fbpx


Analyse

De zorg als koekoeksjong




De zorg kreeg sinds het uitbreken van de coronacrisis bijzondere aandacht. Die sloeg dan ook meer dan een paar deuken in het systeem. Tegelijkertijd kwamen de bestaande pijnpunten in het systeem en de financiering ervan extra bloot te liggen. De politieke industrie vond -zoals altijd- dat meer geld richting het probleem gooien de oplossing was. Nu is extra geld naar een probleem gooien meestal net niet de oplossing. Wel het fundamenteel nadenken over hoe een zorgsysteem er moet uitzien, een…

Plus artikel - gratis maandabonnement

U heeft een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U heeft reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement



Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.







Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder je email adres en je naam en we maken een nieuw wachtwoord (als je een account hebt) of we maken automatisch een account aan.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


De zorg kreeg sinds het uitbreken van de coronacrisis bijzondere aandacht. Die sloeg dan ook meer dan een paar deuken in het systeem. Tegelijkertijd kwamen de bestaande pijnpunten in het systeem en de financiering ervan extra bloot te liggen. De politieke industrie vond -zoals altijd- dat meer geld richting het probleem gooien de oplossing was. Nu is extra geld naar een probleem gooien meestal net niet de oplossing. Wel het fundamenteel nadenken over hoe een zorgsysteem er moet uitzien, een systeem dat er heel anders uitziet dan toen het opgebouwd werd een 70 jaar geleden.

Subsidiaire aanpak

Er is een vrijblijvendheid geslopen in een systeem dat tegen zijn limieten aanloopt. Men zou kunnen beweren dat dat komt door de jarenlange rationaliseringen van de voorbije regeringen. Helaas besteden we nog steeds per capita een enorme hoeveelheid geld aan zorg, dat voor +/- 40 % uit algemene middelen wordt betaald eerder dan uit de sociale premies. Ook het persoonlijke aandeel stijgt jaarlijks.

Frank Vandenbroucke beseft dat er iets dient te gebeuren. Hij loste zijn openingsschot vorige week, waarbij ook de hoogte van sommige specialistenvergoedingen in het vizier kwam als onderdeel van de herorganisatie van de ziekhuisfinanciering. Ondanks dat er daar duidelijke verbeteringen mogelijk zijn, en de kritiek vanuit de hoek van de artsensyndicaten niet op zich liet wachten, is zijn aanpak subsidiair van aard.

Ieder systeem heeft een grens

Iets meer dan een jaar geleden betoogde ik op Doorbraak reeds dat – buiten het wegwerken van inefficiënties – er duidelijke grenzen  dienen te komen aan ons publieke zorgsysteem. En dat een beetje rommelen met budgetten, wat knippen en plakken in de nomenclatuur, wat ziekenhuizen samenvoegen en de remgelden zelfs op preventieve zorgen (vb. jaarlijkse tandcontrole) verhogen geen zoden aan de dijk zullen zetten. Ieder systeem heeft een buitengrens, net zoals solidariteit ook een buitengrens kent.

De combinatie van vergrijzing en het per se willen leven voorbij onze houdbaarheidsdatum, geen buffers aanhouden, het in stand houden van het vergoeding-per-prestatie systeem, bestaande onvolmaaktheden in het systeem laten etteren, de dekking laten afhangen van technische en farma nieuwigheden alsook het systeem laten besturen door belanghebbenden zullen het tegen maximale snelheid de ravijn in laten rijden. Het is een koekoekskind waar iedereen flink last van zal hebben en niemand meer verantwoordelijk voor wil zijn.

Een teken van beschaving

Destijds bleven de reacties niet uit. Meestal kwamen die van mensen met BVBA achter hun naam. Zo is mijn punt snel gemaakt dacht ik nog.

Een systeem dat zo vrijblijvend is als ons zorgsysteem, trekt zichzelf scheef. Alles wat kan moet blijkbaar vergoed worden. En ondanks dat er steeds meer uitzonderingen op die regel bestaan, denkt u maar aan weesgeneesmiddelen, sommige experimentele behandelingen, gespecialiseerde tandheelkunde, loopt het water over de schoenen. Dat we nu reeds in West-Europa 10 tot 15% van ons BNP aan zorg uitgeven, moet volgens de medische professie gezien worden als een teken van beschaving. Dat zou ze ook vinden als het straks 250 of 400% is. Een argument dat je al loper kan gebruiken mist evenwel interne kracht.

Passende zorg

In Nederland, waar men de zorgkosten strikt wil houden binnen de daarvoor voorziene budgetten (basispremie en inkomensafhankelijke bijdragen, en dus het surplus niet afwentelen op de algemene belastingmiddelen) voelen de mensen iedere budgetoverschrijding direct in de portemonnee. Ieder jaar stijgt de zorgpremie (fors) en dus ook de behoefte om na te denken hoe het beter moet.

De Nederlandse Zorgautoriteit kwam in dat kader eerder deze week met een uitvoerig rapport waarin ze onomwonden stelt dat de vrijblijvendheid waarmee ‘alles wat kan, vergoed wordt’ een existentieel risico vormt voor elk gezondheidssysteem. Minder vrijblijvendheid en hardere afspraken zijn dringend nodig. Ze stelt de dingen even op scherp met de mededeling dat ‘[d]e zorg is een koekoeksjong geworden die investeringen in andere belangrijke sectoren van onze samenleving verdringt’. Als centraal criterium waarrond een kostenstructuur voor de zorgindustrie kan worden gebouwd gebruikt men het concept ‘passende zorg’. Passende zorg is zorg die samen met en rond de patiënt tot stand komt, waardegedreven is (gezondheidswinst) en dat betekent de juiste zorg op de juiste plek en gaat niet enkel over ziekte, maar over gezondheid en preventie. Dat laatste faalt bij ons ook aanzienlijk.

Gelijkgerichtheid

Gelijkgerichtheid dient de norm te worden in de zorgindustrie om ze te laten overleven als collectief systeem en tegelijkertijd onnodige en niet-effectieve zorg zo veel als mogelijk te bannen. Dit veronderstelt het dat de neuzen van alle betrokken partijen in de zorg in dezelfde richting gaan wijzen om de problemen in de zorg aan te pakken.

Dat betekent besef dat het hier publieke middelen betreft en er dus een zuinigheidsnorm geldt voor alle actoren. Topsalarissen onder de specialisten zullen dus moeten wijken voor op zijn minst een meer gebalanceerde verdeling onder de specialisten van het budget en een versobering ten voordele van eerstelijnszorg. Het dient ook een uitkomst-gerelateerd financieringssysteem te zijn en niet een vergoeding-per-prestatiemodel, iets waartegen de artsenlobby zich fel verzet, maar zonder argumenten buiten hun eigen financieel belang. Het is de enige hoop om af te geraken van ziekenhuizen die er uit zien en functioneren als autofabrieken. Dat vraagt een (zelf)lerend, congruent en gedecentraliseerd systeem, en dat is allicht teveel gevraagd.

Voorrang aan eerstelijnszorg

Onnodige consumptie van middelen leidt ook tot verdringing van andere zorg. Dat betekent dat eerstelijnszorg dient voor te gaan op gespecialiseerde zorg, telegeneeskunde en ‘geneeskunde op opstand’ gebruiken waar mogelijk. Preventie gaat voor op zorg, en niet-effectiviteit of onnodige zorg als criterium dienen getest. Dat alles vraagt een nomenclatuur die opgeschoond moet worden, maar wel vrij van lobby. Collectieve zorg is een publiek goed, geen medisch-technocratisch feestje. Zelfs als je dit allemaal goed doet zal er nog steeds zorg overblijven waarvan we moeten vaststellen dat we de hoge kosten ervan niet kunnen dragen.

Maar we moeten ook met zijn allen gaan beseffen dat er geen automatisch recht bestaat op álle gewenste zorg. Nu nog een politicus vinden die dat met overtuigingskracht en visie in ons publieke denkkader kan binnenbrengen, en niet zoals in de (lopende) coronaperiode met ongebalanceerde beleidsagressie die enkel (leiderschaps)onvermogen echoot.

Luc Nijs

Luc Nijs is de bestuursvoorzitter en CEO van investeringsmaatschappij The Talitha Group en doceerde o.a. ‘Internationale kapitaalmarkten’ en ‘Bedrijfsfinanciering en -waardering’ aan de universiteiten van Leiden, Riga en Madrid. Hij is de auteur van een reeks boeken inzake internationale financiën, kapitaalmarkten, schaduwbankieren en aanverwante onderwerpen.