fbpx


Buitenland, Europa-Express
Oekraïne

EU biedt Oekraïne perspectief, geen zekerheid

Europese Raad zet licht op groen voor start onderhandelingen met Oekraïne



De Europese staats- en regeringsleiders hebben gisteren unaniem beslist om Oekraïne en Moldavië officieel de status van kandidaat-EU leden toe te kennen. Die beslissing is niet bepaald onomstreden — ook niet binnen de EU — maar geopolitiek is ze wel begrijpelijk. Dit gezegd zijnde zal het nog vele jaren duren alvorens Oekraïne en Moldavië ook écht bij de Europese club kunnen aansluiten. Na 2014 Weinigen zullen het zich nog herinneren, maar de Russische inval in Oekraïne wortelt grotendeels in de…

Niet ingelogd - Plus artikel - log in of neem een gratis maandabonnement

U hebt een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting of betaling. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U hebt reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement





Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.

U kan aanmelden via uw e-mail adres en wachtwoord of via uw account bij sociale media als u daar hetzelfde e-mail adres hebt.








Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder uw e-mail adres en uw naam en we maken automatisch een nieuw account aan of we sturen u een e-mailtje met een link om automatisch in te loggen en/of een nieuw wachtwoord te vragen.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


De Europese staats- en regeringsleiders hebben gisteren unaniem beslist om Oekraïne en Moldavië officieel de status van kandidaat-EU leden toe te kennen. Die beslissing is niet bepaald onomstreden — ook niet binnen de EU — maar geopolitiek is ze wel begrijpelijk. Dit gezegd zijnde zal het nog vele jaren duren alvorens Oekraïne en Moldavië ook écht bij de Europese club kunnen aansluiten.

Na 2014

Weinigen zullen het zich nog herinneren, maar de Russische inval in Oekraïne wortelt grotendeels in de weigering van de toenmalige — en sterk Russisch gezinde — Oekraïense president Viktor Janoekovitsj om in 2013 een associatieverdrag met de EU te ondertekenen. Dat verdrag symboliseerde negen jaar geleden voor de meeste Oekraïners al de weg naar de Europese Unie. De protesten tegen de beslissing van Janoekovitsj liepen almaar verder uit de hand en mondden uiteindelijk uit in wekenlange betogingen en protesten op het Maidan-plein in Kiev.

Nadat scherpschutters van het regime in februari 2014 een ware slachtpartij aanrichtten op het plein, sloot Janoekovitsj met bemiddeling van de EU een akkoord met de oppositie over de machtsoverdracht. Vervolgens sloeg hij op de vlucht. De machtsoverdracht in Kiev was voor Rusland het signaal om militair in te grijpen. Het annexeerde zonder al te veel verzet het Oekraïense schiereiland de Krim.

Kort daarna volgde er ook een zorgvuldig georkestreerde volksopstand in de zogenaamde volksrepublieken Donetsk en Loegansk. Hierdoor kwam ook een deel van Oost-Oekraïne de facto onder Russische controle. De eerste échte militaire krachtmeting tussen Oost en West na decennia van koude oorlog speelde zich dus op Oekraïense bodem af. Dat was geen toeval: de Russen beschouwden Oekraïne al sinds de onafhankelijkheid als een bufferstaat. Een toetreding tot de EU zou dat statuut op termijn steeds verder uithollen.

Enorme kloof

Dat Europees Commissievoorzitter Ursula Von der Leyen enkele dagen geleden het licht op groen zette voor de Oekraïense — en Moldavische — EU-kandidatuur was in eerste instantie een haast voor de hand liggend politiek signaal. Dat ook een aantal Europese sterkhouders zoals Frankrijk, Italië en Duitsland die kandidatuur prompt mee ondersteunden, was al een stuk veelzeggender. Hun politieke leiders beseffen maar al te goed de financiële, politieke en economische impact van zo’n uitbreiding naar het oosten voor de EU.

Maar tegelijk heeft de nietsontziende oorlog in Oekraïne hen ook in ijltempo tot nieuwe inzichten gebracht: de geopolitieke wereldorde is in enkele maanden tijd drastisch veranderd . En dit kan ook voor de EU niet zonder gevolgen blijven. Intussen is de steun voor een EU-lidmaatschap bij de Oekraïense bevolking ook reusachtig groot geworden: meer dan 86 procent van de Oekraïners is nu voorstander van het EU-lidmaatschap. In Oost-Oekraïne — waar in maart vorig jaar amper 31 procent van de bevolking het EU-lidmaatschap steunde — toont ruim twee derde van de bevraagden zich in een recente opiniepeiling nu voorstander van dat lidmaatschap.

Volgens het boekje

Ook binnen de EU zelf heeft de Russische inval de geesten snel doen rijpen. Zelfs Hongarije, dat de voorbije maanden het meest op de rem stond als het op militaire steun aan Oekraïne of sancties tegen Rusland aankwam, steunde van meet af aan het toetredingsverzoek van Oekraïne. Nu ook de Europese staats- en regeringsleiders unaniem het licht op groen hebben gezet, kan het echte werk beginnen.

En daarbij zal dan meteen ook de enorme kloof tussen de symboolpolitiek voor geostrategisch gebruik enerzijds en de immense uitdagingen op het terrein anderzijds blijken. Lid worden van de EU is immers niet zomaar een formele beslissing, zoals bijvoorbeeld een NAVO-lidmaatschap. Het is een proces dat vele jaren — vaak zelfs meer dan tien jaar — kan aanslepen en dat ook van de kandidaat-leden een stevig engagement vereist. Zelfs het kortste toetredingsproces tot nog toe — in 1995, toen Oostenrijk, Finland en Zweden lid werden — duurde drie tot vijf jaar. De onderhandelingen over de uitbreiding met enkele Oost-Europese landen en Malta in de periode 2004-2007 hebben meer dan tien jaar geduurd.

Von der Leyen lichtte wat dat betreft zelf ook al een tipje van de sluier op. ‘Het hele proces zal strikt volgens het boekje verlopen’, kondigde ze vorige week aan. Daarmee wil ze niet enkel de Oekraïners waarschuwen voor al te veel voorbarig optimisme. Het was ook een signaal aan andere kandidaat-leden dat ze niet zomaar over het hoofd zullen worden gesprongen door Kiev.

EU-acquis

Het positieve advies van de Europese Commissie waarop de Europese raad gisteren voortging, is gebaseerd op de beoordeling van drie verschillende reeksen criteria voor toetreding tot de EU. Naast de puur politieke en economische parameters gaat het vooral om het vermogen van een land om de verplichtingen van het EU-lidmaatschap op zich te nemen, het zogenaamde EU-acquis. Hieronder vallen bijvoorbeeld alle verdragen en wetten van de EU, de wetgeving en rechtspraak van het Europees Hof van Justitie en de handelsovereenkomsten die Oekraïne de voorbije decennia met de EU sloot. Vooral op juridisch vlak en in de strijd tegen de diepgeworteld corruptie heeft Oekraïne nog een lange weg af te leggen.

Bemoedigend is dan weer dat het land, nadat in 2014 dan toch de associatieovereenkomst met de EU ondertekend werd, de voorbije jaren al een stevige weg heeft afgelegd. In heel wat domeinen werd de nationale wetgeving al aangepast aan de EU-regels, en als we de verklaringen van Kiev mogen geloven, werd intussen al 63 procent van die overeenkomst uitgevoerd.

De Europese Commissie en de Europese Raad

In een volgende fase komt de Europese Commissie eerst opnieuw aan zet. Zij is immers verantwoordelijk voor de echte onderhandelingen, binnen een door alle lidstaten goedgekeurd kader. Dat is een ronduit gigantische klus: ruim 60 jaar EU-beleid is onderverdeeld in ruim 30 hoofdstukken, gaande van het landbouwbeleid over de belastingen tot het vervoers- en transportbeleid. Daarna is het opnieuw de Europese Raad die unaniem akkoord moet gaan om een bepaald hoofdstuk af te sluiten. Dit, op voorwaarde dat de Commissie positief adviseert dat de kandidaat-lidstaat binnen een bepaald domein voldoende vooruitgang heeft geboekt.

Pas nadat alle onderhandelingshoofdstukken zijn afgesloten, wordt een echt toetredingsverdrag aan de Europese Raad voorgelegd. Die moet dit unaniem goedkeuren, waarna ook het Europees Parlement én alle 27 lidstaten nog hun zegen moeten geven. Nee, een Oekraïens EU-lidmaatschap is heus nog niet voor morgen, en al evenmin voor volgend jaar.

Filip Michiels

Filip Michiels is zelfstandig journalist.