fbpx


Europa, Politiek
Polen

Europees Parlement speelt dagje politiek tribunaal

Vuile strijd tussen EU en Polen niet te winnen



De Poolse premier en de voorzitster van de Europese Commissie kruisten de degens in het Europees Parlement. Voor de ene een speech in het hol van de leeuw, voor de andere een thuismatch voor de harde kern. De vraag achteraf is: wie waren de politieke hooligans? Vuile strijd geholpen door activistische berichtgeving ‘Ik verwerp de taal van bedreigingen, haarkloverij en dwang’, zei de Poolse premier Mateusz Morawiecki. ‘Ik ga niet akkoord met het afpersen van politici en het bedreigen van…

Niet ingelogd - Plus artikel - log in of neem een gratis maandabonnement

U hebt een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting of betaling. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U hebt reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement





Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.

U kan aanmelden via uw e-mail adres en wachtwoord of via uw account bij sociale media als u daar hetzelfde e-mail adres hebt.








Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder uw e-mail adres en uw naam en we maken automatisch een nieuw account aan of we sturen u een e-mailtje met een link om automatisch in te loggen en/of een nieuw wachtwoord te vragen.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


De Poolse premier en de voorzitster van de Europese Commissie kruisten de degens in het Europees Parlement. Voor de ene een speech in het hol van de leeuw, voor de andere een thuismatch voor de harde kern. De vraag achteraf is: wie waren de politieke hooligans?

Vuile strijd geholpen door activistische berichtgeving

‘Ik verwerp de taal van bedreigingen, haarkloverij en dwang’, zei de Poolse premier Mateusz Morawiecki. ‘Ik ga niet akkoord met het afpersen van politici en het bedreigen van Polen. Chantage is onaanvaardbaar als werkwijze om beleid te voeren richting een lidstaat. Zo werken democratieën niet.’ Hoewel hij de nagel dus heel duidelijk op de kop sloeg zal dit beroep op politiek fatsoen niets uithalen en de retoriek van het EU-establishment niet veranderen.

De nieuwswebsite Politico vatte het kernachtig samen. Het vuile geheim over de strijd tussen de Europese Unie en Polen is dat die strijd niet te winnen valt. De enige troost die de EU en vooral de Europese Commissie heeft is dat ook Polen niet kan winnen. Het tragikomische aan heel die toestand is dat Ursula von der Leyen als voorzitster van de Europese Commissie, zoals steeds, dat fingerspitzengefühl niet heeft. Tel daarbij op de activistische berichtgeving van o.a. ook de VRT-nieuwsdienst. En dan zijn er de aperte leugens die de Poolse oppositie bij monde van Donald Tusk — de liberale voormalige voorzitter van de Europese Raad — debiteerde voor intern Pools gebruik.

Politieke chantage

De ‘wettelijke middelen’ die de Europese Commissie meent te hebben, worden door de Poolse regering als politieke chantage ervaren. Het inhouden van EU-geld is trouwens een maatregel die de grenzen van het politieke fatsoen overschrijdt. De Europese Commissie moet immers ‘de politiek onafhankelijke, uitvoerende tak van de EU’ zijn. De Commissie is als enige verantwoordelijk voor het opstellen van voorstellen voor nieuwe EU-wetgeving en voert de besluiten van het Europees Parlement en de Raad van de EU uit. De Commissie vergeet die verdragsrechtelijke taak blijkbaar als ze zelf speler wordt in Europese en binnenlandse politieke debatten.

Het zet de deur ook open naar het volledig blokkeren van de werking van de EU door het vetorecht in de Europese Raad dat elke lidstaat heeft. Het illustreert tevens de opmerking die Margaret Thatcher in haar autobiografie schreef, namelijk dat de Europese Economische Gemeenschap (EEG) als voorloper van de EU steeds meer afgleed van een vrijhandelsorganisate van soevereine staten naar een dirigistische en centralistische club.

Von der Leyen dient Europees Parlement

De bittere vete tussen de Europese Commissie en Warschau, zoals die te zien was in het Europees Parlement op dinsdag 19 oktober, illustreerde perfect hoezeer de combine van Europees Parlement, Europese Commissie en bepaalde media steeds meer op steaming of bullebakgedrag begint te lijken.

Ten eerste moet de vraag gesteld waarom Von der Leyen kwam speechen tegen de Poolse premier Mateusz Morawiecki die het arrest van het Poolse Grondwettelijk Hof kwam toelichten. Om dat te begrijpen is het belangrijk te beseffen dat Von der Leyen haar baan dankt aan het Europees Parlement. Sedert het Verdrag van Lissabon ‘kiest’ het EP de voorzitter van de Europese Commissie. Dit leidde tot een koehandel tussen de grootste fracties in het EP. Een parlement dat helemaal niemand in die commissie mag voordragen, maar enkel mag stemmen over de politieke benoemingen.

In het geval van Von der Leyen was die aanstelling allesbehalve fraai. Als christendemocraat moest Von der Leyen instemmen met twee zaken. De eerste was dat er een groen-links beleid, opgelegd door de socialistische fractie, uitgevoerd moest worden. De tweede was dat er een Italiaanse socialist aangesteld moest worden als voorzitter van het Europees Parlement in de eerste helft van de legislatuur. Als pasmunt mocht een christendemocraat vervolgens de tweede termijn het EP voorzitten. Nu de aangeduide Duitse kandidaat Manfred Weber die aanstelling toch niet op zich zal nemen, dreigt rond de jaarwisseling weer een gemarchandeer over postjes tussen socialisten en christendemocraten.

Europese Commissie dient bepaalde coalitie

Ten tweede blijkt de val die het EP zorgvuldig zette voor Morawiecki niet echt dichtgeklapt. Door van een uitleg voor het EP een soort politiek tribunaal te maken, met Von der Leyen als openbare aanklager en met de grote socialistische, christendemocratische en liberale fracties als onbesliste jury — inclusief joelende publiekstribune — vielen de maskers af. De Europese Commissie profileerde zich als politiek instrument van een bepaalde coalitie binnen het EP.

Von der Leyen bevindt zich in een niet te winnen strijd waarbij ze de EU-instellingen hun bevoegdheden laat overschrijden. Eigenlijk illustreert ze zo wat het Poolse Grondwettelijk Hof wou voorkomen. Het wou voorkomen dat de EU via de Europese Commissie en het Hof van Justitie van de EU eigenmachtig optreedt in domeinen waar de lidstaten nooit bevoegdheden voor toekenden.

De gespierde speech van Von der Leyen bulkte van verwijten en ideologische stokpaardjes aangevuld met halve waarheden en manifeste leugens. Dat het arrest de grondbeginselen van de EU in vraag stelt is gewoon niet waar. Maar die bewering kon wel op applaus rekenen bij de fracties van socialisten, christendemocraten en liberalen die in Polen uiteraard in de oppositie zitten. En zij hebben eigenlijk maar één doel: via een omweg de macht grijpen in Polen.

Principe van subsidiariteit afgedankt

Von der Leyens bewering dat ‘gemeenschappelijke rechtsorde noodzakelijk is om gemeenschappelijk beleid te voeren’ klinkt misschien plausibel. Maar dat zou betekenen dat het principe van de subsidiariteit, waarop de EU gebouwd werd, bij het grofvuil gezet is. Subsidiariteit wil zeggen dat je beleid voert op het meest geëigende niveau. Dus op gemeentelijk niveau, regionaal niveau, nationaal niveau of Europees niveau, telkens als blijkt dat daardoor efficiëntiewinst te behalen valt.

Wat Von der Leyen eigenlijk zei, is dat de EU centralistisch en dirigistisch haar wil moet opleggen omdat enkel zo ‘gemeenschappelijk beleid’ kan worden gevoerd. De redenering van Von der Leyen stelt dus het nut van de een miljoen politici en 70 000 lokale besturen in de EU in vraag. (Dit aantal besturen is gebaseerd op een statistiekje dat het Comité van de Regio’s van de EU afgelopen week bekendmaakte).

De Poolse grondwet

Von der Leyen beweerde tevens dat het Poolse Grondwettelijk Hof de Europese Verdragen onverenigbaar met de Poolse grondwet noemt. Deze mantra die veel media en de EU continu aframmelen, is een propaganda afkomstig van tegenstanders van het arrest. Het is echter activistische onzin.

Om haar ongeschiktheid als hoogste ‘ambtenaar’ in de EU te illustreren tweette Von der Leyen nadien nog over haar ontmoeting met de nieuwe fractieleider van Renew (de liberale fractie in het EP). Eigenlijk hoogst ongepast voor iemand die ‘onafhankelijk het EU-beleid moet uitvoeren’. Elke schroom om de Europese Commissie niet te profileren als een politiek benoemde pseudo-regering van onverkozen technocraten, is blijkbaar allang losgelaten. Onderonsjes met de politieke klasse gebeuren open en bloot.

In dat licht moet ook een sneer van de Poolse premier worden gezien. ‘Als je van Europa een natieloze superstaat wil maken, moet je eerst de toestemming winnen van de Europese landen en hun bevolkingen’, zo torpedeerde Morawiecki de aanklacht van Von der Leyen. Uiteraard werd dit gevolgd door een mager applaus in het ronduit vijandige halfrond van het EP. Morawiecki probeerde zonder veel bijval uit te leggen dat het arrest geen enkel gevolg heeft voor de Europese Unie. Nee, volgens hem bevestigde het arrest juist het principe van de rechtshiërarchie van de Europese Verdragen. Polen respecteert de verdragen, zo zei hij, maar ‘De hoogste wet in de Republiek Polen is de Poolse grondwet.’

Artikel 7 mits unanimiteit is bereikt

Ten derde sprak Von der Leyen ook voor haar beurt door EU-geld te bevriezen. Voordat het Hof van Justitie van de EU te Luxemburg een uitspraak doet over het verbinden van rechtsstaat (‘rule of law‘) aan het uitkeren van EU-geld, en meer bepaald in het Poolse geval, beschikt de Europese Commissie helemaal niet over die ‘wettige machtsmiddelen’.

Dit laatste begint ook voor intern gekrakeel te zorgen bij de Commissie. Zo sprak eurocommissaris en vicevoorzitter van de Commissie Věra Jourová zich al uit tegen het toepassen van het ‘artikel 7-mechanisme’, zolang daar binnen de Europese Commissie geen unanimiteit over bereikt is. Klein detail: de Europese Commissie is een college en niet Von der Leyen beslist, maar alle commissarissen in college. En bovendien beslissen zij unaniem. Dat laatste is misschien niet wat veel Europarlementariërs in hun politiek opbod willen. Doch een beetje realisme zou Von der Leyen moeten doen beseffen dat de Poolse regering in de Europese Raad (regeringsleiders) of de Raad van de EU (vakministers) elk dossier kunnen blokkeren met hun vetorecht. Trouwens, het fameuze artikel 7 over de rechtsstaat (rule of law, dat eigenlijk ‘general regime of conditionality for the protection of the Union budget’ heet), vereist unanimiteit van zowel de Commissie als van de Europese Raad.

Het hele politieke theater met het EP als een soort tribunaal met Von der Leyen als aanklager en Europarlementariërs als jury, diende enkel als angstzaaien richting de Poolse kiezers. Een vorm van politiek hooliganisme. Dat de Poolse bevolking voor 80% tot 85% pro-EU blijkt, staat volkomen los van de onterechte aura van legitimiteit die de Europese Commissie zich in deze materie aanmeet.

Lode Goukens

Lode Goukens is master in de journalistiek en docent 'Europese en wereldinstellingen' aan de Thomas More Hogeschool.