fbpx


Buitenland

Jonathan Holslag: ‘Vlaanderen is een decadente samenleving geworden.’

Jonathan Holslag hekelt Vlaamse zelfgenoegzaamheid in buitenlands en economisch beleid



Vlaanderen telt maar weinig academici die al jarenlang zo consequent op dezelfde nagel kloppen als politicoloog en China-kenner Jonathan Holslag (39). We zijn veel te naïef en veel te braaf in de wijze waarop we nieuwe wereldmachten zoals China benaderen, vindt hij. En met ons handelsbeleid organiseren we zelf de uitverkoop van onze economie. Zijn vaak vlijmscherpe kritiek op het gebrek aan politieke moed en visie in dit land wordt door de politiek niet altijd even fel gesmaakt, maar daar…

Plus artikel - gratis maandabonnement

U heeft een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U heeft reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement



Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.







Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder je email adres en je naam en we maken een nieuw wachtwoord (als je een account hebt) of we maken automatisch een account aan.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


Vlaanderen telt maar weinig academici die al jarenlang zo consequent op dezelfde nagel kloppen als politicoloog en China-kenner Jonathan Holslag (39). We zijn veel te naïef en veel te braaf in de wijze waarop we nieuwe wereldmachten zoals China benaderen, vindt hij. En met ons handelsbeleid organiseren we zelf de uitverkoop van onze economie. Zijn vaak vlijmscherpe kritiek op het gebrek aan politieke moed en visie in dit land wordt door de politiek niet altijd even fel gesmaakt, maar daar lig hij niet echt wakker van.

‘Ik beschouw mezelf graag als een chroniqueur, iemand die de bevolking én de politiek graag een spiegel voorhoudt. Ik heb veel aan dit land en aan deze samenleving te danken, maar de huidige politieke generatie mist de kracht en de visie om de uitdagingen waar we anno 2020 mee geconfronteerd worden onder ogen te zien. Vlaanderen is echt een decadente samenleving geworden, geleid door pseudo-patriotten. Het is mijn taak als academicus om mijn stem te blijven verheffen in dat debat.

Napoleon

China stelt zich almaar assertiever op, ten bewijze daarvan de meedogenloze repressie tegenover de Oeigoeren en de machtsgreep in Hong Kong. Heeft u het gevoel dat België – en bij uitbreiding ook Europa – zich stilaan minder meegaand of naïef opstellen tegenover dat land?
‘Landen die machtiger worden, tonen zich ook internationaal een stuk zelfverzekerder. Niets nieuws onder de zon wat dat betreft. Wat China in internationaal opzicht wél uniek maakt, is dat het land een veel groter potentieel heeft tot dominantie dan eender welk imperium dat we de voorbije honderd jaar hebben zien ontstaan.’

Zelfs de VS of de Sovjet-Unie op het hoogtepunt van hun macht verzinken in het niets vergeleken met een land met 1,4 miljard inwoners. Of zoals Napoleon het ooit verwoordde: “Als China opnieuw wakker wordt, zal de wereld beven.” Dit besef dringt nog altijd onvoldoende door in ons Chinabeleid. Vanuit Europa kijken we anno 2020 op papier misschien wel iets kritischer naar dat land, maar dit vertaalt zich absoluut niet in onze aanpak op het terrein.’

Open marktlogica

Maakt u dit even concreet?
‘We onderhandelen al dertig jaar met China over evenwichtige handelsrelaties, maar het Chinese handelsoverschot blijft eigenlijk al jaren min of meer ongewijzigd. Daar komt nog eens bij dat China die honderden miljarden ook zeer strategisch inzet, bijvoorbeeld om onze technologie en havens op te kopen. Idem dito voor het investeringsbeleid: we hadden ons binnen Europa voorgenomen om de Chinese investeringen in Europa wat kritischer te bekijken, maar in praktijk komt ook daar amper iets van terecht. Grote landen zoals Duitsland of Frankrijk doen het op dat vlak iets beter, maar een land als België heeft amper de capaciteit om die Chinese investeringen goed te screenen.’

‘Ook de uitverkoop van onze technologie gaat rustig door. In een kenniseconomie zijn de hoogtechnologische bedrijven je kroonjuwelen, maar Chinese vorsers krijgen nog altijd vlot toegang tot onze onderzoeksprogramma’s en haast maandelijks lees je wel over de overname van een Vlaamse technologiebedrijf door Chinese spelers. We lijken maar niet te beseffen wat de langetermijngevolgen zijn van zulke technologietransfers naar een land als China. Economisch én militair. Dat land laat zich in elke stap sturen door het streven om de nationale invloed te vergroten, terwijl wij nog altijd vanuit een open marktlogica vertrekken, waarin bedrijven vooral hun eigenbelang moeten nastreven.’

De wet van de wildernis

De Amerikaanse president Trump pakte het wél anders aan: hij maakte het Chinese bedrijven een stuk lastiger om toegang te krijgen tot de Amerikaanse markt en zette een aantal Chinese hooggeplaatsten op de zwarte lijst omdat ze nauw betrokken zouden zijn bij mensenrechtenschendingen?
‘In de internationale politiek is de wet van de wildernis nooit volledig verdwenen: eten of gegeten worden, daar draait het om. Het grote probleem is dat het Westen de voorbije dertig jaar een behoorlijk dominante positie innam, waardoor we hier de illusie kregen dat de spelregels in de internationale politiek gewijzigd waren en dat vrijhandel politieke spanningen wel zou wegwerken. Helaas, dit is een waanidee. Van China over Turkije of Iran tot Rusland: al die landen hebben de voorbije decennia als een grote onrechtvaardigheid ervaren, en zij zullen er nu alles aan doen om die machtspositie van het Westen te doorbreken.’

‘Politiek, economisch en militair. We moeten ons dus minstens veel kritischer opstellen in onze relaties met landen zoals China. Anders verliezen we niet enkel de macht, maar net zo goed het vermogen om een samenleving te bouwen op basis van waarden en idealen die ons hier in Europa dierbaar zijn.’

Wingewest van de Chinezen

Misschien zijn het net die typisch Europese waarden en verworvenheden die ons te braaf en te ‘beschaafd’ maken? Begrijpt een supermacht niet enkel dit soort Trumpiaanse ‘realpolitik’?
‘We zijn een kudde schapen te midden van flink wat roedels wolven, dat klopt. Omdat we de naïeve gedachte koesteren dat we de deuren wagenwijd open moeten zetten en dat het op termijn wel goedkomt dankzij de globalisering. Een land als Frankrijk begint nu stilaan toch de bocht te maken. Laat ons een kat een kat noemen: Vlaanderen is een van de meest geglobaliseerde regio’s ter wereld, maar wordt tegelijk politiek ook zeer weinig gestuurd. Hierdoor vallen de gevolgen van die globalisering op het einde van de rit doorgaans niet in ons voordeel uit.’

‘Het Vlaamse economische beleid van de voorbije jaren was vooral gericht op het aantrekken van buitenlandse investeringen, als een soort van surrogaat voor een eigen economisch beleid. Zo organiseer je zelf de uitverkoop van je economie, en dat is bijzonder zorgwekkend. Vlaanderen mag een open regio blijven, maar stuur dan tenminste wel de handelsstromen aan en zorg ervoor dat Vlaamse bedrijven in het buitenland evenveel geld ophalen als omgekeerd.’

‘Deze regio is stilaan een echt wingewest aan het worden, niet enkel van de Chinezen maar ook van enkele buurlanden. Ook deze Vlaamse regering blijft vasthouden aan een naïef neoliberalisme, en dit is bijzonder zorgwekkend. Maar om op je vraag te antwoorden: Europa vertegenwoordigt nog altijd een markt van 450 miljoen kapitaalkrachtige consumenten. Dat is geen peulschil, maar we moeten het strategisch wel dringend over een andere boeg gooien, en dit geldt zeker ook voor Vlaanderen.’

Patriottisme

Wat we zelf doen, doen we niet altijd beter?
‘We zwaaien graag met vlaggen, maar we slagen er niet in om doordacht na te denken over onze belangen en we hebben een buitenlands beleid dat nog niet tot aan de enkels reikt van dat van onze buurlanden. Willen we echt blijven vasthouden aan de doorgedreven bevoegdheden van de regio’s op vlak van handel en buitenlandse beleid, dan moeten we daarvoor heel dringend ook een strategische visie en cultuur ontwikkelen. Het patriottisme – ook economisch – dat het politieke denken in een aantal niet-westerse landen bepaalt, kennen wij hier eenvoudigweg niet meer.’

‘Zeker die partijen die zich beroepen op een nationalistisch gedachtengoed zouden de Vlamingen duidelijk moeten maken dat het veel effectiever is om zich naar dat gedachtengoed te gedragen dan eenmaal per jaar de vlag buiten te hangen. Op beschaafde wijze uiteraard, barbarij bestrijd je niet met barbarij. Daarnaast moeten we ons als burgers ook veel beter informeren over wat er vandaag zoal in de wereld gebeurt, en waar de grote uitdagingen liggen. Dit doe je al niet door elke avond massaal af te stemmen op de kolder die op de boot van Gert Verhulst vertoond wordt.’

N-VA

Dat is een oproep naar de burger, maar wat vermag de politiek hierin?
‘Vandaag dragen we met ons allen massaal bij tot de uitverkoop van de Vlaamse economie aan de Bol.coms en de Amazons van deze wereld. Dat is een collectieve verantwoordelijkheid, maar ook de politiek moet hierin haar verantwoordelijkheid opnemen. De overheid moet veel meer geld investeren in innovatie, om zo onze lokale economie ook internationaal veel competitiever te maken. We moeten daar niet flauw over doen: het schip maakt veel water, en dus moeten we nu meteen afdalen in de machinekamer om daar aan de slag te gaan.’

‘En tegelijk pleit ik ook voor realisme: de komende decennia worden geen pretje voor West-Europa. Ik vrees eerlijk gezegd dat we nog maar net aan het begin staan van de grote mondiale politieke verschuivingen, en met een soort van schijnpatriottisme zullen we er heus niet komen. Dit is wat ik een partij als N-VA nu ook verwijt. Ze is veel te opportunistisch in haar economisch beleid én ze durft de Vlaming te weinig confronteren met zijn eigen verantwoordelijkheid.’

Chinees autoritarisme

Wil die burger daar wel mee geconfronteerd worden? Enkele decennia van grote materiële welstand hebben ons vooral ook heel zelfgenoegzaam gemaakt?
‘Ik ben het er volledig mee eens dat het huidige beleid die zelfgenoegzaamheid enkel maar voedt. Net hierdoor wordt onze economische positie steeds beroerder. Maar ik vind dat we onze kinderen later in de ogen moeten kunnen kijken met de boodschap dat we het minstens geprobeerd hebben.’

Nog even terug naar China: dat land is er op enkele jaren tijd in geslaagd om met uiterst geavanceerde technologie en gigantisch veel data een controlemodel uit te tekenen dat in crisissituaties bijzonder efficiënt is gebleken. Hoe groot is het risico dat die technologische knowhow zich binnenkort ook vertaalt in nog meer politieke invloed?
‘We zien nu al hoe Chinese technologiebedrijven zoals Tencent ook in ontwikkelingslanden oprukken. Ook vanuit Oost-Europa wordt er al volop naar die technologie gelonkt. Dat Chinese autoritarisme is natuurlijk beangstigend, maar als 1,4 miljard Chinezen dat willen slikken, is dat vooralsnog hun eigen keuze. Een stuk beangstigender in mijn ogen is dat wij Europeanen er nog altijd niet in geslaagd zijn om zelf performante technologiespelers te kweken die kunnen concurreren met de grote jongens uit de VS of China.’

‘We waren al volledig afhankelijk van een aantal Amerikaanse spelers die onze data in de VS stockeren, en we dreigen op termijn nu ook afhankelijk te worden van nieuwe Chinese spelers en het autoritaire model dat ze uitdragen. Maar nogmaals: de kern van het probleem zit hier, in ons eigen Vlaamse en Europese onvermogen.

Ten dienste van de Chinese politieke agenda

Toch lonkt tal van Vlaamse ondernemers begerig naar die Chinese markt en die Chinese geldberg. Dat is ergens ook niet onbegrijpelijk: de wereldmarkt verschuift almaar verder naar het verre Oosten, en als ondernemers volgen ze de markt?
‘Nog meer winst en een tweede of derde verblijf in Zuid-Frankrijk mogen dan al zeer verleidelijk zijn, maar wat betekent het dan eigenlijk om ondernemer te zijn? In mijn ogen heeft Roosevelt de essentie daarvan ooit bijzonder goed samengevat: dankzij innovatie, durf en verbeelding proberen ondernemers de samenleving waarin ze leven sterker te maken. Die maatschappelijke bijdrage strekt tot eer, maar de verhuis van je productie naar China of het verpatsen van onze technologie aan de Chinese overheid maakt daar geen deel van uit.’

‘Ondernemers daarentegen die afgewerkte producten met een grote toegevoegde waarde trachten uit te voeren naar China, dragen wél rechtstreeks bij tot meer tewerkstelling en welvaart in Vlaanderen. Laten we bovendien ook niet vergeten dat de risico’s voor buitenlandse investeerders in China bijzonder groot blijven: je wordt er sowieso gedwongen om in strategische sectoren joint-ventures af te sluiten. En beschik je echt over innovatieve technologie, dan mag je er anno 2020 nog altijd gif op innemen dat je die technologie deels zal moeten openstellen.’

‘Doorheen alle Chinese overheidsdocumenten loopt nog altijd eenzelfde rode draad: de interessante brokken op hun sterk groeiende markt blijven voorbehouden voor Chinese investeerders. Vlaamse investeerders die naar daar trekken, moeten dus heel goed beseffen dat ze zich ten dienste stellen van de Chinese politieke agenda. Ze dragen allerminst bij aan de Vlaamse economie.’

Filip Michiels

Filip Michiels is zelfstandig journalist.