opstap naar totalitarisme

Ethiek is niet iets universeels en absoluut. Het is een amalgaan van waarden, ervaringen, religieuze en culturele tradities in een samenleving. De democratische rechtsstaat tempert de toepassingen van dit amalgaam. Ethiek kan ook niet bestaan ​​zonder een passie voor waarheid, het zoeken naar die waarheid en het besef dat de waarheid nooit volledig gekend kan worden. De scheiding van ethiek en politiek vereist niet dat de ethiek in de privésfeer moet blijven, maar wel dat ethiek niet als politiek middel kan gebruikt worden.

Machiavelli was van mening dat morele overtuigingen of principes de regels van politiek handelen niet kunnen bepalen. Dat kunnen kennis van de geschiedenis en de concrete politieke en sociale omstandigheden en gebeurtenissen. Zij die beweren de ethische waarheid in pacht hebben in de politiek, zoals de alomtegenwoordige woke-ideologie, en de macht hebben die aan iedereen op te leggen, worden beter op tijd gestopt voor ze als ethische tirannen beginnen te heersen. Iedereen zou moeten weten hoe dat afloopt.

[ARForms id=103]

Philip Roose