Cultuur

De vergeten tocht

Een filmmaker die een stukje uit de geschiedenisboeken wil brengen, kan de film niet altijd inblikken op de authentieke locatie. Vaak heeft dit te maken met het veranderde uitzicht, weersomstandigheden of financiële beperkingen. The Promise werd echter omwille van een andere reden niet in Turkije, maar in Spanje, Portugal en Malta opgenomen. De volkerenmoord op de Armeense bevolking die in het begin van de twintigste eeuw plaatsvond, wordt nog steeds ontkend door de Turkse overheid. Een groot deel van de rest van de wereld is onwetend over de gebeurtenissen die het leven aan 1,5 miljoen mensen kostte. Regisseur Terry George (Hotel Rwanda, The Shore) brengt een historisch drama dat de Armeense genocide in 1915 aan het grote publiek toont.

Romantiek als leidraad

Eerder verschenen al films over dit bijna onbekende hoofdstuk van het Midden-Oosten, maar geen daarvan had het potentieel om een ‘box-office hit’ (kaskraker) te worden en zo kon geen van hen rekenen op de belangstelling van het grote publiek. Met 100 miljoen dollar is The Promise de eerste film over de genocide met een groot budget. De film heeft een mooie cast en een liefdesverhaal zodat de historische feiten met samenhang worden gebracht. Een droge documentaire verkoopt nu eenmaal niet altijd goed. Regisseur Terry George zag een uitdaging om verhalen en personages te creëren die de kijker in een verhaal meenemen dat ze nog niet kenden. Het hoofdpersonage om je mee te identificeren is de Armeense Mikael (gespeeld door Oscar Isaac) die de belangrijkste gebeurtenissen van het jaar 1915 meemaakt en overleeft.

Het verhaal speelt zich af tijdens de Eerste Wereldoorlog. Mikael woont in een Armeens dorpje in het Ottomaanse rijk en koestert de droom om dokter te worden. De opleiding tot arts die hij wil volgen, brengt hem in de zomer van 1914 naar het prachtige Constantinopel, nu Istanboel. Wanneer Mikael door de voor hem nog onbekende grootstad wandelt, valt hij met zijn westerse hoed en wollen jas op tussen de mannen die een fez dragen. Hij verblijft in de mooie woning van een vriend van de familie, een welvarende zakenman. Daar wordt hij verliefd op Ana (Charlotte Le Bon), een danslerares met Armeense achtergrond die jaren in Parijs heeft gewoond.

Spanningen als opzet

De ontwikkelingen in de film horen het startschot wanneer de Amerikaanse journalist Chris Myers (Christian Bale) op een feest van een invloedrijke Turkse man een korte synopsis van de politieke spanningen brengt en voorspelt dat de nakende oorlog niet goed zal aflopen voor de Armeense bevolking en andere minderheidsgroepen. Veel Armeniërs waren in die tijd welgesteld, zoals geïllustreerd wordt door de bevriende zakenman die een grote winkel had in een Turkse bazaar. Dat en de westerse en christelijke cultuur die ze navolgden, strookten niet met de ideologie van de Jonge Turken, de heersers van het Ottomaanse Rijk.

The Promise laat woorden die te maken hebben met religie overwegend zachtjes achterwege. De verschillen in religieuze culturen worden wel in beeldtaal getoond aan de hand van kleding (zoals de hoofddoek of een kruisje om de hals), gebedsruimtes en feesten. Zo wordt er een strijd uitgebeeld tussen politieke overtuigingen en culturen en niet in eerste plaats tussen godsdiensten. Een manier van regisseur Terry George om de focus te leggen op de gruwelijkheden van een totalitair regime, en niet op religieuze overtuiging, een thema dat in onze huidige samenleving erg gevoelig ligt. Dit wordt nogmaals bevestigd doordat de filmmaker wil tonen dat niet alles zwart-wit is. Het Turkse personage Emre (Marwan Kenzari) probeert zijn vriend Mikael te helpen en werkt zichzelf zo in de problemen.

De laatste mars

De Armeniërs werden langzaam uit het straatbeeld geschopt, hun winkels werden vernield en opgedoekt. Dan werden ze geëxecuteerd of verdreven en op transport naar de Syrische woestijn gezet. Mikael maakt doorheen de film een reis langs enkele dieptepunten die deze bevolkingsgroep gekend heeft. Nadat hij in Constantinopel wordt opgepakt, belandt hij samen met anderen in een werkkamp. Mager van ontbering werken de mannen tot ze erbij neervallen aan de ‘Bagdadbahn’ spoorweg die Berlijn en Bagdad met elkaar moest verbinden. Doordat de regisseur van The Promise duidelijk kiest om niet te veel de geschiedenisleraar uit te hangen, is wat we te zien krijgen niet altijd even duidelijk. Dat de metalen stukken die de gevangenen in elkaar zetten dienen voor de Bagdad- spoorweg, kan je zonder enige achtergrondkennis niet weten. Plaatsnamen of meer duiding bij de gebeurtenissen hadden zeker deze film wat meer kracht bijgezet.

Het verhaal van de drie hoofdpersonages eindigt aan de berg Musa Dagh bij de Middellandse Zee. De weerstand die duizenden Armeniërs daar in juni 1915 boden tegen de belegering door Ottomaanse troepen valt moeilijk samen te vatten met enkele minuten film, maar zet een belangrijk moment neer. Na veertig lange dagen op de Musa Dagh werden duizenden vluchtelingen geëvacueerd door Britse en Franse schepen.

Voor de schermen

The Promise kan misschien wat flauw overkomen door het zeemzoete liefdesverhaal dat de donkere elementen moet binden, maar daar draait de film niet om. In de bioscoopzalen vindt er evenveel commotie plaats als op het scherm. Doordat de Turkse overheid de volkerenmoord op de Armeniërs ontkent, beschouwt ze deze film als onwaar. Bioscopen in Turkije die de film zouden durven vertonen, zouden onvermijdelijk geboycot worden. Ook online valt op dat niet iedereen blij is met The Promise. Op de Internet Movie Database (IMDb), een populaire online databank voor films, hebben al 150.000 mensen hun beoordeling gegeven. 54 procent van hen gaf de film tien sterren, 43,5 procent klikte de laagste score van één ster aan, wat aanduidt dat er twee tegenovergestelde meningen zijn over The Promise.
Ondanks de tegenstand van mensen of instanties die deze film over de Armeense genocide liever zien verdwijnen, haalt The Promise wat hij wil bereiken: meer bewustwording en erkenning voor de gebeurtenissen en het leed dat honderd jaar geleden plaatsvond.

Reacties

Doorbraak.be is een uitgave van vzw Stem in het Kapittel
Hoofdredacteur: Pieter Bauwens
Webbeheer: Dirk Laeremans

[email protected]
[email protected]
[email protected]
[email protected]