Actualiteit, Buitenland
Catalan independence

Kunnen transfers naar Catalonië een afscheiding voorkomen?

Separatisme stoppen met ontevredenheidstransfers

Spaanse landsgrenzen kunnen té fragiel worden als ze eenzijdig hertekend worden bij regionale meerderheidsstemming. In een briefing schuift onderzoeksinstelling Vives (Vlaams Instituut voor Economie en Samenleving) daarom de optie naar voren waarbij de Spaanse overheid zou kunnen instemmen met de Catalaanse vraag naar budgettaire autonomie.

‘De idee is om Catalonië te overtuigen om vrijwillig af te zien van een afscheiding’, zegt Vives-onderzoeker Jakob Vanschoonbeek (KU Leuven), ‘door de Catalaanse transfers naar de rest van Spanje te verlagen in proportie met de Catalaanse ontevredenheid over het Spaanse overheidsbeleid.’ Zo zou een verlaging van de Catalaanse bijdrage aan de Spaanse schatkist een goede manier zijn om een dure Catalaanse afscheuring te voorkomen.

Rusland

Zo’n budgettair accommodatiebeleid paste de eerste Russische president Boris Yeltsin begin jaren 90 toe via selectieve belastingvrijstellingen voor de meest onstabiele regio’s in het land. ‘Daarmee kocht Yeltsin misschien wel de politieke steun van de meest ontevreden gebieden in Rusland af die het land tot op vandaag bijeenhoudt’, meent Vanschoonbeek. ‘De afwezigheid van dergelijke ideologische transfers verklaren mogelijk ook waarom de gelijkaardige multi-etnische en communistische staten van de Sovjet-Unie, Tsjecho-Slowakije en Joegoslavië de tand des tijds niét doorstonden.’

Verenigd Koninkrijk

Ook dichter bij huis speelden de Britse overheidsuitgaven in Schotland, Wales en Noord-Ierland een belangrijke rol in het Schotse onafhankelijkheidsdebat. De centrale Britse overheid spendeerde in de periode 2005-2006 disproportioneel hoge overheidsuitgaven per bijgedragen euro belastinggeld aan de politiek meest afwijkende regio’s op haar grondgebied. Vanschoonbeek: ‘In zekere zin zijn interregionale transfers in het Verenigd Koninkrijk niet alleen een mechanisme om te herverdelen van rijk naar arm, maar ook om te herverdelen van tevreden naar ontevreden deelgebieden, vanuit de bekommernis voor een rechtvaardige verdeling van politieke lasten.’

Toch blijven ideologische transfers zeldzaam. Inkomensgebaseerde transfers daarentegen zijn populair. ‘Een herverdeling van rijk naar arm is politiek makkelijker verdedigbaar én zulke maatregelen zijn eenvoudiger om in te voeren’, verklaart Vanschoonbeek. ‘Een mogelijk nadeel van inkomensgebaseerde transfers is wel dat ze meestal niet bijdragen tot stabiele landsgrenzen en de kans op een afscheiding juist doen toenemen.’

Spaanse inkomenstransfers leiden tot ontevredenheid

Ook de Spaanse inkomenstransfers lijken juist de directe aanleiding voor de recente escalatie in het Catalaanse separatisme te vormen, schrijft Vanschoonbeek. ‘In essentie vormen transfers er een interregionaal solidariteitsmechanisme waar rijkere regio’s de overheidsuitgaven in armere regio’s deels financieren om tegemoet te komen aan de noden van alle Spaanse burgers, ongeacht de belastingcapaciteit van hun thuisregio. Als gevolg van dit systeem zien rijkere regio’s als Madrid, Valencia en Catalonië een deel van hun belastingbijdragen wegvloeien naar armere deelgebieden als Andalusië en Extremadura. Voor Catalonië bedroegen de centrale overheidsuitgaven in 2005 naar schatting slechts 72% van de geleverde belastingbijdrage.’

Uit onvrede stelde de Catalaanse regering in 2005 voor om de inkomenstransfers naar de rest van Spanje af te bouwen en in bijkomende belastingbevoegdheden te voorzien. Hoewel de Catalaanse overheid deze wijziging door de Catalaanse en Spaanse parlementen loodste en liet ratificeren in een referendum, verklaarde het Grondwettelijk Hof de nieuwe financieringsmodaliteiten ongrondwettig in 2009. Deze beslissing lokte hevige reacties uit in Catalonië en verhardde de positie van de nieuwe Catalaanse President Artur Mas om een meer verregaand fiscaal pact te bedingen bij de Spaanse overheid.

Toen Spaans premier Rajoy deze eis in september 2012 de grond inboorde, beloofde Mas na vervroegde verkiezingen om een onafhankelijkheidsreferendum te organiseren. Na een mislukte poging in 2014, nam ook huidig president Puigdemont zich voor om op 1 oktober 2017 een bindend referendum te houden. Een aanpassing van de inkomenstransfers en belastingbevoegdheden en/of ideologische transfers kunnen dan wel zinvol zijn, meent Vives. Opvallend is ook dat de huidige Catalaanse president in een interview met Politico aangaf dat deze piste zonder twijfel de steun van ‘de meerderheid van de Catalanen’ zou genieten.

Baskenland

Toch leveren ook de complexe ideologische transfers enkele problemen op. Zo kunnen ze politiek onverdedigbaar zijn omdat ze botsen met andere sociaal-economische doelstellingen. In het Catalaanse geval zouden ze namelijk resulteren in een herverdeling van arm naar rijk.

‘Maar ondanks de potentiële problemen, lijkt het gunstige budgettaire statuut van Baskenland vandaag een efficiënte strategie om de lange en vaak gewelddadige traditie van het Baskische separatisme in de kiem te smoren’, besluit Vanschoonbeek.

De volledige briefing vindt u hier.

Eerder schreef Vives een briefing over de Schotse onafhankelijkheid.

 

 

 

Reacties

Doorbraak.be is een uitgave van vzw Stem in het Kapittel
Hoofdredacteur: Pieter Bauwens
Webbeheer: Dirk Laeremans