fbpx


Analyse, Economie

Fiscale beleidsexperten zijn een tragedie in dit land

Vlaanderen heeft nood aan een consistente blauwdruk voor zijn fiscaliteit.


fiscaliteit

Soms is humor op iedere hoek van de straat op te rapen. Dat was de afgelopen weken niet anders. Dit keer viel me op hoe rampzalig het gesteld is met de fiscale beleidsexpertise in dit land. Nu kom ik zelf uit de stal van prof. em. Frans Vanistendael. Dat soort van hoogleraren maken ze nu niet meer. Nadien studeerde ik verder in het buitenland en diende toen al de vernedering te ondergaan van de buitenlandse professoren die me rechtuit vertelden…

Plus artikel - gratis maandabonnement

U heeft een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U heeft reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement



Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.







Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder je email adres en je naam en we maken een nieuw wachtwoord (als je een account hebt) of we maken automatisch een account aan.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


Soms is humor op iedere hoek van de straat op te rapen. Dat was de afgelopen weken niet anders. Dit keer viel me op hoe rampzalig het gesteld is met de fiscale beleidsexpertise in dit land. Nu kom ik zelf uit de stal van prof. em. Frans Vanistendael. Dat soort van hoogleraren maken ze nu niet meer. Nadien studeerde ik verder in het buitenland en diende toen al de vernedering te ondergaan van de buitenlandse professoren die me rechtuit vertelden dat het Belgische belastingsysteem geen systeem is, maar bestaat uit wat bij elkaar geharkte regeltjes en dat van een beleid nauwelijks sprake is.

Er is eerder sprake van het administratief en wetstechnisch dichtplamuren van de lekken en gaten in het systeem dan van enige vorm van intentionele consistentie. Ik kon ze geen ongelijk geven. Dat was een kleine dertig jaar geleden, en er is nog steeds niets veranderd. Mede dank aan onze ‘zogezegde’ nieuwe generatie experten. Zogezegde, u leest het goed, want een fiscalist of specialist openbare financiën is geen expert fiscaal beleid. Behalve in België.

Eenmaal koterijen, altijd koterijen

U heeft het ondertussen gelezen. Het RSZ/fiscale gunstregime voor de voetbalwereld is problematisch, maar afschaffen nog problematischer. Zo oordeelde een expertenpanel met onder meer professor fiscaal recht Michel Maus en Johan Vande Lanotte. Het afschaffen zou te veel economische en sportieve gevolgen hebben. We laten dus een mank en onrechtvaardig systeem bestaan, omdat de sportindustrie blijkbaar niet kan overleven zonder de continu openstaande kraan van de belastingbetaler.

Die positie werd overigens niet cijfermatig onderbouwd, maar was een vage indruk die men had gekregen. Het oordeel van de ‘experten’ werd de dag nadien wel snel gerecupereerd met de mededeling dat het Belgische voetbal het afgelopen seizoen 87 miljoen euro verlies draaide en dat slechts 5 van de 23 clubs (A1/2) in de plus eindigden. Alsof de belastingbetaler dat verschil moet dichtrijden en alsof dat verlies op zich een rechtvaardiging zou zijn voor een afwijkend belastingregime. Dat we dit normaal zijn gaan vinden doet mij werkelijk vrezen voor de toekomst. Maar ze beseften dat ze het zo niet konden laten, en dus stelden ze voor, onder het mom van het doorbreken van de belastingvrije logica,….. inderdaad, nog meer koterijen: een heffing op transfervergoedingen, een heffing op vergoedingen voor tussenpersonen- en spelersmakelaars, een solidariteitsbijdrage op salarissen boven 200.000 euro, en een heffing op sportweddenschappen. En het moet allemaal transparanter.

Aan het vraagstuk van een rechtvaardigere fiscaliteit is men blijkbaar niet toegekomen. Het systeem wijzigen betekent ook het risico lopen dat je in het vizier van Europa komt dat in een afwijkend model van de gewone fiscale regelgeving een vorm van staatssteun kan zien. En dus beter niet wijzigen, want we weten dat het huidige systeem in feite ook staatssteun is, maar dat werd nooit aangemeld bij Europa. Dus beter onder de radar blijven. Dat is dus fiscaal beleid anno 2020.

Onroerend goed is de grootste koterij

Met het oplopende begrotingstekort rijst de vraag steeds meer wat er allemaal op ons af komt qua bezuinigen en nieuwe heffingen, zodra er een nieuwe regering is. Miranda Ulens van het ABVV en Egbert Lachaert van Open VLD kruisten vorige week in Terzake  daarover de degens. Mevrouw Ulens ziet in alles wat beweegt en ook wat niet beweegt een belastbaar object. Dus ook in onroerend goed. En liefst een vermogensbelasting of vermogenswinstbelasting.

Die twee worden door elkaar gehaald terwijl ze iets totaal anders betekenen. Lachaert wekte medelijden op met zijn argumenten a contrario: bij een vermogenswinstbelasting zoals het belasten van meerwaarden op aandelen belast je vermogen dat al eens belast werd. Jammer Egbert, iedere euro wordt sowieso meerdere keren belast met inkomstenbelasting, BTW, accijnzen… De lijst is eindeloos. Een non-argument dus. En als je enkel de winst belast, zoals bij een vermogenswinstbelasting, klopt het zelfs niet dat dit inkomen reeds werd belast.

Heffing naar draagkracht?

Ook het belasten van de verhuuropbrengsten van onroerend goed kwam op tafel. Dat zou centen in het laatje kunnen brengen. Ook dat vond Egbert geen goed idee, want je raakt er niet de rijken mee, maar het gemiddelde huishouden dat zijn zuur verdiende centjes belegt in onroerend goed. Afgezien van het feit dat deze  redenering niet volledig klopt, vraag je je af of het raken van de ‘rijken’ een doel op zich is geworden. Wat ‘rijk’ precies betekent is allicht even arbitrair als de fiscale reflecties rondom die categorie. Het basisprincipe ‘heffing naar draagkracht’ verdraagt evenwel geen zware uitzonderingen vooraleer het onrechtvaardig wordt.

Ook het feit dat de brede vrijstelling van huurinkomsten zoals die nu bestaat teveel geld richting vastgoed heeft gestuurd, waardoor de prijzen stijgen, werd genegeerd. Dat heel wat mensen het daardoor op de koop- en huurmarkt flink lastig hebben is blijkbaar geen enkel probleem. Ik noem dit verkeerde wetstechnische marktmanipulatie. Frappanter was evenwel dat Maus het nodig vond de positie van Lachaert op Twitter te verdedigen, als zijnde een ‘verstandige’ interventie. Maar de herziening van de vrijstelling van belastingen op inkomsten uit onroerend goed komt er toch, al was het maar omdat het Europese Hof van Justitie België al tweemaal heeft veroordeeld in deze kwestie.  Een wetswijziging kan niet veel langer worden uitgesteld.

Twee soorten kapitaalstromen

Ook de bewering dat kapitaal vluchtig is en daarom niet te hard moet worden aangepakt omdat het anders naar het buitenland verdwijnt kwam voorbij. Ik heb al vaak het relevante onderscheid hieromtrent aangegeven. Je hebt twee soorten kapitaalstromen: portfolio-kapitaalstromen (die in de markt komen via allerlei fondsen),  en dynastie-kapitaal (onderdeel van de kapitaalstructuur van – vaak private- bedrijven). De eerste soort is niet of nauwelijks belangrijk voor de economie voor een land. De tweede groep is essentieel.

Het tarief op de eerste groep mag dus in het kort wat hoger, het tarief op het tweede eerder mild en met een (zeer) ruime vrijstelling (al dan niet gekoppeld aan bepaalde criteria zoals tewerkstelling, R&D, enz). De eerste soort vlucht ook niet zomaar, zo bleek bij een internationale bevraging van fondsenmanagers toen men in Nederland enkele jaren geleden de dividendbelasting wilde afschaffen. Zwaaien met kapitaalsvlucht is dus een foutief argument. De tweede categorie kapitaal is voor de overheid echter een partner voor economische cohesie en intrinsieke nationale groei. Dat kapitaal is lokaal verankerd en vlucht niet zoals wordt beweerd.

Gemiste kans op consistentie

Je zou zo denken dat als er zich dan een onafhankelijke commissie buigt over de toekomst van het fiscale systeem ze consistentie, een formeel kader en inhoudelijke normering als cruciaal ziet. Niets is minder waar. De hoge raad voor Financiën kwam enkele weken geleden met een voorlopig advies voor een toekomstig belastingkader. Ik bespreek niet de individuele suggesties, maar geef u wel mee dat het ook hier gaat over een grabbelton van maatregelen waaruit de politieke elite haar nieuwe koterijen zal kunnen bouwen.

Geen formeel kader, maar individuele maatregelen zonder consistentie. Ik zeg niet dat er geen ‘op zichzelf staande’ goede voorstellen bij zitten of dat er sprake is van een opschoonactie, maar hun werkbaarheid in het kader van een stabiele financiering van gerationaliseerde overheidsuitgaven is volledig afhankelijk van het totaalkader waarin ze zullen worden ingevoerd. En dat normatieve kader ontbreekt nog steeds volledig, er is zelfs geen begin van aanzet.

Een aantal voorstellen gaat overigens in tegen huidige denktrants. Zo diende er volgens Alexander De Croo een tijdje geleden meer nadruk te komen op de tweede en derde pensioenpijler om het treurige niveau van het gemiddelde pensioen van de eerste pijler te stutten. Dat diende te gebeuren door bijdragen van de werknemer en werkgever (tweede pensioenpijler) en werknemer (derde pensioenpijler). In het voorstel van de Hoge Raad wordt dat specifieke voordeel evenwel fiscaal weer weggehaald. Misschien is dat niet zo erg, want de meeste pensioenverzekeringen kunnen de door hen al dan niet gegarandeerde pensioenkapitalen toch niet uitbetalen. Het volgende pensioengat dreigt, zelfs al doe je nog zo je best.

Ambitieuzer denken vanuit basispremissen

We zullen ons denkvermogen voor heel wat maatschappelijke problemen de komende decennia zwaar moeten opkrikken, willen we een waterkansje hebben om dit alles zonder kleerscheuren door te komen. Wellicht moeten we ook de mosterd elders halen dan bij de zogenaamde ‘experten’. Red ons van de technocratie, zou ik bijna zeggen. Niet het zogezegd ‘weten’ maar ‘effectief het verschil maken’ moet het criterium worden voor deze experten.

Niet vertrekken vanuit wat is, met alle tekortkomingen door het jarenlange oplapwerk, maar nadenken over een blauwdruk die stabiliteit, consistentie, haalbaarheid, neutraliteit en rechtvaardigheid combineert en dit tegen minimale economische schade voor het intrinsieke potentieel van onze economie. Dat zijn de ijkpunten. Nu nog de inkleuring. Nederland, met een expertengroep wereldwijd samengebracht, deed het ons recent voor met een erg puik resultaat.

Luc Nijs

Luc Nijs is de bestuursvoorzitter en CEO van investeringsmaatschappij The Talitha Group en doceerde o.a. ‘Internationale kapitaalmarkten’ en ‘Bedrijfsfinanciering en -waardering’ aan de universiteiten van Leiden, Riga en Madrid. Hij is de auteur van een reeks boeken inzake internationale financiën, kapitaalmarkten, schaduwbankieren en aanverwante onderwerpen.