fbpx


Buitenland
Loekasjenko

Dmitri Sjtsjigelskij: ‘Loekasjenko is nu klaar om de macht tegen elke prijs te behouden’

Van moeilijk opvoedbaar kind tot dictator met gemengde persoonlijkheidsstoornissen



Aleksandr Loekasjenko werd geboren in het stadje Kopys in de regio Vitebsk. Hij groeide op zonder vader en stond bekend als een moeilijk opvoedbare jongen. Loekasjenko stond geregistreerd bij de 'kinderkamer van de militie'. Dat is een begrip uit de Sovjet-Unie. Het betekent dat de wijkagent zijn ontwikkeling in de gaten hield en geregeld een gesprek had met hem en zijn moeder. Niet adequaat gedrag In 1975 slaagde Aleksandr Loekasjenko voor de lerarenopleiding geschiedenis. Daarop ging hij naar de eerste…

Niet ingelogd - Plus artikel - log in of neem een gratis maandabonnement

U hebt een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting of betaling. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U hebt reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement





Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.

U kan aanmelden via uw e-mail adres en wachtwoord of via uw account bij sociale media als u daar hetzelfde e-mail adres hebt.








Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder uw e-mail adres en uw naam en we maken automatisch een nieuw account aan of we sturen u een e-mailtje met een link om automatisch in te loggen en/of een nieuw wachtwoord te vragen.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


Aleksandr Loekasjenko werd geboren in het stadje Kopys in de regio Vitebsk. Hij groeide op zonder vader en stond bekend als een moeilijk opvoedbare jongen. Loekasjenko stond geregistreerd bij de ‘kinderkamer van de militie’. Dat is een begrip uit de Sovjet-Unie. Het betekent dat de wijkagent zijn ontwikkeling in de gaten hield en geregeld een gesprek had met hem en zijn moeder.

Niet adequaat gedrag

In 1975 slaagde Aleksandr Loekasjenko voor de lerarenopleiding geschiedenis. Daarop ging hij naar de eerste secretaris van het lokale partijcomité. Hij eiste er op zeer indringende wijze onmiddellijk tot voorzitter van de plaatselijke kolchoz te worden benoemd. Als reden voerde hij zijn boerenafkomst en grote kennis van de landbouw aan. De eerste secretaris verwees Loekasjenko door naar een psychiater. Die stelde de diagnose ‘gemengde persoonlijkheidsstoornissen’ vast.

In 1978 was Loekasjenko als eerste secretaris van de Komsomol actief voor een staatsbedrijf in Mogiljov. De directeur van de onderneming liet hem eveneens vanwege ‘niet adequaat gedrag’ door een psychiater onderzoeken. Loekasjenko verzamelde nietszeggende gebeurtenissen en uitspraken van collega’s. Daarmee ging hij dan naar de directie. Naar eigen zeggen wilde hij zo ‘”maffiastructuren” binnen het bedrijf blootleggen’. In 1982 werd hij uit het leger ontslagen met dezelfde diagnose. In 1994 tijdens de presidentsverkiezingen werd Loekasjenko’s patiëntenkaart ontvreemd uit de psychiatrische inrichting van Mogiljov.

Paranoïde en dissociatieve stoornissen

Dmitri Sjtsjigelskij, een psychiater uit Minsk, publiceerde in 2001 een psychiatrisch rapport van Aleksandr Loekasjenko’. Hij baseerde zich daarvoor op eerdere conclusies van collega’s:

‘De analyse van zijn persoonlijkheid onthult een aantal eigenschappen die kenmerkend zijn voor paranoïde en dissociatieve stoornissen met een sterk verhoogd gevoel van eigenwaarde, affectieve logica, een neiging om gebeurtenissen in de wereld te verklaren op basis van ongegronde samenzweringstheorieën, voortdurend wantrouwen, onverschilligheid voor de gevoelens van anderen, neiging tot manipulatie van anderen, een lage frustratiegrens en een lage drempel voor agressief gedrag, inclusief gewelddadigheid en sadisme, onvermogen om schuldgevoelens te ervaren en te leren van negatieve ervaringen. Deze kenmerken bepalen in zijn geheel het mentale beeld van de patiënt.’

Na publicatie van zijn onderzoek was Sjtsjigelskij gedwongen Wit-Rusland te verlaten. Hij deelde zijn beschouwingen over Loekasjenko’s psychische afwijkingen op 18 augustus 2020 met Dmitri Volcek van svoboda.org.

Laagje vernis

Bevestigen de gebeurtenissen van de afgelopen dagen de diagnose die al vele jaren geleden is gesteld?
Dmitri Sjtsjigelskij: ‘Zijn hele leven bevestigt de diagnose. Het is gewoon zo dat de problemen voor iedereen zichtbaar zijn geworden in de afgelopen dagen. Alles is zo grotesk en voor de hand liggend. Zelfs voor een leek.’

De documentairemaker Joeri Chasjtsjevatski zegt dat Loekasjenko erg is veranderd in de jaren negentig. Het belangrijkste is dat zijn verachting voor mensen steeds groter is geworden. Bent u het daarmee eens?
‘Met alle respect voor Joeri Chasjtsjevatski, maar daar ben ik het niet mee eens. Loekasjenko’s houding ten opzichte van andere mensen is onveranderd sinds zijn jeugd. Het is gewoon zo dat hij het minder begon te verbergen. De menselijke persoonlijkheid manifesteert zich onder bijzondere omstandigheden: oorlog, gevangenis, macht, grote sommen geld, extreme situaties, natuurrampen.’

‘De rest van de tijd wordt het ware karakter van de mens met een laag bedekt: opvoeding, geaccepteerde normen in de samenleving. Totdat een persoon zich in een extreme situatie bevindt, wordt zijn persoonlijkheid niet werkelijk onthuld. Loekasjenko’s houding ten opzichte van mensen en zijn gebrek aan empathie zijn voor specialisten altijd al merkbaar geweest. De PR-laag en make-up die door politieke professionals was aangebracht, is nu verdwenen. Er is niets nieuws met hem gebeurd.’

Emotionele banden

Bestaat er iemand waarvan hij heel veel houdt? Zijn jongste zoon bijvoorbeeld?
‘Kolja, jazeker! (Nikolaj Loekasjenko, geboren op 31 augustus 2004, reist vaak met zijn vader naar officiële ceremonies en werd lange tijd door velen als opvolger gezien, nvda) Weet u, er bestond een historisch personage, Adolf Hitler. Hij hield van Blondie de herdershond. Dergelijke persoonlijkheden kunnen een vrij sterke emotionele binding hebben. Vooral als ze ouder worden. Het gaat meestal om één object. Emotionele banden met andere mensen zijn niet duurzaam.’

‘Er zijn vrouwen die naast hem staan. Er zijn er veel. Ze wisselen voortdurend en niemand blijft. Hij had een vrouw. Minnaressen had hij veel, maar hij hield nooit echt van vrouwen. Hij woonde samen met zijn vrouw omdat dat het zo hoorde. Er waren echter geen diepe emotionele relaties. Zodra hij president werd, ging hij naar Minsk, en zij bleef achter. Hij had ook een diepe emotionele band, hoe vreemd het ook klinkt, met zijn schoonmoeder. De moeder van zijn vrouw was zijn lerares op school.’

Voorzitter van de kolchoz

Toen Loekasjenko in de jaren zeventig naar Leonov, de eerste secretaris van het partijcomité, kwam en aankondigde dat hij voorzitter van de kolchoz wilde worden, stuurde deze hem naar de psychiater om hem te laten onderzoeken. Hij zag meteen dat er een geestelijk labiele man voor hem stond. Toch kon hij miljoenen mensen hypnotiseren. Hoe is dit gebeurd?
‘Ik werd aangesteld in het ziekenhuis van Mogiljov. Daar waren de artsen die hem hadden onderzocht. Ze hebben me de situatie beschreven. De secretaris van het regionaal comité was een beetje bang. Een man — vaderlandslievend, overtuigd van de idealen van het communisme — komt naar hem toe. Hij is afgestudeerd als leraar geschiedenis aan het Pedagogisch Instituut. Hij eist dat hij wordt benoemd tot voorzitter van de kolchoz. In het sovjetsysteem was zo’n eis klinkklare onzin.’

‘De dokter die Loekasjenko onderzocht had, zei dat Leonov compleet overrompeld werd. Hij probeerde Loekasjenko gewoon uit te leggen dat hij of op school moest werken of iets anders moest gaan doen dat met geschiedenis te maken had. Maar Loekasjenko gaf niet op en Leonov moest de bewaking inschakelen. Die wist ook niet wat ze met hem aan moesten. Hij schreeuwde geen leuzen tegen de Sovjet-Unie. Hij eiste alleen maar voorzitter te worden van de kolchoz. De secretaris en de bewaking deden wat het meest logisch was en stuurden hem naar de psychiater. Wat hadden ze dan moeten doen? Hem naar de gevangenis sturen?’

Hypnotische invloed

‘Waarom wordt het volk gehypnotiseerd? Een aantal historische personages hadden vergelijkbare persoonlijkheidsstoornissen. Er is een hele tak binnen de psychiatrie die zich bezighoudt met deze mensen. Velen geloven dat Adolf Hitler een soortgelijke stoornis had. Hij had ook charisma, was een groot redenaar, en vele Duitsers stonden onder zijn hypnotische invloed. Psychopathie is een concurrentievoordeel in de strijd om de macht. Als een persoon zich nergens aan vastklampt, met niemand medelijden heeft en op eender welke manier naar boven klimt. Als een persoon niemand gelooft en iedereen verdenkt, is dat een voor- en geen nadeel.’

‘Ik heb van mensen uit Loekasjenko’s naaste kringen gehoord dat hij een dierlijk instinct heeft voor de concurrentie. Vaak voelt Loekasjenko het al nog voor iemand van plan is de strijd aan te gaan om een hogere positie. Zoiets helpt uitstekend om aan de macht te blijven. Hij schakelt alle concurrenten uit voordat ze concurrenten worden.’

Enorm wantrouwen

Enkelen heeft hij ook fysiek uitgeschakeld…
‘Fysiek uitgeschakeld heeft hij degenen die al concurrenten waren. Ik heb het over mensen die absoluut loyaal aan hem waren. Hij voelt dat ze deze gedachten hebben voordat ze het zelf voelen.’

Als een paranormaal medium?
‘Ik denk niet dat hij bovennatuurlijke krachten heeft, alleen maar een enorm wantrouwen. Hij reageert op bepaalde veranderingen in de manier waarop iemand zich gedraagt, hoe zijn intonatie is, hoe hij zich beweegt. Iemand heeft zich nog niet gerealiseerd dat hij politieke ambities heeft, maar heeft die al in zich, en dat uit zich aan de buitenkant. Loekasjenko kijkt als een nauwlettende toeschouwer naar de mensen om zich heen en beschikt over een fenomenaal geheugen. Hij leest ze als een open boek en bemerkt de allerkleinste voortekens.’

Net als Stalin.
‘Welke diagnose stelde Bechterev bij Stalin? Paranoia. En ook hier hebben we een paranoïde persoonlijkheidsstoornis. Het is dus in feite een vergelijkbare diagnose. Als Stalin zich niet van al zijn concurrenten had ontdaan, zou hij nooit in staat zijn geweest om een dergelijke macht in zijn handen te concentreren. Het is hetzelfde verhaal met Loekasjenko. We kijken nu naar Loekasjenko in 2020, maar we moeten Loekasjenko in 1994 niet vergeten, toen hij nog niet zo veel macht had. We hadden toen nog de hoge raad, er was een onafhankelijk rechtssysteem en een onafhankelijke centrale kiesraad.’

Toerekeningsvatbaar?

Als we zeggen dat Loekasjenko geestesziek is, kunnen we er dan ook van uitgaan dat hij niet toerekeningsvatbaar is?
‘Volgens de Wit-Russische wetgeving is hij zonder meer toerekeningsvatbaar. Ik heb in Wit-Rusland nog nooit meegemaakt dat een persoonlijkheidsstoornis voldoende reden was om een persoon als niet toerekeningsvatbaar te beschouwen. Als een persoon toerekeningsvatbaar is, de aard van zijn daden en de gevolgen ervan kan begrijpen, is hij volgens de wet verantwoordelijk en kan berecht worden voor zijn daden.’

Niet alle dictators zijn hetzelfde

Veel mensen in Rusland wachten op dat proces en zijn ervan overtuigd dat de dictatuur vandaag of morgen ten val wordt gebracht. U bent hierover een andere mening toegedaan?’
‘Waar komt die overtuiging vandaan? In de eerste plaats worden ervaringen met machtswisselingen in vroegere dictaturen op het regime in Wit-Rusland toegepast. De mensen willen dat dit gebeurt, dus ze merken succesvolle crises op waarbij een revolutie plaatsvond en de dictator vertrok. Ze negeren de mislukte opstanden.’

‘Ten tweede zijn ze geneigd te denken dat alle dictators hetzelfde zijn. Maar dat zijn ze niet. Loekasjenko is niet dezelfde als bijvoorbeeld Janoekovitsj. Hij zal de hele weg gaan. Macht is het allerbelangrijkste in Loekasjenko’s leven. Hij is klaar om te vechten, hij heeft een paranoïde beeld van de wereld. Hij gelooft dat hij de agressie bestrijdt: allerlei onbegrijpelijke telegramzenders, die met behulp van de nieuwste technologie het onderbewustzijn van mensen beïnvloeden, ze programmeren en ze tot marionetten maken. Deze marionetten vechten tegen het ongelukkige Wit-Rusland in het belang van buitenlandse supermachten. En Loekasjenko is daarbij de legendarische held die het land beschermt.’

Gevaar van een mislukte revolutie

‘Zijn entourage begint vaak zijn beeld van de wereld te delen, begint er in te geloven en komt volledig onder zijn invloed te staan. In ons land leeft een deel van de bevolking in een fictieve realiteit, waarin ervaren specialisten allerlei methoden, zoals hypnose en neurolinguïstische programmering gebruiken om de Wit-Russen via het internet te hersenspoelen en als pionnen te gebruiken in de strijd tegen het land zelf, terwijl het land wordt beschermd door Loekasjenko en zijn regime.’

Denkt u dat dit vergelijkbaar is met wat er in Venezuela gebeurt, waar de dictatuur zich ondanks de massale protesten staande heeft kunnen houden?’
‘Mijn idee is al heel lang dat we Venezuela op de voet moeten volgen, want misschien zal een revolutie die op niets uitloopt alles bevriezen in een patstelling. We zullen een nationale economie en sociale en politieke verhoudingen hebben die steeds meer verouderen en primitiveren.’

Laat iemand hem tegenhouden

Kunnen we zeggen dat één gestoorde het hele land waanzinnig maakt?’
‘Nee, hij verdraaide enkel het beeld van de werkelijkheid, het wereldbeeld voor een deel van de bevolking. Ik zou de samenleving willen waarschuwen voor een te euforische kijk op de situatie. Ik zou blij zijn als Loekasjenko gewoon wegging. Maar ik denk niet dat hij een geweten heeft, het is hoogst onwaarschijnlijk. Ik hoop dat er mensen in zijn omgeving zijn die begrijpen dat Loekasjenko zich in zo’n staat bevindt dat hij het land gewoon in brand kan steken. Hij is nu klaar om de macht tegen elke prijs te behouden, tot een oorlogsverklaring toe, om het volk te verenigen door middel van een externe vijand. Ik hoop dat er iemand is die hem kan tegenhouden.’

‘Ik ben bang dat we een langdurige confrontatie tegemoet gaan, en deze confrontatie kan slachtoffers eisen. Nooit had ik gedacht dat ik een beroep zou doen op de officieren van de KGB en de presidentiële veiligheidsdienst, maar ik zou ze er graag aan willen herinneren dat zij de eed van trouw aan het Wit-Russische volk hebben afgelegd, niet aan Aleksandr Loekasjenko. En dat ze hem ervan kunnen weerhouden het land in brand te steken en het te laten overstromen in bloed, op welke manier dan ook. Naar mijn mening is de situatie in Wit-Rusland uiterst gevaarlijk.’

Met dank aan svoboda.org voor toestemming het interview te vertalen en te publiceren.

Ardy Beld