fbpx


Actualiteit, Binnenland
avondklok

Karin Verelst: ‘Raad van State gedraagt zich als een platte vis’

Raad van State loopt met boog om ongrondwettelijkheid avondklok heen



Minister van Binnenlandse Zaken Annelies Verlinden (CD&V) stelde zondag in De Zevende Dag  dat de Raad van State in zijn arrest van vrijdagavond de wettigheid van de avondklok in de huidige situatie had bevestigd. Karin Verelst (wetenschapsfilosofe VUB), mede-indiener van het verzoek tot schorsing van de avondklok, nuanceert die stelling. Rond de Grondwet fietsen 'Minister Verlinden zaait doelbewust verwarring. De Raad van State (RvS) heeft onze vraag tot schorsing van de avondklok bij hoogdringendheid inderdaad verworpen. Daarmee zegt de Raad…

Plus artikel - gratis maandabonnement

U heeft een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U heeft reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement



Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.







Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder je email adres en je naam en we maken een nieuw wachtwoord (als je een account hebt) of we maken automatisch een account aan.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


Minister van Binnenlandse Zaken Annelies Verlinden (CD&V) stelde zondag in De Zevende Dag  dat de Raad van State in zijn arrest van vrijdagavond de wettigheid van de avondklok in de huidige situatie had bevestigd. Karin Verelst (wetenschapsfilosofe VUB), mede-indiener van het verzoek tot schorsing van de avondklok, nuanceert die stelling.

Rond de Grondwet fietsen

‘Minister Verlinden zaait doelbewust verwarring. De Raad van State (RvS) heeft onze vraag tot schorsing van de avondklok bij hoogdringendheid inderdaad verworpen. Daarmee zegt de Raad evenwel niét dat de avondklok grondwettelijk gezien in orde is, alleen dat eventuele schade of schending van rechten niet van aard is om een hoogdringende schorsing te rechtvaardigen. Wij zijn het daar uiteraard niet mee eens. Wat de RvS nu doet is in feite de regering voor de komende maanden uit de wind zetten, wel wetende dat de zaak ten gronde nog helemaal niet beslecht is.

De RvS heeft wél gezegd dat de ministeriële besluiten op basis van de wet op de civiele veiligheid (15 mei 2007) wettelijk in orde zijn. Ze stellen dat de minister, op basis van die wet, al deze strafrechtelijke maatregelen kan nemen via een ministerieel besluit, met inbegrip van de avondklok. Dat is laakbaar en staat in contrast tot wat de auditeur tijdens de zitting zei. Die stelde dat dit waarschijnlijk wél een probleem was, maar dat het Grondwettelijk Hof zich daarover moest uitspreken. Dit laatste ligt in de lijn van verscheidene vonnissen en arresten uitgesproken door andere rechtbanken. Ook daarover is het laatste woord dus nog lang niet gesproken.

Natuurlijk gaat het wel over een uitspraak, op het eerste gezicht, dus niet ten gronde. Het was zoals gezegd een procedure bij hoogdringendheid…’

Platte vis met vijgen ná Pasen

‘Voorlopig blijft de avondklok helaas bestaan. De RvS heeft helemaal rond de grondwettelijke kwestie (art. 187GW, het verbod op de noodtoestand) gefietst. Maar de RvS heeft dus helemaal niet gezegd dat de avondklok grondwettelijk is’, stelt Verelst uitdrukkelijk. ‘Ze hebben zich er enkel van onder uit gewrongen om een oordeel te moeten vellen.

Dit doen ze door te stellen dat “prima facie” (op het eerste gezicht) de grondwettelijke problemen niet serieus genoeg zijn om de overheid te verhinderen in deze ernstige gezondheidscrisis zo’n verregaande maatregel te laten nemen. Ze zeggen dat het “een semantische kwestie” is, wat een wel erg vreemde uitspraak is voor een orgaan dat er toe strekt om juist de controle op de acties van de overheid vanuit grondwettelijk standpunt door te voeren.

Zij hebben zich dus als een platte vis aan de voeten van de overheid geworpen, terwijl ze heel duidelijk aangeven dat dit slechts “voorlopig” is en de procedure ten gronde nog moet volgen. Het kan dus heel goed zijn dat ze over zes maanden toch moeten concluderen dat de avondklok ongrondwettelijk was, maar dat zijn dan wat we noemen “vijgen na Pasen”. Al zou het tenminste wel het precedent ongedaan maken.’

Geen disproportionaliteit, wel ongrondwettigheid gepleit

‘Er zijn tientallen verzoeken ingediend bij de RvS tijdens deze crisis’, vervolgt Verelst. ‘Die werden allemaal verworpen, met uitzondering — pikant detail — van het verzoek van de sekswerkers om hun beroep te mogen blijven uitoefenen tijdens de crisis. Let op, ik heb immens respect voor die mensen en ze hebben gelijk om die vraag te stellen, maar ik vind het wel pikant dat dat het enige verzoek is dat het gehaald heeft… In geval van nood is dat een knuffelcontact extra, nietwaar (lacht)?’

‘Al die andere verzoeken waren specifieke vragen naar de proportionaliteit van een bepaalde maatregel. Maar wij hebben niet de (dis)proportionaliteit van de avondklok gepleit. Wij hebben de ongrondwettigheid gepleit, op grond van artikel 187 (“De Grondwet kan noch geheel, noch ten dele worden geschorst”) en alles wat daaruit volgt. Daar is de RvS in een grote boog omheen gefietst.’

De facto noodtoestand

Verelst legt uit wat het arrest in de praktijk betekent. ‘Zij geven nu “prima facie” — niet ten gronde — hun zegen aan het feit dat de regering de facto een noodtoestand uitroept op basis van de wet op de civiele veiligheid (2007). In al de omringende landen — het weze Frankrijk, Nederland, Italië of Spanje — zie je dat men pas een avondklok kan instellen ná het uitroepen van de noodtoestand. Dat is namelijk de toestand waarin de normale rechten geheel of ten dele kunnen worden opgeschort.’

(Uitdrukkelijk – nvdr) In België kán dát niet, op basis van artikel 187! Toch hebben ze een avondklok ingesteld, een maatregel uit de noodtoestand. Ze hebben dus per ministerieel besluit de facto de noodtoestand uitgeroepen op basis van een wet die dient om situaties met betrekking tot bijvoorbeeld treinrampen te managen.

De RvS vindt dit op het eerste zicht wel ok… Ze gooien zich dus als een platte vis aan de voeten van de regering: “’t Is een heel erge crisis, doe nu maar verder, we zien later wel of het eigenlijk in orde was…”. Terwijl het de taak is van de RvS om — óók tijdens crisissituaties — te checken of de regering binnen de grenzen van de Grondwet blijft. De RvS krijgt als behoeder van de grondwet hiervoor een dikke buis.’

Geen semantische kwestie

Verelst waarschuwt voor het minimaliseren door de RvS van artikel 187 als een semantische kwestie. ‘De noodtoestand blijft in België ongrondwettelijk, tenzij je artikel 187GW gaat aanpassen. Wanneer je dat doet ben je gek. In dat artikel schuilt net de genialiteit van onze Grondwet! De grondwetgever heeft als uitgangspunt gesteld dat een democratische staat, een democratische maatschappij, alle crisissen aankan. Je hebt géén debiele — ik vind geen beter woord — maatregel als een noodtoestand nodig om deze crisis op te lossen.

De overheid is niet machteloos. Je kan een samenscholingsverbod uitvaardigen: dat is een beperking van de bewegingsvrijheid. Een opschorting van die vrijheid is niét mogelijk. Dat is bij ons het fundamentele verschil met alle andere landen. Wanneer je dan stelt — zoals de RvS nu doet — dat men zich niet te veel van artikel 187 moet aantrekken, omdat het een “semantische kwestie” zou zijn, waar zijn we dan mee bezig?

Het gaat over het verschil tussen “je mag, maar…” en “je mag niet, maar…”. Dat is het verschil tussen de rechtstaat of een politiestaat: we leven nu letterlijk in een politiestaat: de politie zal bepalen of je je op bepaalde uren mag bewegen in de openbare ruimte of niet, ook als je alleen bent en niemand in gevaar brengt. Dat is werkelijk ongezien…’

Lacherig en schamper

Verelst benadrukt nogmaals waar het in se om gaat: het verschil tussen het beperken van een recht en het opschorten ervan. Ze hekelt ook dat sommige argumenten in het belachelijke worden getrokken. ‘Het feit dat mensen nu moeten gaan panikeren om op tijd thuis te geraken, enkel omwille van de reden dát je op tijd thuis moet zijn, is schandalig. Wij hebben het voorbeeld aangehaald van iemand die zijn hond wil uitlaten. Daar wordt dan door sommigen lacherig over gedaan. Ook de RvS deed daar eerder schamper over… Het punt is dat het niets uitmaakt waarvoor je je recht op vrije beweging in de openbare ruimte gebruikt. Het punt is dat je dat ongecontesteerd kan doen.

We staan met de avondklok effectief onder huisarrest. Dat is het argument dat wij opgebouwd hebben. Als je ziet dat nu de avondklok in Frankrijk (onder de noodtoestand, dus) al van zeven uur ’s avonds zou ingaan, dan zie je hoe snel dat zoiets escaleert.’

Verzoekschrift gepubliceerd

De indieners van het verzoekschrift hebben een ongebruikelijke stap gezet, net om alle mogelijke aandacht te vestigen op het belang van de zaak. ‘Wij hebben ons verzoekschrift elektronisch gepubliceerd. Dat gebeurt zelden. Iedereen heeft dus kennis kunnen nemen van de ernst en de sterkte van onze argumenten.

De Raad had zijn werk tenminste serieus kunnen doen door ons fundamentele punt te erkennen, maar zonder praktisch effect voor dit ministerieel besluit. Dat had een elegantere oplossing geweest. Ik vind het jammer dat dat niet is gebeurd. Daar zou ik nog een zeker begrip voor hebben gehad. Dan hadden ze op z’n minst gesteld dat deze gang van zaken niet kon en zo een schot voor de boeg van de regering gegeven naar toekomstige maatregelen toe.’

Nog niet afgehandeld

‘Wat wel belangrijk is’, besluit Verelst, ‘is dat de RvS onze argumentatie ontvankelijk verklaard heeft. Het Grondwettelijk Hof of de RvS kunnen hier ten gronde dus nog iets aan doen. Wanneer ze uit hun comateuze toestand ontwaken…

Deze zaak is nog niet afgehandeld. Er zijn meerdere vooraanstaande juristen die zich op een kritische manier hebben uitgesproken. Ik verwacht dat het daar niet bij gaat blijven. Patricia Popelier (Onderzoeksgroep Overheid & Recht, aan de Universiteit Antwerpen) heeft al laten weten in De Standaard dat dit een gemiste kans is voor de RvS om zijn werk fatsoenlijk te doen. Ze zegt letterlijk dat het een spijtige zaak is dat de RvS de regering er niet op heeft gewezen dat ze binnen de minuten van de grondwet moet blijven. Ik ben het daar volstrekt mee eens.’

Winny Matheeussen

Enige tijd geleden geboren, in de herfst. Momenteel levend.