fbpx


Buitenland
Kremlin

De dubbele macht in het Kremlin

Praten met een dictatuur heeft slechts zin vanuit een positie van kracht



Wat mij vreselijk stoort aan de berichtgeving over de oorlog in Oekraïne is het negeren door nagenoeg het gehele journaille en zijn ‘experten’ van de evidente signalen van verdeeldheid in het Kremlin. Nochtans wees Willy Claes, gewezen secretaris-generaal van de NAVO, daar op basis van zijn contacten al op in één van de allereerste uitzendingen van De Afspraak over dat onderwerp. Volgens Claes woedde er van in het begin een machtsstrijd in het Kremlin tussen de gewezen KGB’ers en de…

Niet ingelogd - Plus artikel - log in of neem een gratis maandabonnement

U hebt een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting of betaling. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U hebt reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement





Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.

U kan aanmelden via uw e-mail adres en wachtwoord of via uw account bij sociale media als u daar hetzelfde e-mail adres hebt.








Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder uw e-mail adres en uw naam en we maken automatisch een nieuw account aan of we sturen u een e-mailtje met een link om automatisch in te loggen en/of een nieuw wachtwoord te vragen.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


Wat mij vreselijk stoort aan de berichtgeving over de oorlog in Oekraïne is het negeren door nagenoeg het gehele journaille en zijn ‘experten’ van de evidente signalen van verdeeldheid in het Kremlin. Nochtans wees Willy Claes, gewezen secretaris-generaal van de NAVO, daar op basis van zijn contacten al op in één van de allereerste uitzendingen van De Afspraak over dat onderwerp.

Volgens Claes woedde er van in het begin een machtsstrijd in het Kremlin tussen de gewezen KGB’ers en de stelende oligarchen, waarbij de eersten de tweeden van hun (onterecht verworven) rijkdom willen beroven. Alhoewel dit de crisis veel beter doet begrijpen dan de puur militaire benadering, beten de media zich vast in prognoses die keer op keer werden weerlegd.

Gestaag maar traag naar nergens

Zo was er eerst de overtuiging dat Poetin via een blitzkrieg gemakkelijk Kiev zou innemen (waar ook Claes in geloofde). Toen na ongeveer zes weken bleek dat dit duidelijk niet gebeurde, sprak op 6 april kolonel Housen van ‘een smadelijke nederlaag’. Maar meteen lag er een ander scenario op tafel. De legerleiding zou deze troepen verplaatsen naar het oosten en daar inzetten om een doorbraak te forceren. Dat zou één tot anderhalve week in beslag nemen. De kolonel wees met zijn stokje zelfs aan op de kaart hoe zij de achtergebleven Oekraïense troepen in de tang konden nemen.

Theoretisch, want we zijn op het moment dat ik dit schrijf (2 mei 2022) vier weken verder en daar is niets van te merken. We moeten geduld hebben, zei de kolonel, de Russen gaan gestaag maar traag vooruit, één à twee kilometer per dag en ze zullen binnen twee maanden met volle kracht doorbreken. Het zal wel.

Waar zoveel waarnemers blijkbaar geen moment rekening mee hielden, is hoe gedemoraliseerd de aanvalstroepen ondertussen zijn. Ze hebben zes weken in een pantservoertuig gebivakkeerd met slechte bevoorrading en voortdurende dreiging. En dan zouden ze plots paraat staan om in het oosten voor kilometer na kilometer te vechten? Sta me toe dat te betwijfelen.

We leven graag van illusies

Wat ook opmerkelijk is, is hoe zwak de ‘waarnemers’ de onderhandelingen inschatten, die enkele weken lang op laag niveau standhielden. We zijn het van Russische onderhandelaars gewoon dat ze nors overkomen. Molotov ging prat op de bijnaam die hij van Lenin zelf had gekregen, ‘ijzeren kont’. Dat omdat hij zich zo vast kon bijten in een dossier dat hij niet meer te bewegen was. En Gromyko kreeg in de Verenigde Naties de bijnaam ‘mister njet’.

Maar de onderhandelaars in deze oorlog kwamen niet nors of stug over. Maar bangelijk, als mensen die gevangen zaten in een dilemma waarin wat ze ook deden fout zou zijn. Dat is het effect als mensen een opdracht krijgen die vanuit verschillende centra gestuurd wordt. Dat is ook wat we zagen gebeuren toen VN-secretaris-generaal Antonio Guterres een bemiddelingspoging ondernam.

Vernedering

Van in het begin probeerde Poetin Guterres op zijn nummer te zetten. Hij liet hem urenlang wachten omdat hij zo nodig eventjes wat militairen moest decoreren. Vervolgens liet hij hem aanschuiven aan de belachelijk lange tafel, die hij gebruikt om gesprekspartners te vernederen. Opvallend was dat toen hij Loekasjenko ontving, deze naast hem in een stoel mocht zitten. Zijn motief kon dus geen hypochondrische quarantaine zijn.

Toen Guterres dan naar Kiev doorreisde, kreeg hij een bom naast de deur van zijn hotel. Maar een paar dagen later kwam een eerste voorzichtige evacuatie uit Mariupol op gang, waar hij om gevraagd had. Professor Jan Wouters van de KU Leuven meende daarom dat die raket ‘een domme fout’ van de Russen was geweest, vanuit de redenering dat Poetin daar geen voordeel mee kon halen. Maar er waren al dagenlang geen raketinslagen geweest in Kiev. De stelling van Wouters is dus leven van illusies.

De ‘ijzeren kont’ afblokken

Het is veel meer voor de hand liggend dat er een dubbel machtscentrum aan het werk is, waarbij het ene (de KGB rond Poetin) elk diplomatiek overleg wil afblokken met een ‘ijzeren kont’; en het andere onderhandelingen voorzichtig een kans probeert te geven. Dat zou ook kunnen blijken uit de enigszins verzoenende taal die minister Sergej Lavrov spreekt als hij van zijn kant de escalatie naar een kernoorlog relativeert, terwijl de staatszender daar met agressieve bravouretaal ongeremd mee zwaait. Bravouretaal die eigenlijk een uiting van wanhoop is.

Wat is nu het belang van deze alternatieve analyse? Dat de machtsstrijd in het Kremlin verre van uitgevochten is. Poetin en zijn psychologie zijn niet de enige factor, maar de kunst is om de dissidente groep een kans te geven. Men mag niet van hem verwachten dat hij het hoofd van zijn huidige leider op een schoteltje zal aanbieden, maar ook niet dat hij zich intern versterkt door zich diplomatiek toegeeflijk te betonen.

Vorige vrijdag nog was er op NPO2 de zoveelste herhaling van de fascinerende film Der Untergang over de laatste weken van Hitler in zijn bunker in Berlijn. We zagen daarin hoe zelfs op het moment dat alles verloren was en de Führer met legereenheden schoof die al lang niet meer bestonden, hij toch de absolute controle over zijn omgeving behield. Een zeldzaam integere figuur als Albert Speer wist zijn Nerobefehl – Duitsland veranderen in verschroeide aarde – te dwarsbomen en kwam daar ook voor uit, en mee weg. De anderen bibberden zich het graf in.

Het eeuwige kanonnenvlees

Moraal van het verhaal: praten met een verstarde dictatuur – zoals een Idesbald Goddeeris van de KU Leuven bepleit – heeft geen zin. De dictator zal altijd kanonnenvlees vinden dat zich voor hem dood wil vechten, zoals de aangrijpende scène toont als de Führer de leden van de Hitlerjugend decoreert omdat zij in een verwoest Berlijn hun leven voor hem geven. Het is slechts de vernedering op het terrein die de zeldzame moreel integere mensen in de omgeving van de leider de kans geeft om naar voren treden. We kunnen slechts hopen dat die er nog zijn.

Eddy Daniels