fbpx


Politiek

Een scheut Vlaamse zakelijkheid voor Belgisch politiek drama




De Vlaamse en Waalse regeringen namen donderdagavond tijdens de Nationale Veiligheidsraad het heft in handen. Onder impuls van minister-presidenten Elio Di Rupo (PS) en Jan Jambon (N-VA) werden ditmaal wél doortastende beslissingen genomen. In het sleuteldossier onderwijs sloten beide partijen zelfs een typisch Belgisch compromis. De federale minderheidsregering, die niet in volle bevoegdheid opereert, zat er wat voor spek en bonen bij. Haar eerdere aanpak van adviezen en richtlijnen werd de wacht aangezegd. Deze medische crisis illustreert zo levendig dat…

Plus artikel - gratis maandabonnement

U heeft een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U heeft reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement



Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.







Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder je email adres en je naam en we maken een nieuw wachtwoord (als je een account hebt) of we maken automatisch een account aan.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


De Vlaamse en Waalse regeringen namen donderdagavond tijdens de Nationale Veiligheidsraad het heft in handen. Onder impuls van minister-presidenten Elio Di Rupo (PS) en Jan Jambon (N-VA) werden ditmaal wél doortastende beslissingen genomen. In het sleuteldossier onderwijs sloten beide partijen zelfs een typisch Belgisch compromis. De federale minderheidsregering, die niet in volle bevoegdheid opereert, zat er wat voor spek en bonen bij. Haar eerdere aanpak van adviezen en richtlijnen werd de wacht aangezegd. Deze medische crisis illustreert zo levendig dat het de regionale overheden zijn die in België nog krachtdadig kunnen optreden.

Sterker zelfs, de Vlaamse regering heeft eigenlijk net haar studieronde achter de rug. In tegenstelling tot de heersende perceptie komt Zweeds II in Vlaanderen nu op toerental. Op persoonlijk vlak leerden de ministers en de kabinetten elkaar beter kennen. Wetgevend zitten een pak nieuwe decreten in de pijplijn richting parlement. De nieuwe en verbeterde Vlaamse begroting voor 2020 wil het slechte nieuws van de beginweken wat temperen. De deelstatelijke beleidsmotor gaat in hogere versnelling: een pijnlijk contrast met het federale ‘nongoverno’. Wat kan het Belgische politieke bedrijf van het Vlaamse bestuursniveau leren?

Geen tijd verliezen

Slecht nieuws breng je in het begin van de legislatuur en niet op het einde van het mandaat. Het geheugen van de burger is namelijk eerder kort. Daarom werden besparingen in subsidies en woonbonus onmiddellijk na het aantreden van de Vlaamse regering gecommuniceerd. Vervolgens is er dan vijf jaar de tijd om het geld anders en beter te besteden.

Komt er onderweg financiële ruimte vrij dan kunnen eerdere negatieve berichten zelfs wat verzacht worden. Federaal ging daarentegen intussen bijna een jaar verloren sinds de verkiezingen; het wordt steeds minder aantrekkelijk om nog in zo’n verkorte beleidsrit te stappen.

Voorzichtige Vlaamse rekenkunde

Onverhoopt boekte Vlaanderen in 2019 uiteindelijk een overschot op haar begroting (+275 miljoen euro), net zoals dit in 2018 het geval was (+390 miljoen euro). Die behoedzaamheid laat nu toe om in het budget voor 2020 enkele sociale correcties door te voeren. Zo’n voorzichtige rekenkunde is eigenlijk federaal hoogst wenselijk gezien haar steeds verder ontsporende tekort. In maart 2020 draait het Belgische staatsapparaat gewoon verder op de goedgekeurde budgetten van in december 2018 — die overigens automatisch geïndexeerd worden. Daarmee is de meest frequent genomen beslissing in de huidige nationale politiek die van de ‘non-decision’: de beslissing om niet te beslissen. Hoe langer dit uitstel echter voortduurt, hoe hoger de muur wordt waar we ooit over moeten.

Je kunt de eerder besliste maatregelen betreuren, maar de Vlaamse regering licht wél nog duidelijke opties. Bijvoorbeeld de belangrijke besparing om voor 170 miljoen euro te snoeien in de bedrijfssubsidies. De Vlaamse regering schaft voorts de vaste benoeming voor haar ambtenaren af en hergroepeert haar overheidsdepartementen. Evidente ingrepen die federaal niet beslist geraken worden Vlaams wel doorgevoerd.

Gemeenschappelijk project

Alles is nu onzeker geworden, maar Vlaanderen lag tot voor kort qua werkgelegenheid voor op koers. Eind 2019 steeg de tewerkstellingsgraad al tot 76%, terwijl pas eind 2024 op 80% wordt gemikt. Eén centrale doelstelling nastreven helpt om de volledige ploeg geëngageerd te houden.

Dat het doortastende Vlaamse activeringsbeleid beter gebruik maakt van de bestaande beleidsinstrumenten leren ons verschillende cijfers. Zo situeert maar liefst 90% van de flexi-jobs zich momenteel in het Vlaamse landsgedeelte. Meer werkuren resulteren ook in een hoger loon: volgens de Nationale Bank verdienen we in Vlaanderen gemiddeld 17% meer dan in Wallonië. Officiële overheidscijfers illustreren hoe aantrekkelijk ons regionale arbeidsmodel is: eenmaal asielzoekers in België als vluchteling erkend worden verhuist liefst 38% van die nieuwkomers uit Wallonië naar Vlaanderen, terwijl slechts 4% de omgekeerde zuidwaartse beweging maakt.

Het welslagen van het Vlaamse beleidsmodel uit zich ook in Brussel. Daar kiezen ouders vrij tussen Franstalig of Nederlandstalig onderwijs. De afgelopen vijf jaar steeg het aantal kinderen in Nederlandstalige onderwijsinstellingen er met liefst 12,5% — een duidelijke appreciatie van de geleverde kwaliteit. Vrezen sommigen meer regionale verantwoordelijkheden net omdat die tot toekomstige Vlaamse successen aanleiding zouden geven?

Paradoxaal is een verhoogde regionale tewerkstelling vooral goed voor de kassa van de federale sociale zekerheid. Dit is een ongezonde financiële situatie: op termijn wordt solidariteit zonder responsabilisering eerder liefdadigheid. ‘Er zit iets grondig fout in de Belgische machinekamer’, zo liet de CEO van BASF Antwerpen Wouter de Geest eerder al optekenen. Intussen geven nagenoeg alle politieke partijen die constructiefouten ook openlijk toe. Dat zij tegelijk verkondigen te willen wachten tot 2024 om die fouten recht te trekken is schuldig verzuim. Als er een gat in het dak is geslagen dan dicht je dit onmiddellijk, anders zal de collectieve schade binnenshuis na enkele jaren nog groter zijn.

Niet-aanvalspact

Het onderlinge gebekvecht kostte de drie Zweedse regeringspartners stemmen. Daarom werd bij de opstart van de nieuwe Vlaamse regering een communicatief ‘niet-aanvalspact’ gesloten, waarbij de ministers elkaar in het vervolg niet meer publiekelijk negatief zouden beschimpen. Nam CD&V in 2014 N-VA mee op in de regering om haar zo een kopje kleiner te krijgen, dan spaart Wouter Beke in zijn communicatie nu nadrukkelijk de Vlaams-nationale concullega’s.

Intussen hebben de Vlaamse ministers veel tijd samen doorgebracht en elkaar zo wat beter leren kennen. Lydia Peeters en Zuhal Demir pendelen zelfs samen vanuit Limburg naar Brussel. Tijdens de voorbije Vlaamse regeringsonderhandelingen groeide ook een goede menselijke verstandhouding tussen Bart De Wever en Hilde Crevits. Een soortgelijke band kwam eerder met toenmalig sp.a-voorzitter Caroline Gennez (2009) en met Open Vld-voorzitter Gwendolyn Rutten (2014) tot stand. Die vlotte persoonlijke connecties brachten de betrokken partijen ook tijdelijk dichter bij elkaar.

Duidelijke spelregels

Je hoort dat, zeker voor wie vroeger federaal mandataris was, het even aanpassen is op het Vlaamse niveau. De nuchtere en zakelijke stijl van het Vlaamse bestuur verschilt sterk van de gedramatiseerde en emotionele Belgische politieke cultuur. Niet enkel ministers en parlementsleden maar ook kabinetsmedewerkers en ambtenaren wijzen op dit contrast.

De Vlaamse besluitvorming wordt strakker aangestuurd door moderne managementconcepten. Het proces oogt droger en saaier, maar je geraakt wel op je bestemming. Wie nieuwe beleidsinitiatieven inschiet krijgt vroeg of laat ook zicht op resultaten. De parlementaire werking is daar een exponent van. Kamerleden die een wetsvoorstel indienen zien het op een lange wachtlijst in de bevoegde Commissie terechtkomen. Dan is het even verrast opkijken wanneer in het Vlaams parlement het inhoudelijk voorstel vrij onmiddellijk in de Commissie wordt geagendeerd en uitgediscussieerd.

Daarentegen werken de federale parlementsleden al sinds de val van Michel I met de handrem op. Zolang partijen niet weten in welke rol ze uiteindelijk terechtkomen sporen ze hun fractieleden aan tot terughoudendheid. Die wachtprocedure frustreert de arbeidsmotivatie van parlementair gekozenen én medewerkers.

Bovendien zijn twee op de drie Kamerleden nieuw, en dat is eigenlijk van het goede teveel. Parlementaire spelregels zijn onvoldoende gekend en worden niet altijd gerespecteerd. Blijven procedures en reglementen onderbenut, dan draait echter niet enkel de wetgevende opdracht in de soep, maar legt het parlement ook zelf haar controlerende macht aan banden.

Rookgordijn

Tot op heden werden het deelstatelijke en federale bestuursniveau uit elkaar gehouden. Geraken beiden binnenkort toch met elkaar vermengd? Aangezien de regionale bewindsploegen wel functioneren is het niet onlogisch om daar de nationale politieke oplossing te gaan zoeken. Mogelijks maken politieke partijen eind deze week hun rekening. Verschillende partijen organiseerden de afgelopen periode eigen interne peilingen en deze week verschijnen ook enkele externe resultaten. Eerder dan een plotse crisis, die traditioneel als rookgordijn wordt gebruikt, kunnen deze cijfers ertoe leiden dat definitief iets aan het schuiven gaat.

Lorenzo Terrière

Lorenzo Terrière is doctoraatsonderzoeker en geeft les aan de Faculteit Politieke en Sociale Wetenschappen van de Universiteit Gent. Voorheen werkte hij o.m. op het kabinet van Defensie (N-VA).