fbpx


Economie, Geschiedenis

Kan hyperinflatie Weimar Duitsland zich herhalen?

Of lijkt de situatie eerder op die van de VS na WOII?



In de laatste maanden van 1923 bedroeg de inflatie in Weimar Duitsland ongeveer 30,000% per maand of 20% per dag. De gevolgen waren verschrikkelijk: hoge werkloosheid, wijd verspreid geweld, hongersnood en een middenklasse die tot de bedelstaf herleid werd. Meteen ook de voedingsgrond voor de opkomst van Hitler. Vandaag - in de nasleep van de corona pandemie - dreigt de inflatie opnieuw sterk op te lopen. Daarmee doemt ook het doembeeld van een vernietigende hyperinflatie weer op. Geloofwaardig? Gelukkig niet.…

Niet ingelogd - Plus artikel - log in of neem een gratis maandabonnement

U hebt een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting of betaling. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U hebt reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement





Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.

U kan aanmelden via uw e-mail adres en wachtwoord of via uw account bij sociale media als u daar hetzelfde e-mail adres hebt.








Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder uw e-mail adres en uw naam en we maken automatisch een nieuw account aan of we sturen u een e-mailtje met een link om automatisch in te loggen en/of een nieuw wachtwoord te vragen.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


In de laatste maanden van 1923 bedroeg de inflatie in Weimar Duitsland ongeveer 30,000% per maand of 20% per dag. De gevolgen waren verschrikkelijk: hoge werkloosheid, wijd verspreid geweld, hongersnood en een middenklasse die tot de bedelstaf herleid werd. Meteen ook de voedingsgrond voor de opkomst van Hitler. Vandaag – in de nasleep van de corona pandemie – dreigt de inflatie opnieuw sterk op te lopen. Daarmee doemt ook het doembeeld van een vernietigende hyperinflatie weer op. Geloofwaardig? Gelukkig niet. Niet in het huidige financiële bestel. Toch kunnen we lessen trekken uit de geschiedenis.

De Weimar hyperinflatie in een notendop

De enorme kostprijs van de eerste wereldoorlog financierde Duitsland grotendeels door schulden te maken. De bedoeling was dat ‘de vijand’ die gepeperde rekening gepresenteerd zou krijgen, ‘eens de vrede afgekondigd is’.  Dat verkondigde minister van financiën Karl Helfferich in 1914.

Het draaide natuurlijk helemaal anders uit: op 27 april 1921 kreeg Duitsland, bovenop haar oorlogsschuld, nog eens een herstelbetaling van maar liefst 132,000 miljoen goudmark voor de kiezen. Achteraf gezien kunnen we stellen dat daarmee het lot van de papieren mark bezegeld was. De herstelbetalingen werden trouwens pas beëindigd in2010.

Wat deed Duitsland toen? Marken bij drukken op grote schaal om de gehate herstelbetalingen te kunnen voldoen. Een sterk oplopende inflatie was het gevolg. In 1922 moest Duitsland zijn betalingen staken. Daarop  gingen Frankrijk en België het Rurhgebied bezetten om de grondstoffen te recupereren. En toen begon de hyperinflatie pas echt. De Duitse regering riep de bevolking op om passief verzet te bieden tegen de bezetting van het Rurhgebied. Wat deden ze? De bevolking betalen met – jawel – nog meer vers gedrukt geld. In 1923 waren er bijna 1800 drukpersen en 133 bedrijven druk bezig met maar één ding: geld bijdrukken.

Het verschil

Dat is natuurlijk vragen om hyperinflatie. Het is meteen ook een eerste belangrijk onderscheid met de huidige situatie. Vandaag halen overheden enorme hoeveelheden geld op bij institutionele investeerders door staatsobligaties te verkopen. Maar dat is niet hetzelfde als geld bij drukken. Zelfs al wordt het geld op deze manier van de financiële sfeer versluisd naar de economische. Helemaal vrij van inflatie is de techniek dus ook niet. Centrale banken drukken al evenmin geld. Natuurlijk kopen ze sedert een aantal jaren enorme hoeveelheden overheidsobligaties en andere financiële activa op (‘quantitative easing’ of QE). Maar ze betalen de commerciële instellingen daarbij niet met geld.** Al moet ook hier meteen aan toegevoegd worden dat die QE wél de rente laag houdt, wat de geldcreatie (via leningen) bevordert.

Wereldoorlog 2

Het is dus niet Weimar Duitsland dat we voor ogen moeten houden. Vergelijk de situatie eerder met de Verenigde Staten vlak na de tweede wereldoorlog.  De Amerikaanse economie kwam ongeschonden uit de oorlog, maar was toch niet voorbereid op de consumptie boom die erop volgde. Bovendien waren de overheidsschulden ook zeer hoog opgeklommen. Zo zijn er ook nu problemen met de productie van goederen en diensten (‘supply constraints’). Zo gaat ook nu de overheid gebukt onder gigantische en nog steeds sterk oplopende schulden.Een andere gelijkenis is dat de centrale bank (de ‘Fed’) tijdens de jaren 1940 eveneens, net zoals nu, de langetermijnrente manipuleerde. Die was zelfs gefixeerd op een laag niveau (‘rente-caps’ via ‘yield curve control’). Het droeg bij tot een torenhoge inflatie. Haar ‘discount rate’ bleef desondanks ultra-laag. Ook dat klinkt natuurlijk vertrouwd.Toen de ‘Fed’ in 1951 weer haar onafhankelijkheid verkreeg en de inflatie alsnog bestreden werd met hogere rentes, was het kwaad al geschied: een significante verarming van vermogende mensen die zich niet ingedekt hadden tegen de jaren van hoge inflatie.

Hogere rentes: niet aan de orde

 Dat zou de weg kunnen zijn die wij ook gaan opgaan. Een bestrijding van de stijgende inflatie via hogere rentes (de zogenaamde fed funds rente in de Verenigde Staten) ligt in elk geval  zeer moeilijk, in het bijzonder omdat de economie en de steeds groteskere ‘alles bubbel’ afhankelijk zijn van ultra-lage rentes. Meer nog: de kans bestaat dat de centrale bank nog meer overheidsobligaties gaat opkopen, naarmate de inflatie verder stijgt, teneinde een revolterende langetermijnrente stevig onder de knoet te houden (‘rente caps’) en een crash van de alles bubbel te verhinderen of te stoppen (de koper/goud ratio suggereert alvast dat de langetermijnrente nog een flink stuk kan stijgen).

Het minste van twee kwaden

 Dat brengt me tot een laatste belangrijk punt: hoge inflatie een halt toeroepen via hoge rentes is pijnlijk en vaak niet de meest voor de hand liggen optie.  In 1980 moest de Fed haar rente zelfs verhogen tot een hallucinante 20%. Dat is trouwens hoe hyperinflatie in Weimar Duitsland kon ontstaan: politici zagen hoge inflatie als het minste van twee kwaden: het alternatief was hoge werkloosheid en sociale onrust.

 Hoge inflatie als vies medicijn

Indien er, zeer tegen de mainstream verwachtingen en officiële beloftes in, in de nasleep van de pandemie toch een inflatiespiraal ontstaat, dan zal dat eveneens mede te wijten zijn aan het feit dat centrale banken voor dat minste van twee kwaden kozen. Met hun mantra van ‘tijdelijke inflatie’ of de overschakeling naar het bestrijden van een ‘gemiddelde inflatie’ zijn ze die bocht zelfs al aan het maken.Er is trouwens nog een groot voordeel verbonden aan hoge inflatie: ze verlaagt zowel het schuldniveau als de reële prijs van gevaarlijk opgeblazen financiële activa, inclusief vastgoed.*** Wat vervolgens het opleggen van de hogere rentes die nodig zijn om inflatie een halt toe te roepen, minder pijnlijk maakt.**** Na verloop van tijd, wordt hoge inflatie zodoende vanzelf in plaats van het minste, het ergste van twee kwaden.

 Conclusie

Kortom: —hoge inflatie is een zeer vies medicijn, maar wel een dat de economie nodig heeft. De grote vraag blijft echter: zal ‘men’ er de komende jaren effectief in slagen om het in voldoende hoeveelheden te ‘brouwen’ en het de patiënt toe te dienen zonder dat dit hem al teveel schade berokkent? Of blijft het inderdaad bij een eenmalig post-pandemie ‘shot’?

 

** Centrale banken crediteren de rekeningen die instellingen bij hen hebben. Dat (‘excess reserves’) is geen geld in de enge zin van het woord. Al kan het wel leiden tot geldcreatie, via commerciële banken. Die reserves dienen namelijk als basis om leningen toe te kennen. De enorme stijging van de geldhoeveelheid M2 die we de jongste tijd zien, is dan ook meer te wijten aan risico-avers gedrag, veroorzaakt door de pandemie, dan aan het injecteren van nieuw geld in de economie. Daar gaat geen escalerende inflatie uit voortvloeien, laat staan hyperinflatie. Het Amerikaanse ‘Centre for Financial Stability’ (CFS) waarschuwde recent wel dat de ‘excess reserves’ in het banksysteem bij een aantrekkende economie tot een explosie van leningen en dus geldgroei en inflatie kunnen leiden. Iets waar de Duitse economist Hans-Werner Sinn een paar maanden geleden ook al voor waarschuwde (maar dan voor Europa). De rol van die (excess) reserves bij het uitlenen van geld door banken is echter beperkt (bovendien betaalt de Fed er rente op).

*** Daarmee zou de geschiedenis zich eens te meer herhalen: tussen 1966 en 1981 verloor de Dow Jones ongeveer 70% van zijn waarde in reële termen.

**** Een alternatief scenario is dat men op een bepaald moment overschakelt op nieuwe munten, met name govcoins, iets wat normaal gezien enkel gebeurt na de hyperinflatoire ‘dood’ van een munt (dat is zo ongeveer wat Felix Zulauf voorspelt).

[ARForms id=103]

Koen Tanghe