fbpx


Commentaar, Cultuur
cultuur

Het failliet van de cultuursector

Naar een alternatief reddingsplan voor de cultuursector



Eind vorig jaar besliste de Vlaamse Regering dat alle ‘gesubsidieerde entiteiten’ zes procent moeten besparen. De erfgoedsector (musea en archieven), het Vlaams Audio­visueel Fonds, Literatuur Vlaanderen en Opera Ballet Vlaanderen zagen hun dotaties stijgen. Daardoor zakt het aandeel van cultuur op de volledige Vlaamse begroting van 1,12 procent naar 1,11 procent. De totale subsidiepot voor cultuur zou krimpen van €518 tot €508 miljoen. De kunstenorganisaties en vooral de sociaal-culturele verenigingen waren boos en kwamen in november 2019 in Brussel betogen.…

Plus artikel - gratis maandabonnement

U heeft een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U heeft reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement



Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.







Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder je email adres en je naam en we maken een nieuw wachtwoord (als je een account hebt) of we maken automatisch een account aan.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


Eind vorig jaar besliste de Vlaamse Regering dat alle ‘gesubsidieerde entiteiten’ zes procent moeten besparen. De erfgoedsector (musea en archieven), het Vlaams Audio­visueel Fonds, Literatuur Vlaanderen en Opera Ballet Vlaanderen zagen hun dotaties stijgen. Daardoor zakt het aandeel van cultuur op de volledige Vlaamse begroting van 1,12 procent naar 1,11 procent. De totale subsidiepot voor cultuur zou krimpen van €518 tot €508 miljoen. De kunstenorganisaties en vooral de sociaal-culturele verenigingen waren boos en kwamen in november 2019 in Brussel betogen.

Vlaams minister-president en minister van cultuur Jan Jambon (N-VA) nodigde de Vlaamse cultuursector uit om een alternatief besparingsvoorstel te doen. Daar hebben we vervolgens niet veel meer over vernomen.

Evenementen teruggeschroefd

In het kader van de coronamaatregelen werden ook de culturele evenementen drastisch teruggeschroefd. Het was oorspronkelijk de bedoeling om het aantal personen op evenementen, vastgesteld op 200 binnen en 400 buiten, vanaf 1 augustus te verdubbelen. Het is een halvering geworden, naar 100 binnen en 200 buitenshuis. ‘We vragen alle burgemeesters om alle evenementen op hun grondgebied “scrupuleus” (sic) te herbekijken en bij mogelijke gevaren te annuleren’, zei Wilmès.

De evenementen- en muzieksector lijdt zwaar onder deze drastische beperkingen voor bijeenkomsten. Honderden ontslagen tegelijk zijn in die sector geen uitzondering. Freelancers hebben al maanden geen werk of inkomen meer. Het spreekt vanzelf dat deze maatregelen een grotere impact hebben op de culturele sector dan de eerdere besparingsoperatie.

Toch gewagen sommigen nu met een pathetisch overlijdensbericht van het einde van de cultuur- en evenementen sector. Dergelijke overdrijving is tekenend voor bepaalde figuren, meestal zelf vast benoemd en/of structureel gesubsidieerd, in de culturele sector.

Existentiële crisis in de muzieksector

Ik herinner me de periode dat de muzieksector twintig jaar geleden een echte existentiële crisis doormaakte. De verkoop van geluidsdragers was door illegaal kopiëren en downloaden tot quasi nihil herleid. De sector moest zichzelf heruitvinden. Geen haar op ons hoofd dat er toen aan dacht om subsidies aan te vragen. We zijn toen wel nationaal en internationaal gaan lobbyen om wettelijke maatregelen tegen deze diefstal te bekomen. Maar wanneer politici eindelijk snapten waar het kalf gebonden was, was het arme dier al lang verdronken.

Een hele industrie heeft zich toen moeten transformeren door een innovatie van het businessmodel. De traditionele platencontracten met artiesten werden omgevormd tot zogenaamde 360-gradendeals waarbij platenfirma’s niet alleen werkten aan de productie en verkoop van geluidsdragers maar een hele reeks andere diensten leverden. Bijgevolg deelden ze in de opbrengsten van optredens, boekingen, merchandising, publiciteit, portretrechten en online exploitatie van de artiesten die ze in de markt zetten. Er kwam grootschalige consolidatiegolf in de muzieksector.

Innovatie

In samenwerking met agencies, festivals en evenementenbureaus is een ecosysteem ontstaan waarin honderden muzikanten en dienstverleners konden overleven. Veel muzikanten werden hier zelfs beter van omdat ze minder afhankelijk werden van grote platenfirma’s en zelf een groter deel van de koek kregen.

Sommige platenfirma’s werden audiovisuele bedrijven. Andere spelers gingen aan de slag met LED-schermen en stellen nu de grootste mobiele LED-schermen ter wereld ter beschikking van Kinepolis on tourOp kleinere schaal zien we ook acteurs die hun verdienmodel diversifiëren door ook voor televisie te werken, hun subsidies aan te vullen door reclamespots in te spreken, op maat van bedrijven werken,… Het probleem zit hier dus niet zozeer bij deze ondernemers die het gewoon zijn zichzelf cyclisch her uit te vinden door innovatie. Elke euro die de overheid daar in zou stoppen verdient zich vele malen terug.

Crapule de luxe

Het probleem zit bij de zelfverklaarde sociaal-culturele sector die er een doel op zich van maken om subsidies binnen te rijven om die vervolgens niet te gebruiken om culturele producten te produceren en naar een publiek te brengen maar eerder om aan politieke agitatie te doen. Een bekend voorbeeld is het hier al eerder besproken Victoria de Luxe uit Gent. Zij zijn echter niet de enige die het bruin gebakken hebben. Ook bij grote culturele instellingen als de VRT zijn er ambtenaren actief die er al dan niet een volledige dagtaak mee hebben aan politieke beïnvloeding en sociale agitatie te doen.

In de gesubsidieerde sector is jarenlang gerekruteerd op basis van enge politieke standpunten rond ‘cultuurparticipatie’, veeleer dan op visie of capaciteiten als bedrijfsleider of artistiek talent. De commissies die zijn opgericht om het beleid te adviseren in de subsidiëring, werden meestal bevolkt door politiek correcte lui met een naïef geloof in een maakbare multiculturele samenleving. Daardoor stroomde het manna naar steeds dezelfde (sociaal) culturele organisaties. Die wisten zich zodanig verzekerd van hun vaste inkomstenstroom dat ze zich niet bekommerden om het publiek, laat staan om eigen inkomsten genereren, partnerships met de privésector of overlevingsstrategieën.

Misschien was het nog zo geen slecht idee van Jan Jambon om de cultuursector te vragen om met een alternatief besparingsvoorstel te komen. Dan kunnen we de subsidies koppelen aan de capaciteit om zich aan te passen aan dergelijke crisissen, om levensvatbaar te worden en te blijven, om structureel vraag en aanbod op mekaar af te stemmen.

De nood van de sector

Artiesten hebben geen boodschap aan raddraaiers die hen dom houden en zelf met de subsidiekoek gaan lopen om vervolgens zelf in de kijker te lopen op alle mogelijke betogingen en extreem linkse manifestaties. Het zijn die verzuurde figuren die de culturele sector in een kwaad daglicht hebben gezet.

Artiesten hebben recht op professionele managers die produceren, opnemen, exploiteren en de weg plaveien naar een nationaal en internationaal publiek. Die moeten tegen artiesten kunnen zeggen dat wanneer hun talent onvoldoende is of (nog) niet aanslaat, ze een andere job moeten uitoefenen in plaats van neer te kijken op de Vlaamse tweeverdieners.

Maar sommige weigeren te gaan werken wanneer er geen vraag meer is naar hun kunsten want dan stellen ze zich gelijk met de werkende Vlaming waar ze zo graag elitair om den brode op neerkijken. Stel je voor dat ze zelf ’s avonds uitgeput thuis komen en genoegen moeten nemen met de zoveelste heruitzending van FC De Kampioenen.

Vrijheid in een coma

Een groot artiest heeft geen subsidies nodig om zich kritisch op te stellen. Is Urbanus ooit gesubsidieerd? Nochtans heeft hij op maatschappij kritisch vlak een veel grotere voetafdruk nagelaten dan al die agitatoren samen. Denk maar aan kritiek op de kerk (Bakske vol met stro) of de milieuproblematiek (Madammen met een Bontjas, De Wereld is om Zeep). Het wordt een probleem als de gesubsidieerde agitatoren onder hen andere artiesten gaan afdreigen en uitsluiten wanneer ze niet meedoen met de waan van de dag.

In het buitenland zijn voorbeelden bekend van artiesten die volledig geboycot worden omdat ze zich bijvoorbeeld islamkritisch hebben opgesteld. Zie Morrissey, de ooit immens populaire voorman van één van de invloedrijkste Britse bands aller tijden: The Smiths. Hij is gekend voor onder andere antiroyalistische en islamkritische standpunten. Dergelijke agitatoren plegen liever een karaktermoord op artiesten als Morrissey, John Cleese en Urbanus. De eerste is nu zowaar zelfs volledig verbannen van de BBC. The Guardian riep zelfs muzikanten ter verantwoording die het aandurfden mee te werken aan zijn platen.

Snappen die agitatoren niet dat ze de boel voor de hele cultuursector verzieken door de schaarse middelen te misbruiken om hun zelfverklaarde progressieve visie op multiculturele samenleving door te drukken?

Ronny Vidts

Ronny Vidts (1972) is master in de rechten en internationaal actief als freelance consultant en manager voor innovatieve bedrijven.