fbpx


Binnenland, Politiek
partijfinanciering

Hervorming partijfinanciering met een verborgen agenda?

Hoe Vivaldi de Vlaams-nationalisten hun centen kan afpakken



Sihamegate heeft de partijfinanciering ineens bovenaan de politieke agenda geplaatst. De hervorming daarvan was sowieso al aangekondigd in het Vivaldiregeerakkoord. Aan concrete voorstellen is er geen gebrek. Zie hierover bijvoorbeeld het boek van Jef Smulders, Wouter Wolfs en mezelf van 2019. Toch lijkt de kans klein dat de regeringspartijen diep in eigen vlees zullen willen snijden. Daarnaast is het ook de vraag of er achter die plotse hervormingsdrift geen verborgen agenda schuilt. De schuld van de traditionele partijen Het steekt…

Niet ingelogd - Plus artikel - log in of neem een gratis maandabonnement

U hebt een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting of betaling. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U hebt reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement





Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.

U kan aanmelden via uw e-mail adres en wachtwoord of via uw account bij sociale media als u daar hetzelfde e-mail adres hebt.








Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder uw e-mail adres en uw naam en we maken automatisch een nieuw account aan of we sturen u een e-mailtje met een link om automatisch in te loggen en/of een nieuw wachtwoord te vragen.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


Sihamegate heeft de partijfinanciering ineens bovenaan de politieke agenda geplaatst. De hervorming daarvan was sowieso al aangekondigd in het Vivaldiregeerakkoord. Aan concrete voorstellen is er geen gebrek. Zie hierover bijvoorbeeld het boek van Jef Smulders, Wouter Wolfs en mezelf van 2019. Toch lijkt de kans klein dat de regeringspartijen diep in eigen vlees zullen willen snijden. Daarnaast is het ook de vraag of er achter die plotse hervormingsdrift geen verborgen agenda schuilt.

De schuld van de traditionele partijen

Het steekt de Vivaldipartijen vooral de ogen uit dat N-VA en Vlaams Belang zoveel geld opstrijken. Dat zijn de twee grootste Belgische partijen. Logisch dus dat die samen goed zijn voor ongeveer een vierde van de totale overheidsfinanciering.  Dat zint de regering niet. Niet toevallig haalde Egbert Lachaert in zijn verdediging vooral uit naar N-VA en Vlaams Belang. Het is schandalig, zei hij, dat Vlaams Belang zoveel geld pompt in Facebook-advertenties. Communicatie met de burger lijkt me nochtans een volstrekt legitieme en democratisch verantwoorde manier om dat overheidsgeld te besteden.

De N-VA krijgt dan weer aangewreven dat ze investeert in vastgoed. Maar men kan die partij toch niet verwijten dat ze haar vermogen beheert als een goede huisvader? Het is tenslotte niet de schuld van Vlaams Belang en N-VA dat ze zoveel geld in de schoot geworpen krijgen. Het zijn de traditionele partijen die daar in het verleden voor gezorgd hebben.

De federale partijdotatie

De Vivaldipartijen dromen ervan om de subsidiestroom naar de Vlaams-nationalisten in te perken. Dat zou kunnen door de dotatie te verlagen. Probleem is enkel: dan krijgen de traditionele partijen zelf ook minder. En laat het net diezelfde traditionele partijen zijn die de touwtjes nog maar moeilijk aan elkaar kunnen knopen omdat de subsidiestroom opdroogde als gevolg van het gestaag dalende electorale marktaandeel.

Hoe kan de geldkraan naar de Vlaams-nationalisten worden dichtgedraaid zonder dat de traditionele partijen daar nadeel van ondervinden? De kwestie spitst zich vooral toe op de federale partijdotatie, ongeveer 32 miljoen euro, goed voor ongeveer 44% van de totale subsidies. Hoe wordt de federale dotatie momenteel verdeeld? Alle partijen die minstens één Kamerzetel hebben, krijgen een forfaitair bedrag en een bedrag per stem. Volgens de (onlangs gewijzigde) indexering bedraagt het forfaitaire bedrag vandaag 185 743 euro en het variabele bedrag 3,17 euro. Partijen die ook vertegenwoordigd zijn in de Senaat krijgen bijkomend een forfaitair bedrag van 74 297 euro en 1,27 euro per stem.

partijfinancieringBart Maddens | Doorbraak.be

Grafiek 1 : Verdeling van stemmen en dotatie, in procenten

 

Redelijk proportionele verdeling

Dit leidt tot een redelijk proportionele verdeling, zoals blijkt uit grafiek 1. De blauwe kolom geeft de procentuele verdeling weer van de stemmen voor alle in het federale parlement vertegenwoordigde partijen. De oranje kolom geeft de verdeling weer van de dotatie. De N-VA heeft 16,7% van de stemmen en 16% van de dotatie. Vlaams Belang 12,5% van de stemmen en 12,1% van de dotatie. Deze grote partijen krijgen iets minder dan waar ze proportioneel recht op hebben, de kleine partijen iets meer. Dat is de impact van de forfaitaire component van de dotatie, maar die is al bij al beperkt. Défi is een geval apart omdat die partij niet vertegenwoordigd is in de Senaat en daardoor niet de bijkomende dotatie krijgt.

Tijdens de vorige legislatuur circuleerde al het voorstel om het bedrag per stem te beperken tot het eerste miljoen stemmen. Uiteraard geheel toevallig was er maar één partij in België die meer dan een miljoen stemmen haalde. Drie keer raden welke. Maar toen haalde die bewuste partij wel nog 1 366 397 stemmen, vandaag slechts 1 086 787. Daardoor zou die aftopping van de dotatie tot één miljoen stemmen niet zo een groot verschil meer uitmaken.

Alternatieve verdelingen

Er blijken nu andere en meer subtiele voorstellen de ronde te doen om de Vlaams-nationalisten wat minder gul te subsidiëren, zonder de traditionele partijen al te zeer te benadelen. Een scenario dat de ronde doet bestaat erin om het forfaitaire bedrag te verhogen en het variabele bedrag te verlagen. Dat zou natuurlijk het meest in het voordeel spelen van de kleinere partijen. Van welke partijen dan? We kunnen dat nagaan door alternatieve verdelingen van de dotatie te simuleren.

Daarbij gaan we ervan uit dat het totale bedrag van de dotatie (zoals gezegd ongeveer 32 miljoen Euro) ongewijzigd blijft, net als de verhouding tussen de bedragen voor de Kamer en de Senaat. De forfaitaire component van de dotatie maakt vandaag 9,6% van het totaal uit. Laat ons dat eens optrekken tot 50%. Dit leidt tot een verdeling die is weergegeven door de groene kolommen in grafiek 2. De twee grootste partijen, N-VA (-20,8%) en Vlaams Belang (-13,2%), verliezen het meest. PS (-5,6%), CD&V (-3,3%), PTB-PVDA (-2,2%) en Open Vld (-1,8%) verliezen licht. De winnaars zijn MR (+3,2%), sp.a (+8,5%), Ecolo (+12,9%), Groen (+13,2%) en vooral de kleinste partijen cdH (+43,6%) en Défi (+86,1%).  Het zijn altijd dezelfde partijen die winnen of verliezen bij een toename van de forfaitaire component, maar natuurlijk: hoe groter die toename, hoe groter de winst of het verlies.

partijfinancieringBart Maddens

Grafiek 2 : Verdeling van stemmen en dotatie, huidige situatie en simulatie 50% forfaitair, in procenten

Beperkt verlies

Aangezien de Vivaldicoalitie uit veel kleine partijen bestaat, wint ze als geheel bij elke verhoging van de forfaitaire component. Dat is weergegeven in grafiek 3. Daarin wordt de forfaitaire component gradueel verhoogd van de huidige 10% naar 100% procent (waarbij het totale bedrag telkens constant blijft). De winst voor de Vivaldipartijen (bovenste curve) is echter beperkter dan het verlies voor de Vlaams-nationale partijen (onderste curve). Dat komt omdat de drie grootste van de zeven Vivaldipartijen, zoals gezegd, een beperkt verlies leiden.

partijfinancieringBart Maddens

Grafiek 3 : Evolutie van de dotatie bij een stijging van het forfaitaire aandeel, Vlaams-nationale en Vivaldipartijen, in procenten

Het optrekken van de forfaitaire component van de dotatie heeft ook een communautair effect. Hoe minder de stemmen doorwegen bij de berekening, hoe minder ook het demografische overwicht van Vlaanderen meetelt. Je zou kunnen zeggen dat je op die manier een extra Vlaams-Waalse transfer creëert, zij het natuurlijk op kleine schaal. Dit effect wordt weergegeven in grafiek 4. Vandaag krijgen de Franstalige partijen 30,9% van de dotatie en de Vlaamse 60,1%. De 9 resterende procenten gaan naar de enige unitaire partij, namelijk PTB-PVDA.

Franstalig percentage stijgt

Als je de forfaitaire component gradueel verhoogt, dan stijgt het Franstalige percentage en daalt het Vlaamse. In het uiterste geval, bij een 100% forfaitaire verdeling, krijgen de Vlaamse partijen 51,2% en de Franstalige 40,2%. Er blijft een verschil omdat zes Vlaamse partijen zetels hebben in het federale parlement tegenover slechts vijf Franstalige, en ook omdat één van die vijf, Défi, slechts een deel van het forfaitaire bedrag krijgt.

Voor een herziening van de dotatieregeling is enkel een gewone meerderheid nodig. De Vivaldipartijen hebben dus vrij spel en hoeven geen rekening te houden met de oppositie. Wel zal er intern nog heel wat gebakkeleid worden over de hervorming. Vooral CD&V en PS zullen niet zo happig zijn op een verhoging van de forfaitaire component, want zij zijn binnen de coalitie de partijen die daardoor het meest zouden verliezen. Als de regering-De Croo op die manier wil knabbelen aan de dotatie voor de Vlaams-nationalisten, dan zal ze dus een of andere compensatie moeten vinden voor met name CD&V en PS.

partijfinancieringBart Maddens

Grafiek 4 : Evolutie van de dotatie bij een stijging van het forfaitaire aandeel, Vlaamse en Franstalige partijen, in procenten.

Maar het grootste obstakel blijft wellicht de vrees voor de reactie in de Vlaamse publieke opinie.  De twee grootste partijen van België maken geen deel uit van de coalitie, die daardoor geen meerderheid heeft in Vlaanderen. En dan zou men de twee grootste partijen nog eens een deel van hun dotatie afnemen? Dat zou voor veel Vlamingen wel eens de druppel te veel kunnen zijn.

[ARForms id=103]

Bart Maddens

Bart Maddens is politicoloog en germanist.