fbpx


Buitenland, Geschiedenis
Duitsland Intituut

25 jaar Nederlanders warm maken voor Duitsland

Een goede buur is beter dan een verre vriend



Dit jaar bestaat het Duitsland Instituut Amsterdam (DIA) 25 jaar. Het jubileum wordt van 14 tot 18 juni vooral digitaal gevierd. Wat doet dit instituut? Nederlanders warm maken voor Duitsland Als academische instelling verzorgt het uiteraard onderwijs en onderzoek, naar Duitsland. De vaste onderzoekers zijn overwegend historici. Het accent ligt op Duitsland na 1945. Het DIA heeft heel nadrukkelijk ook een publieke taak: voorlichting geven over politiek, maatschappij en actualiteit in Duitsland. Zo beheert het DIA 'Duitslandweb', een journalistiek platform…

Niet ingelogd - Plus artikel - log in of neem een gratis maandabonnement

U hebt een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting of betaling. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U hebt reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement





Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.

U kan aanmelden via uw e-mail adres en wachtwoord of via uw account bij sociale media als u daar hetzelfde e-mail adres hebt.








Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder uw e-mail adres en uw naam en we maken automatisch een nieuw account aan of we sturen u een e-mailtje met een link om automatisch in te loggen en/of een nieuw wachtwoord te vragen.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


Dit jaar bestaat het Duitsland Instituut Amsterdam (DIA) 25 jaar. Het jubileum wordt van 14 tot 18 juni vooral digitaal gevierd. Wat doet dit instituut?

Nederlanders warm maken voor Duitsland

Als academische instelling verzorgt het uiteraard onderwijs en onderzoek, naar Duitsland. De vaste onderzoekers zijn overwegend historici. Het accent ligt op Duitsland na 1945. Het DIA heeft heel nadrukkelijk ook een publieke taak: voorlichting geven over politiek, maatschappij en actualiteit in Duitsland.

Zo beheert het DIA ‘Duitslandweb‘, een journalistiek platform over actuele ontwikkelingen bij de oosterburen. DIA verzorgt naslagwerken voor scholieren, studenten, journalisten en overige geïnteresseerden. En medewerkers geven regelmatig commentaar in de media over Duitsland. Hanco Jürgens schoof meermaals aan bij Terzake.

Imagoprobleem begin jaren negentig

Om twee redenen werd destijds besloten om een onderzoeksinstelling naar Duitsland te vormen. Om te beginnen schoten Nederlandse politici en beleidsmakers meer dan eens een bok in de omgang met het grote buurland.

De Nederlandse premier Ruud Lubbers (1982-1994) en de Duitse bondskanselier Helmut Kohl (1982-1998) lagen elkaar persoonlijk niet. Over vrijwel alle dossiers verschilden ze van mening. Het hielp niet dat Lubbers, naarmate hij langer premier was, steeds meer naast zijn schoenen ging lopen. Vooral tijdens zijn laatste termijn (1989-1994) waande hij zich zonnekoning. Buiten Nederland werd dit niet gewaardeerd.

Na de opening van de Berlijnse Muur in 1989 werd hereniging van West- en Oost-Duitsland een mogelijkheid. Lubbers was niet de enige West-Europese leider die zich zorgen maakte. Maar een leider van een klein land die zijn bedenkingen consequent publiekelijk uitte? De toenmalige Nederlandse regering besefte onvoldoende hoe belangrijk hereniging was voor de Duitsers.

Bekend en onbemind

De tweede drijfveer was zorg om het imago van Duitsland bij de Nederlanders. In 1993 publiceerde het Instituut Clingendael het onderzoek ‘Bekend en onbemind’. Hiervoor waren 1807 jongeren van vijftien tot negentien jaar ondervraagd. Te jong om de oorlog meegemaakt te hebben. Meer dan de helft dacht negatief over Duitsland.

De actualiteit hielp niet mee. De Nederlandse vliegtuigbouwer Fokker, een nationale trots, was overgenomen door een Duits bedrijf. In Duitsland pleegden neonazi’s aanslagen. Toen in Solingen het huis van een Turkse familie in brand werd gestoken door rechts-radicale jongeren, riep een populair radioprogramma op om briefkaarten naar Kohl te sturen met de tekst ‘Ik ben woedend’. 1, 2 miljoen Nederlanders deden dit, waaronder de minister van Justitie, Ernst Hirsch Ballin.

Belangrijkste handelspartner

Nederland heeft maar twee buurlanden. ‘Een goede buur is beter dan een verre vriend’. Politiek is Duitsland een leidend land binnen Europa. Economisch was het lang de derde exportmacht na de Verenigde Staten en Japan. Nog steeds vierde, ondanks de opkomst van China. Zestig procent van Nederlands buitenlandse handel is met Duitsland. Redenen om te werken aan het publieke imago van Duitsland.

In 1995 introduceerde het ministerie van Onderwijs het ‘Duitslandprogramma voor het Hoger Onderwijs’. Onderdeel hiervan was het oprichten van een onderzoeksinstituut naar Duitsland, vanuit Nederlands perspectief. De Universiteit van Amsterdam (UvA) bood onderdak. UvA-historicus Maarten Brands (1933-2018) werd wetenschappelijk directeur. In 2002 volgde Ton Nijhuis, nog steeds in functie, hem op.

Er waren nog andere initiatieven. Voor geschiedenis bestond het eindexamen geschiedenis vroeger uit twee onderwerpen, die van het jaar daarvoor en een nieuw. In 2000 en 2001 ging het over Duitsland. De studiegids werd mede geschreven door Beatrice de Graaf, indertijd doctoraatstudent. Dit jaar was Duitsland weer examenonderwerp.

Goethe Instituut

Het Duitsland Instituut moet niet verward worden met het Goethe-Institut, ook gevestigd in Amsterdam (en Rotterdam). Het DIA is een Nederlandse instelling, het Goethe-Institut een Duitse. Het DIA voorziet in informatie over Duitsland, het Goethe-Institut bevordert de Duitse taal en cultuur. De laatste organisatie is vergelijkbaar met het Franse Institut Francais. In België is er een Goethe-vestiging in Brussel.

Vijf Nederlandse provincies grenzen aan Duitsland. In de grensstreek is het gangbaar om in Duitsland te winkelen, horeca te bezoeken of zelfs te werken. De animo om Duits te leren is groter dan in de Randstad. Misschien logisch om in Oost-Nederland ook een Goethe-Institut te vestigen.

Het punt is dat ‘Goethe’ de Duitse cultuur moet bevorderen. De taalcursussen staan in dienst daarvan. In Duitsland staat kunst en cultuur hoog in aanzien. De grens tussen ‘hoge’ en ‘lage’ cultuur wordt er streng bewaakt. In de dichtbevolkte, hoogopgeleide Randstad zou cultuur beter aanslaan. Dat met de taal ook de interesse in land en cultuur toeneemt, wordt over het hoofd gezien. In plaats van land te irrigeren, draagt men water naar de zee.

Duitse taal

De twee instellingen vinden elkaar in het bevorderen van de Duitse taal. Het DIA maakt zich sterk voor Duitse les op school. Hoewel Duits en Frans de meest gesproken moedertalen zijn op het Europese vasteland, beheersen Nederlanders die talen nauwelijks. Met name in de Randstad wordt gedacht dat Engels voldoende is.

Tegenwoordig zijn Nederlanders positiever over Duitsland dan dertig jaar geleden. Dat betekent nog niet dat ze kennis hebben van het buurland. Als belangstelling voor de Duitse taal een indicatie is, dan is het een veeg teken dat er nauwelijks studenten Duits zijn. In het najaar van 2010 besloot de Vrije Universiteit Amsterdam (VU) de studie op te doeken, omdat slechts twee eerstejaars ingeschreven stonden. In Groningen is Duits opgegaan in ‘Europese talen en culturen’. Aan de UvA – thuisbasis van het DIA – is het omgevormd tot ‘Duitslandstudies’.

Meer studenten Duits graag

Het laatste voorziet in een behoefte. Wie belangstelling heeft voor Duitsland, wil niet per se Duits studeren. Een Duitslandkundige leert ook de taal, maar bestudeert vooral Duitsland. Het DIA is actief betrokken bij de opleiding.

Een zelfstandige studie Duits bestaat enkel nog in Leiden, Utrecht en Nijmegen. Wie daarin afstudeert, heeft baangarantie. Niet alleen in het onderwijs, ook bij bedrijven die zaken doen met Duitsland. Neem uitgeverijen. Die nemen braaf studenten Nederlands of literatuurwetenschap aan als stagiair. Wat ze eigenlijk willen, is een student Duits. Die kan op de Buchmesse in Frankfurt of Leipzig mensen aanspreken in hun moedertaal.

Ironie: het Zentrum für Niederlande-Studien, gevestigd in Münster, bestaat al sinds 1989.

Na publicatie van dit bericht liet de opleiding Duitslandstudies aan de UvA weten dat na de bachelor ingestroomd kan worden in de masteropleiding docent Duits.

Meer lezen?
Hanco Jürgens, Na de val. Nederland na 1989 (Nijmegen, 2014)
Jacco Pekelder, Nieuw nabuurschap. Nederland en Duitsland na de val van de Muur (Amsterdam, 2014)
Friso Wielenga, Van vijand tot bondgenoot: Nederland en Duitsland na 1945 (Amsterdam, 1999)

[ARForms id=103]

Pieter de Jonge

Pieter de Jonge is historicus. Hij publiceert regelmatig op www.historiek.net en is Nederland-correspondent voor Doorbraak.be.