fbpx


Filosofie
Epicurus

Epicurisme in de huidige tijd

Tuinfilosoof onder lockdown



De tuinfilosoof — zo staat Epicurus bekend; een denker die leefde in de Klassieke Oudheid (341-270 v.C). Zijn filosofie leeft nog steeds voort en wordt ook wel kêpos genoemd, de tuin. In het jaar 307 v.C. kocht Epicurus een huis met een tuin vlak buiten de stad Athene. Hier kwamen zijn volgers samen om zich te wijden aan het goede leven. Ook vrouwen en slaven mochten deelnemen aan deze groep, wat voor die tijd zeer ruimdenkend was. Het epicurisme staat…

Niet ingelogd - Plus artikel - log in of neem een gratis maandabonnement

U hebt een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting of betaling. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U hebt reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement





Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.

U kan aanmelden via uw e-mail adres en wachtwoord of via uw account bij sociale media als u daar hetzelfde e-mail adres hebt.








Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder uw e-mail adres en uw naam en we maken automatisch een nieuw account aan of we sturen u een e-mailtje met een link om automatisch in te loggen en/of een nieuw wachtwoord te vragen.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


De tuinfilosoof — zo staat Epicurus bekend; een denker die leefde in de Klassieke Oudheid (341-270 v.C). Zijn filosofie leeft nog steeds voort en wordt ook wel kêpos genoemd, de tuin. In het jaar 307 v.C. kocht Epicurus een huis met een tuin vlak buiten de stad Athene. Hier kwamen zijn volgers samen om zich te wijden aan het goede leven. Ook vrouwen en slaven mochten deelnemen aan deze groep, wat voor die tijd zeer ruimdenkend was. Het epicurisme staat bekend om de innige vriendschap en grote loyaliteit tussen de bezoekers van de tuin.

Het epicurisme is meer een filosofische therapie dan een theoretische stroming, specifieker gezegd een levensleer voor turbulente tijden. Epicurus schreef brieven met stellingen aan zijn leerlingen. Een bekende uitspraak van hem is: ‘Ik vrees de dood niet, want zolang ik er ben is de dood er niet, en zodra de dood er is, ben ik er niet meer.’

Antiek atomisme

Uit de toonzetting van deze stelling blijkt al dat het gaat om een nuchtere manier van in de wereld staan. Zijn uitgangspunten waren: het enige dat bestaat zijn ondeelbare atomen en de leegte waarin deze atomen bewegen; en het ontstaan en vergaan van alles is het resultaat van doelloze, ongeleide bewegingen van atomen die botsen en aaneenklonteren. Deze fysica werd niet als een geloofsartikel aangenomen, maar werkte wel bevrijdend tegenover allerlei dogma’s over de inmenging van goden in het aardse leven.

Heel cru en kort door de bocht kunnen we zeggen dat het heelal volgens Epicurus is opgeleverd door een kosmische boer, uit het niets, zonder intrinsiek doel. Het hoogste wat de mensheid hieruit kan persen is het vermijden van pijn en het nastreven van genot: hēdonē, hedonisme. Maar hierin moeten mensen een zekere matiging betrachten, want als je zoveel eet en drinkt dat je de volgende dag misselijk en met een kater in bed ligt, dan zijn de middelen een obstakel geworden tot het doel.

Hedonisme toen en nu

Het antieke hedonisme staat dus — anders dan het moderne consumentistische hedonisme — voor nuchtere soberheid en milde genietingen. Het hedonisme is in die zin een beetje een anticlimax. We associëren het woord met wilde schranspartijen, exorbitante bacchanalen en zelfs orgieën met vele exotische sekspartners, maar in de brief van Epicurus blijft het allemaal heel braaf. ‘Waarom zou je jezelf dat aandoen?’ ‘Good times with good people‘ is eigenlijk het hoogst haalbare. Nodig je vrienden uit voor een goed gesprek, geniet van de ondergaande zon en de zomerbries en gooi een smakelijk stuk vlees op de barbecue.

Door de eeuwen heen is het epicurisme altijd weer opgekomen en heeft het van eeuw tot eeuw bloeiperiodes gekend. Dit hangt samen met geopolitieke ontwikkelingen. Als de grote verbanden instabiel blijken — zoals vroeger het Atheense handelsimperialisme, daarna het Romeinse Rijk met de bijbehorende overbelasting van het imperium, of vandaag de dag het wankele financiële systeem en de spanningen rond de EU en de migratiegolven — dan zoeken mensen houvast in wat tastbaar en beheersbaar is binnen hun eigen kring. Wie zijn gemoedsrust laat bepalen door grote ontwikkelingen, zoals de politieke botsingen in de VS, die heeft feitelijk geen gemoedsrust.

Lockdown maakt depressief

Wat uniek is aan onze situatie van dit moment, is dat de geopolitieke instabiliteit die het Westen boven het hoofd hangt, samengaat met een periode van lockdowns waarvan het einde niet in zicht is. Vroeger kon de instabiliteit op collectief niveau worden weggekanaliseerd naar vriendschap en ontspanning in de privésfeer. Dat kan nu niet meer: je mag nauwelijks nog gasten ontvangen, feestjes zijn uit den boze en hierop worden allerlei digitale controlemiddelen losgelaten.

Wat de westerse leiders doen, is buitengewoon onverstandig. De geopolitieke instabiliteit blijft immers bestaan, maar deze frictie en het onbehagen daarover kunnen niet meer op het niveau van vriendschap, ontspanning en gezelligheid worden ontladen. Zie bijvoorbeeld maar eens een meisje te versieren als je net single bent en niet meer naar een bar, restaurant of bioscoop kunt gaan, en elkaar alleen maar van WhatsApp kent. Mensen staat weinig beters te doen dan zich verder in te lezen, verder in te graven en verder op te fokken. Donkere wolken pakken zich samen aan de kim.

Sid Lukkassen

Sid Lukkassen (1987) studeerde geschiedenis en filosofie. Hij is onafhankelijk denker, vrijwillig bestuurslid van de Vlaamse Club Brussel en inspirator van De Nieuwe Zuil. Hij schreef onder andere 'Avondland en identiteit' en 'Levenslust en Doodsdrift'. Hij promoveerde op 'De Democratie en haar Media'.