fbpx


Binnenland, Economie

De Wilde Weldoener

Winnaars en Verliezers van de inflatie



Zoals zovelen van mijn generatie, heb ik als jong lezertje veel opgestoken van Suske en Wiske. Allerlei landen en historische episodes passeerden de eindeloze revue. Zelfs economisch lessen kregen we mee. In 'De wilde weldoener' krijgt Lambik een geldring te pakken, en vindt hij er niet beter op dan om dat geld ongecontroleerd vanuit een helikoptertuig over de bevolking uit te strooien. En net wanneer je als jonge lezer denkt 'tof, daarmee kunnen we alle problemen oplossen', toont Willy Vandersteen…

Niet ingelogd - Plus artikel - log in of neem een gratis maandabonnement

U hebt een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting of betaling. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U hebt reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement





Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.

U kan aanmelden via uw e-mail adres en wachtwoord of via uw account bij sociale media als u daar hetzelfde e-mail adres hebt.








Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder uw e-mail adres en uw naam en we maken automatisch een nieuw account aan of we sturen u een e-mailtje met een link om automatisch in te loggen en/of een nieuw wachtwoord te vragen.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


Zoals zovelen van mijn generatie, heb ik als jong lezertje veel opgestoken van Suske en Wiske. Allerlei landen en historische episodes passeerden de eindeloze revue. Zelfs economisch lessen kregen we mee. In ‘De wilde weldoener’ krijgt Lambik een geldring te pakken, en vindt hij er niet beter op dan om dat geld ongecontroleerd vanuit een helikoptertuig over de bevolking uit te strooien. En net wanneer je als jonge lezer denkt ’tof, daarmee kunnen we alle problemen oplossen’, toont Willy Vandersteen fijntjes de desastreuze gevolgen van Lambiks goede bedoelingen.

De Wilde Weldoener kwam uit in tempore non suspecto: begin jaren ’60, toen de bomen nog tot in de hemel groeiden en er nog geen sprake was van energiecrisis, inflatie, staatsschulden of werkloosheid.

Inflatie

geldcreatie door de europese bankECB

Inflatie, twee jaar geleden nog ‘ondenkbaar’, is ondertussen terug. Fundamenteel is die veroorzaakt door onze eigen overheden. Die formuleerden op elke crisis steeds hetzelfde antwoord: geld creëren en dan uitdelen. Het prijspeil bewoog nauwelijks.

Tot het economisch herstel na Covid en de stijgende voedsel- en energieprijzen de lont in het kruitvat staken. De inflatiecrisis is begonnen. En alhoewel de Nationale Bank gelooft dat die snel zal verdwijnen, is niet iedereen het eens met die optimistische visie.

Door de energiecrisis verliest de volledige samenleving ten voordele van landen met olie en gas. Een inflatiecrisis is daarentegen in principe ‘neutraal’. De samenleving verliest niet per definitie als geheel, maar wel zijn er natuurlijk verschuivingen binnen elk land.

Wie wint en wie verliest bij inflatiecijfers die dichter bij 10% dan 2% liggen? We maken voor u het overzicht. We gaan daarbij uit van rentetarieven die gevoelig onder inflatie blijven en van ongewijzigd beleid in België – een relatief veilige veronderstelling met de huidige Vivaldi ploeg, die tot weinig meer in staat lijkt dan ‘uitdelen’ aan geselecteerde groepen.

Winnaar #1 De ontleners

Wie geld ontleend heeft, moet uiteraard later terugbetalen met euro’s die een pak goedkoper zijn. Het rentepeil volgt die inflatie met een zekere vertraging, dus profiteer je van een behoorlijke bonus.

Wie dus (hypothecaire of andere) leningen openstaan heeft, wrijft alvast in de handen: bij elke indexverhoging verkleint de terugbetaling als percentage van de (salaris)inkomsten. Renteverhogingen dempen een beetje, meer met veel vertraging.

Winnaar #2 De overheid

En dat geldt natuurlijk ook voor de overheidsschuld. Maar in tegenstelling tot persoonlijke schuld, wordt overheidsschuld  nooit terugbetaald. Men schrijft gewoon nieuwe leningen uit om de oude te vervangen. Hét grote voordeel voor de schatkist is echter dat de schuldratio (schuld in verhouding tot BBP) snel verbetert in een periode van hoge inflatie. Dat geeft dus de kans om nog méér te lenen.

Dat feestje blijft natuurlijk niet zo heel erg lang duren. Lonen, pensioenen, sociale uitkeringen en vooral rentetarieven gaan mee omhoog en vroeg of laat creëert het systeem daarbij een rentesneeuwbal: de overheid moet dan leningen aangaan om de rente te kunnen betalen. (1)

Hoe hoger de schuldgraad is, hoe groter echter de ‘winst’ in die eerste periode.

Winnaar #3 Hoge lonen & pensioenen

Niet alle prijzen stijgen even snel. Met het huidige indexsysteem gaan de hogere inkomens procentueel even snel omhoog als de inflatie (2). Maar aangezien die hogere inkomens veel meer index-euro’s krijgen en ook veel meer keuze-opties hebben bij het besteden van hun inkomen , is het voor hen veel makkelijker om de stijgende kosten op te vangen. En op die manier hun effectieve koopkracht te verhogen. Ons indexsysteem is een omgekeerde Robin Hood.

Men zou dit kunnen vermijden door bijvoorbeeld de index bij hogere inkomens niet procentueel, maar nominaal te verhogen (een vast bedrag) of door een gedifferentieerde index in te voeren. In België is dat vooralsnog ‘onbespreekbaar’ voor de linkerzijde. Tot grote vreugde van de genieters van hoge lonen en pensioenen.

Winnaar #4 Mono- en oligopolisten

Sommige bedrijven werken in een monopolie-omgeving of in een omgeving met weinig concurrentie. Zij kunnen dus – zonder al te veel moeite – prijzen verhogen in lijn of zelfs bovenop inflatie. Verwacht snelle prijsstijgingen bij telecombedrijven (Belgacom & Telenet), openbare nutsbedrijven (Fluvius), techbedrijven (Google) en uiteraard energiebedrijven.

Verliezer #1 Spaarders

Wie cash geld op een spaarboekje (of onder de matras) heeft liggen, is uiteraard het eerste slachtoffer. Inflatie wordt wel eens ‘de gemakkelijkste belasting op spaargeld’ genoemd. Sparen was al niet erg lucratief sinds 2008, maar wordt met hoge inflatie nog een heel pak minder interessant.

Er staat vandaag in ons land €300 miljard op gereglementeerde spaarboekjes. Met een inflatie van 5% is dat jaarlijks €15miljard waarde die ‘verdampt’ voor spaarders. De rente zal allicht stilaan beginnen stijgen, maar ook daar met veel vertraging. En 5% inflatie lijkt eigenlijk optimistisch.

Maar spaarders kunnen tenminste kiezen om dat geld nuttiger (en met meer opbrengst) te gebruiken door te investeren.

Verliezer #2 bedrijven & zelfstandigen

Vele bedrijven en zelfstandigen hebben helaas niet de mogelijkheid om prijsstijgingen voor energie, grondstoffen en personeel eenvoudig door te rekenen aan de klanten. Tussen inflatie en hogere verkoopsprijzen staan dikwijls lange-termijn contracten in de weg. En substitutie, prijselasticiteit en (buitenlandse) concurrentie.

Die groep krijgt dan ook de zwaarste klappen. ‘Gelukkig maar’, volgens de Nationale Bank en de vakbond, want omdat de bedrijven de prijsverhogingen niet snel kunnen doorrekenen aan hun klanten, dempt dat een beetje onze loon-prijs spiraal.

Maar tegelijkertijd is dat natuurlijk de economische tak waarop de hele maatschappij zit. Niet iedereen houdt in deze omstandigheden het hoofd boven water. Zelfstandigen houden ermee op, bedrijven schroeven hun activiteit terug of gaan failliet, boeren krijgen hun leningen niet meer afgelost, werknemers verliezen hun job. Bedrijven verhuizen activiteiten naar het buitenland waar de lonen minder gestegen zijn. ‘Recessie’ heet dat in het economisch jargon.

En dus het evidente begin van alweer een volgende fenomeen dat we nog kennen van vroeger: werkloosheid.

Vakbonden wijzen er op dat vele bedrijven floreren onder deze hoge inflatie en dat de winsten bij bedrijven hoog zijn. Dat is correct. Helaas treffen de geïndexeerde salarissen ook vele bedrijven waarbij dat niet het geval is. Ons botte indexmechanisme (iedereen overal evenveel) houdt daar helaas geen rekening mee.

Verliezer #3 pensioenfondsen

Veel pensioenfondsen hebben (dikwijls wettelijk verplicht) een hoog percentage staatspapier of obligaties in portefeuille zitten. Als dat langlopende leningen zijn aan lage rentes, betekent inflatie een behoorlijk waardeverlies voor het fonds. En dus meteen ook behoorlijk kleinere reserve voor wie later als gepensioneerde op een inkomen rekent uit die fondsen.

Leg die problemen naast een staatspensioen dat ook al niet gefinancierd is, en men begrijpt de zorg bij wie morgen op pensioen gaat.

Verliezer #4 eerste huis-kopers

Ook voor jongeren is inflatie een allesbehalve prettig vooruitzicht. Bouwkosten, huisprijzen en  rentetarieven gaan omhoog met een stijgende inflatie, wat de droom van een eerste ‘eigen huis’ alweer een stukje moeilijker maakt. Het aantal ‘verkochte woningen’ is in 2022 met meer dan 35% gedaald.

Geld strooien

Op het einde van De Wilde Weldoener snapt Lambik dat geld uitstrooien geen problemen oplost. Hij houdt het geld uitdelen voor bekeken en de rust keert terug. Eind goed, al goed en een knipoog van Wiske.

De huidige begroting leert dat onze overheid allicht net het omgekeerde gaat doen bij de komende crisissen. Veel geld uitstrooien bij geselecteerde doelpublieken. Dat verhoogt dan weer de inflatie en de overheidsschuld. En dan loert een nieuwe muntcrisis om de hoek. Deze keer niet in Griekenland.

Iets zegt me dat ons verhaal dan ook wat minder leuk zal eindigen.

(1) Litteratuur te over rond dit fenomeen dat in de jaren 70 en 80 een verwoestend effect had op onze economie. Vandaag betalen we met z’n allen zo’n 11 miljard (of 3% van het BNP) aan rentelasten op onze staatsschuld van meer dan 500 miljard. Een gemiddelde renteverhoging van 1% betekent een extra kost van 5 miljard op jaarbasis – of zo een €500 per inwoner.

(2) Dat is de reden waarom economen grote vraagtekens plaatsen bij ons indexsysteem: je bestrijdt vuur niet door er benzine op te gooien.

Dirk Laeremans

Dirk Laeremans (1968) werkt al sinds 1997 mee aan Doorbraak. Als bedrijfsleider liggen zijn interesses vooral in internationale economie en economische vraagstukken. Dirk leidt de zakelijke kant van Perruptio cvba, de uitgever van Doorbraak.