fbpx


Binnenland

Een ‘bevraging’, zo ingewikkeld en ondoorgrondelijk als België zelf

Met humor als gids komt men toch een eind


Aangeboden door deze bibliotheek


Dit plus-artikel wordt u aangeboden door deze bibliotheek die voor u een abonnement nam.

Vindt u het interessant? Neem dan vandaag uw eigen gratis proefabonnement van 30 dagen.



Veel ergernis over de online bevraging die de federale overheid organiseert onder de naam ‘Een land voor de toekomst’. Over hoe de Belgische staat en zijn regionale nevenkoterijen er moeten uitzien, de werking van onze democratie, de bevoegdheden, de plaats van de burger, etcetera... En dit allemaal opgesplitst in thema’s en uitdagingen. Mits veel scrollen mag u een mening geven over een van de thema’s, en deze zelfs toelichten. Peetvader en -moeder van het project zijn de Vlaamse en Franstalige…

Niet ingelogd - Plus artikel - log in of neem een gratis maandabonnement

U hebt een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting of betaling. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U hebt reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement





Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.

U kan aanmelden via uw e-mail adres en wachtwoord of via uw account bij sociale media als u daar hetzelfde e-mail adres hebt.








Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder uw e-mail adres en uw naam en we maken automatisch een nieuw account aan of we sturen u een e-mailtje met een link om automatisch in te loggen en/of een nieuw wachtwoord te vragen.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


Veel ergernis over de online bevraging die de federale overheid organiseert onder de naam ‘Een land voor de toekomst’. Over hoe de Belgische staat en zijn regionale nevenkoterijen er moeten uitzien, de werking van onze democratie, de bevoegdheden, de plaats van de burger, etcetera… En dit allemaal opgesplitst in thema’s en uitdagingen.

Mits veel scrollen mag u een mening geven over een van de thema’s, en deze zelfs toelichten. Peetvader en -moeder van het project zijn de Vlaamse en Franstalige ministers voor institutionele hervormingen, Annelies Verlinden (CD&V) en David Clarinval (MR). Een hele ploeg koffiedikkijkers, experten en zelfs een heus algoritme zullen de resultaten verwerken, doorspelen naar raden en panels, tot het onvermijdelijke eindrapport op het bureau van de betrokken ministers belandt.

Bepaald uitnodigend oogt het ding niet. Qua opmaak en structuur komt de bevraging nog het dichtst bij een belastingbrief of een aanvraag voor subsidies voor woningrenovatie. ‘Een beproeving om de site te doorworstelen’, vindt zelfs de brave UGent-rector Rik Van de Walle.

Anderen zijn strenger: een oefening in wereldvreemdheid, een Wetstraatees staaltje abrakadabra, een monsterlijke kruisbevruchting van ambtenaren, politicologen en autistische IT’ers. Wie deze vragenlijst helemaal tot het einde invult, is iemand met teveel tijd of met een masochistische geaardheid. Of de twee.

De N-VA ziet het, bij monde van Sander Loones, als pure geldverspilling (2,1 miljoen moet dat kosten) en als een louter cosmetische pr-campagne voor de zittende Vivaldi-regering. Bart Maddens en Doorbraak-hoofdredacteur Pieter Bauwens zijn onverbiddelijk: Belgicistische propaganda, luidt het verdict, ingegeven door de angst voor verkiezingen.

Als een doolhof

Allemaal waar. Toch missen al deze zure critici de clou: deze bevraging is helemaal geen volksraadpleging, maar een kunstwerk, dat de complexiteit van België zelf weerspiegelt. Het moet dus geduid, uitgelegd, gecontextualiseerd worden. De post-Kafkaiaanse webarchitectuur van demain-toekomst-zukunft.be overrompelt, verbijstert, zelfs mensen met een universitair diploma, maar moet moderne kunst niet naar de keel grijpen of stinken, zoals de kakmachine van Wim Delvoye? Dat u er een gevoel aan overhoudt alsof er een laag beton in uw maag is gestort, is het probleem niet, integendeel: we moeten blijven wennen aan het idee dat we in een doolhof zijn geboren, en er ook zullen sterven.

Welaan dan. Het Land van de Toekomst krijgt dus vorm via een duizelingwekkend webformulier dat net bewijst wat het wil ontkennen: rien ne va plus.  België is al sinds 1830 een constructie, die gaandeweg steeds meer het karakter van een ruïne heeft gekregen. Het land werkt niet, maar nét dat is zijn reden van bestaan, zijn essentie. Om dat leefbaar te maken, is er iets ontstaan dat tamelijk uniek is: staatshumor. Heel dit project van burgerparticipatie is ook een grap, meer bepaald een absurde grap die ons gevoel voor humor moet aanspreken. De overheid zelf beoefent het absurde als een discours, een stijl, een taal, die het complexe moet combineren met een vorm van luchtigheid, lichtheid, spel. Het land gaat naar de kloten, maar het surrealisme, dé esthetica van het regime, toont dat die ontbinding ook kan gebeuren met zin voor het ongerijmde en, jawel, zin voor humor. Ceci n’est pas une pipe.

Een transcendente realiteit

De webstek werkt dus niet, de enquête is een farce, zoals het land zelf. Maar hoe slechter alles werkt, hoe authentieker Belgisch, snap dat nu toch eens professor Maddens. Er bestaan geen blunders, geen malfuncties in dit circus, dat is echt een misverstand. Rampenplannen zijn volkomen impertinent in een land dat zelf een catastrofe is. Andermaal: ceci n’est pas une pipe. Toen minister Annelies Verlinden schitterde door afwezigheid op het moment dat burgers tot aan hun nek in het water van de Vesder stonden, en ze tegelijk snel de federale hulpfase afblies, heeft ze eigenlijk aangetoond dat België er niet is voor de Belgen, ook niet voor de Walen, laat staan voor de Vlamingen, maar enkel voor zijn eigen onbegrepen, onbegrijpelijke en ongrijpbare mystiek.

De politiek is de rituele machinerie die deze transcendente realiteit celebreert. In die zin is de bevraging Demain-toekomst-zukunft.be een geniale reflectie van het Belgische labyrinth, zoals bijvoorbeeld ook het Staatsblad, of een Powerpoint van Sophie Wilmès. Wat moet u dan doen met de bevraging? Invullen. Echt. Met zo absurd mogelijke antwoorden, nonsensikale suggesties, komische invallen. Een beetje zoals de vrouwen massaal hun bh’s gingen doorknippen om er mondmaskers van te maken, toen Maggie De Block de voorraad had laten opstoken. Ceci n’est pas un soutien.

Politici zijn er niet voor u, niet voor de gemeenschap, maar om te bewijzen hoe ingewikkeld dit land wel is, en hoe onmisbaar ze daarin zijn. Het zal de fameuze kloof tussen burger en politiek met geen millimeter verkleinen, want we hebben nog maar net de vaudeville van  Mechelen/Boortmeerbeek meegemaakt, waar Bart Somers dacht van achter ieders rug een fusie te forceren, tot een echte volkswoede de betrokken burgemeesters naar af stuurde. Annelies, meer moet dat niet zijn.

Twee dode mussen

Maar ondertussen is er de Barticipatie. Uiteraard is deze bevraging ideaal voer voor anti-Belgicisten, separatisten, beeldenstormers en verraders des vaderlands. In 2024 volgt de echte enquête, de enige die ertoe doet. Waar de bedenkers van de bevraging de naam vandaan haalden, weet ik ondertussen ook: in 1974 bracht de Vlaamse, als kind blind geworden zanger Jules de Corte een liedje uit, met als titel: ‘Het land van de toekomst’. Jules was een notoir zwartkijker en ook dit chanson is van sarcasme doordrenkt. De eerste strofe laat nog enige hoop:

Ik heb twee duiven opgelaten, hij en zij
Door simpelweg hun vleugels los te winden
Ze zouden vrijwel zeker, volgens mij
Moeiteloos de juiste richting vinden

De duiven blijven spoorloos, waarna hij in de tweede strofe een koppel raven uitstuurt, die al evenmin terugkeren van dat beloofde land. Tenslotte mogen twee mussen het proberen:

De beide mussen kwamen weer, maar vraag niet hoe
Ze hebben in mijn hand de geest gegeven
Waar glijden we in ’s hemelsnaam naartoe
Als er zelfs geen vogel meer kan leven

Jules moet toen al geweten hebben wat er zou volgen. Annelies Verlinden, David Clarinval, Bart Somers, teveel om op te noemen, allen proberen ze ons blij te maken met een dode mus. Stuur ze terug naar afzender. Denk aan Uilenspiegel.

Johan Sanctorum

Johan Sanctorum is filosoof, publicist, blogger en Doorbraak-columnist.