fbpx


Geschiedenis, Vlaamse Beweging

De zaak Leo Vindevogel herbekeken

Historische waarheid en beeldvorming over de repressie in Vlaanderen



De katholieke volksvertegenwoordiger en oorlogsburgemeester van Ronse Leo Vindevogel (1888-1945) is het enige Belgische parlementslid dat na de Tweede Wereldoorlog wegens collaboratie met de Duitse bezetter werd terechtgesteld. Zonder twijfel is Vindevogel in Vlaanderen een van de meest iconische symbolen van het zogenaamde falen van de naoorlogse repressie. Tot op vandaag beschouwt een deel van de Vlaamse beweging zijn terechtstelling immers als hét voorbeeld van een gerechtelijke dwaling en een persoonlijke wraakmoord. Beeldvorming Over Vindevogel  verschenen in de loop van…

Niet ingelogd - Plus artikel - log in of neem een gratis maandabonnement

U hebt een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting of betaling. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U hebt reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement





Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.

U kan aanmelden via uw e-mail adres en wachtwoord of via uw account bij sociale media als u daar hetzelfde e-mail adres hebt.








Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder uw e-mail adres en uw naam en we maken automatisch een nieuw account aan of we sturen u een e-mailtje met een link om automatisch in te loggen en/of een nieuw wachtwoord te vragen.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


De katholieke volksvertegenwoordiger en oorlogsburgemeester van Ronse Leo Vindevogel (1888-1945) is het enige Belgische parlementslid dat na de Tweede Wereldoorlog wegens collaboratie met de Duitse bezetter werd terechtgesteld. Zonder twijfel is Vindevogel in Vlaanderen een van de meest iconische symbolen van het zogenaamde falen van de naoorlogse repressie. Tot op vandaag beschouwt een deel van de Vlaamse beweging zijn terechtstelling immers als hét voorbeeld van een gerechtelijke dwaling en een persoonlijke wraakmoord.

Beeldvorming

Over Vindevogel  verschenen in de loop van de voorbije decennia nogal wat boeken en artikels. Vrij recent nog, in 2013, een uitgebreide biografie van de hand van Pieter Jan Verstraete. Meestal was de rode draad in deze geschriften enerzijds een vergoelijking van Vindevogel zijn doen en laten tijdens de Tweede Wereldoorlog. Anderzijds vooral een aanklacht tegen zijn (onterechte) veroordeling tot de doodstraf, met daaraan gekoppeld een pleidooi voor een herziening van zijn proces.

Het Belgisch Tijdschrift voor Nieuwste Geschiedenis (2020/3-4) publiceerde een wetenschappelijk artikel van de historicus Nico Wouters over de beeldvorming en de historische waarheid rond het proces van Vindevogel. De beeldvorming zegt in essentie dat de terechtstelling van Vindevogel een politieke afrekening was. Die visie is vandaag nog altijd mainstream. Nog in de krant De Standaard van augustus 2020 bijvoorbeeld wordt dat klassieke verhaal overgenomen. Strookt de beeldvorming met de procesvoering? Dat is de focus van dit artikel.

Nooit eerder geconsulteerde bronnen

Nico Wouters is niet de minste. Hij is doctor in de geschiedenis. Sinds enkele jaren leidt hij het CegeSoma, dat het Belgische expertisecentrum is voor de geschiedenis van de conflicten van de twintigste eeuw. Wouters zelf is gespecialiseerd in de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog en de herinneringspolitiek. Hij publiceerde onder meer over (lokale) bestuurlijke collaboratie, de zogeheten politiek van het minste kwaad, naoorlogse zuivering en bestraffing én over de herinnering daaraan. Wouters is ook de auteur van hét standaardwerk over de bestuurlijke collaboratie, Oorlogsburgemeesters 40/44. Lokaal bestuur en collaboratie in België.

Wouters heeft de kans gegrepen om nooit eerder geconsulteerde bronnen omtrent Vindevogel te raadplegen en komt tot andere conclusies dan het merendeel van de auteurs die eerder over het proces-Vindevogel publiceerden. De auteur schetst in een eerste deel een biografisch portret van Vindevogel. Een tweede deel handelt over een deconstructie van de naoorlogse beeldvorming rond zijn figuur. Het laatste en interessantste deel geeft een analyse van de gerechtelijke procesvoering in relatie tot die beeldvorming.

Problematische historische bron

In de naoorlogse beeldvorming over de figuur Vindevogel heeft vooral de pas overleden Jan Verroken (1917-2020), een Vlaamsgezinde CVP-er en de politieke zoon van Vindevogel, een cruciale rol gespeeld. Wouters gaat dieper in op het zogenaamde stenografisch verslag van het proces. Dat is een door Verroken geredigeerde tekst, gebaseerd op de stenografische notities van een van de secretaresses van een van de advocaten van Vindevogel. Deze notities raakten nadien in de beeldvorming ten onrechte gebetonneerd als hét stenografisch verslag van de proceszittingen. Als historische bron is dit verslag problematisch, stelt de auteur vast.

Ook de schrijver Valère Depauw (1912-1994) en de journalist en oud-verzetsman Louis De Lentdecker (1924-1999) hebben mee de beeldvorming rond Vindevogel gevormd. Depauw publiceerde De dood met de kogel, een roman die een emotionele aanklacht tegen de repressie was.

Geen herziening proces

Later hebben de Vlaams-nationale partijen (Volksunie en Vlaams Blok/Vlaams Belang) en ook de Vlaamsgezinde vleugel van de CVP, samen met de schoonzoon van Vindevogel, Remi De Vis, en TAK, het Davidsfonds, en anderen, geijverd voor een herziening van het proces. Omdat men steeds opnieuw moest vaststellen dat er geen juridische grond voor herziening was, gingen de opeenvolgende ministers van justitie echter niet in op dat verzoek.

Wouters heeft een anatomie gemaakt van de beeldvorming. Hij ontleedt haarfijn de persoonlijkheid van Vindevogel, de lokale politiek in Ronse, diens rol als oorlogsburgemeester en de nationale context. Hij toetst de ontstane beeldvorming rond Vindevogel via een diepteanalyse aan de gerechtelijke bronnen en de gevoerde procedure.

Verklikking

Daaruit blijkt dat ‘verreweg de meest zwaarwichtige feiten in het proces-Vindevogel behoren tot informatie-beheer: de manier waarop burgemeesters en gemeentelijke overheden omgaan met persoonsinformatie van inwoners in hun bestuurlijke relatie tot de Duitse bezettende overheden’. Vooral verklikking van nogal wat mensen (communisten, werkweigeraars en anderen), waarvan de namen aan de Duitse overheden werden doorgegeven, is wat Vindevogel ten laste gelegd werd en wat hem finaal de das omdeed.

Op 20 maart 1945 kreeg Vindevogel levenslange hechtenis, wat als een overwinning van de verdediging kan gelden, zo noteert Wouters. In beroep kreeg Vindevogel de doodstraf. Een verzoek tot verbreking werd door het Hof van Cassatie afgewezen en ook het genadeverzoek werd niet ingewilligd. Op 25 september 1945 werd Vindevogel gefusilleerd op de binnenkoer van de Gentse gevangenis.

Geen berouw

Wouters gaat uitvoerig in op een aantal elementen die decennialang de flamingantische beeldvorming hebben bepaald, met name dat Vindevogel het slachtoffer was van een politieke afrekening. Er werd onder meer verwezen naar een ‘onder druk’ ingetrokken verdedigingsnota, een ‘achtergehouden pv’ dat argumenten ten gunste van Vindevogel zou bevatten en een aantal verdwenen documenten.

In zijn conclusies moet Wouters vaststellen dat Vindevogel zich uiterst zwak verdedigde en geen moeite deed om tegenargumenten aan te brengen, hoewel hij zich geconfronteerd zag met een solide bewijslast. Hij bleef ook tot het eind expliciet zijn Duitsgezindheid en zijn eigen grote gelijk volhouden en onderstrepen. ‘Hij toonde geen enkele vorm van berouw’, zo schreef ook Pieter Jan Verstraete in 2013.

Geen juridische ontsporing

De veroordeling van Vindevogel was geen juridische ontsporing. Het gevoerde gerechtelijk onderzoek was robuust en de tegenargumenten die decennialang werden ingebracht, zijn zwak. Het onderzoek was inhoudelijk zo stevig dat er weinig dubbelzinnigheid overbleef. Het dossier-Vindevogel is een zwaar dossier, maar het vroege tijdstip van de juridische afhandeling speelde hoogstwaarschijnlijk een belangrijke rol in de uiteindelijke beslissing tot terechtstelling.

Dat Wouters brandhout maakt van de mythe dat Vindevogel ten onrechte werd gefusilleerd, is ontluisterend voor het zogeheten repressieflamingantisme en voor wie geloofde dat hij een martelaar was. Gedurfd en vooral moedig van Nico Wouters. Ik heb alweer mijn visie, zoals ik ze indertijd ingelepeld kreeg, moeten herzien.

[ARForms id=103]

Henk Cuypers

Henk Cuypers (1957) is historicus, noemt zich Bourgondiër, en is de voorzitter van het Burgerforum Luchthavenregio. Tot mei 2019 was hij kabinetschef van de voorzitter van het Vlaams Parlement.