fbpx


Onderwijs
eindtermen

Leraar louter pedagogisch uitvoerder?

Bom onder de eindtermen



Het zit er bovenarms op in de Vlaamse onderwijswereld. Het katholiek onderwijs vecht de onlangs goedgekeurde eindtermen aan. Maken die inderdaad de leraar tot louter uitvoerder van een centraal onderwijsplan? Eindtermen en onderwijsvrijheid De onderwijskoepel van het Katholiek Onderwijs in Vlaanderen dropte vorige week een bom op het onderwijsbeleid. Samen met een vijftigtal scholen stapt men naar het Grondwettelijk Hof tegen de in het Vlaams Parlement goedgekeurde nieuwe eindtermen voor de tweede en derde graad van het secundair onderwijs. De…

Niet ingelogd - Plus artikel - log in of neem een gratis maandabonnement

U hebt een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting of betaling. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U hebt reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement





Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.

U kan aanmelden via uw e-mail adres en wachtwoord of via uw account bij sociale media als u daar hetzelfde e-mail adres hebt.








Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder uw e-mail adres en uw naam en we maken automatisch een nieuw account aan of we sturen u een e-mailtje met een link om automatisch in te loggen en/of een nieuw wachtwoord te vragen.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


Het zit er bovenarms op in de Vlaamse onderwijswereld. Het katholiek onderwijs vecht de onlangs goedgekeurde eindtermen aan. Maken die inderdaad de leraar tot louter uitvoerder van een centraal onderwijsplan?

Eindtermen en onderwijsvrijheid

De onderwijskoepel van het Katholiek Onderwijs in Vlaanderen dropte vorige week een bom op het onderwijsbeleid. Samen met een vijftigtal scholen stapt men naar het Grondwettelijk Hof tegen de in het Vlaams Parlement goedgekeurde nieuwe eindtermen voor de tweede en derde graad van het secundair onderwijs. De demarche van de katholieke onderwijskoepel, die de vorige jaren in de ‘ontwikkelingscommissies’ nochtans mee betrokken was bij het schrijven van die nieuwe eindtermen, stort het Vlaamse onderwijsbeleid in onzekerheid. Sowieso leek het kantje boord om de nieuwe eindtermen toe te passen vanaf september 2021.

Volgens de katholieke onderwijskoepel staat er te veel op het spel om braafjes het door de Vlaamse Overheid goedgekeurde programma te volgen. Naast de kritiek op de grote hoeveelheid doelstellingen die diepgang zouden verhinderen, klinkt er ook de kritiek dat de nieuwe eindtermen de onderwijsvrijheid zouden fnuiken en van de reeds zwaarbelaste leraar een louter ‘uitvoerder’ van het onderwijsbeleid maken. Slaat deze kritiek op het ‘Jacobijns’ karakter van de eindtermen hout?

De laatste dagen wordt er in de media vaak met het woord ‘eindterm’ gegoocheld. ‘Eindtermen’ zijn een lijst van ‘leervragen’ die elke leerling minimaal moet kunnen bemeesteren. Die leervragen zijn gebaseerd op zestien sleutelcompetenties die de Vlaamse Regering in het kader van het Europees beleid ‘levenslang leren’ de scholieren wil bieden. Een van die sleutelcompetenties is bijvoorbeeld ‘digitale competentie en mediawijsheid’. De bijhorende eindterm in het vak Cultuurwetenschappen kan dan zijn: ‘Soorten massamedia beschrijven, hun functies toelichten en vanuit verschillende standpunten beoordelen.’ De onderwijskoepels kunnen de eindtermen meer in detail toelichten in hun eigen leerplannen.

To Bloom or not to Bloom?

Op het bereiken van een eindterm/leervraag zullen de scholen en leerkrachtenteams door de Vlaamse onderwijsinspectie worden beoordeeld. Is de ‘leerlijn’ die de leerkrachten opbouwen voldoende gericht op het behalen van het ‘beheersingsniveau’ dat in die leervraag vervat zit? Heeft de leraar de juiste examentoets gegeven om dat precieze beheersingsniveau te evalueren?

Het klinkt allemaal redelijk en logisch. Toch schuilen er onder die door de Vlaamse Overheid naar voor geschoven eindtermen gevaarlijke addertjes. Dit heeft niet alleen te maken met de grote hoeveelheid eindtermen die, volgens de opstandige katholieke onderwijskoepel, bijna alle onderwijstijd zouden ‘vastklikken’ en daardoor onder meer extra uren voor verdieping onmogelijk dreigen te maken.

Ook de gebezigde methodiek achter de nieuwe eindtermen dreigt de autonomie van scholen en leerkrachten sterk te beperken. Daarbij verwijst men naar de zogenaamde ‘taxonomie van Bloom’. Dit is een matrix waarin zowel de beoogde kennis (feitelijke, conceptuele, procedurele of metacognitieve) wordt geklasseerd, alsook de cognitieve processen die de scholier moeten beheersen. Die laatste gaan van een louter ‘herinneren’ van feiten, over een kunnen ‘toepassen’ en ‘analyseren’, tot het ‘evalueren’ of zelfs ‘creëren’.

Leerkracht vastgeklikt in matrix

In het bovenstaande voorbeeld van de eindterm over media voor het vak Cultuurwetenschappen, wijst het handelingswerkwoord ‘beoordelen’ erop dat de leerlingen in staat moeten zijn om de massamedia te evalueren op basis van concepten over de mediafuncties. Daartoe moet de scholier die functies uiteraard vooraf begrijpen alvorens men kan ‘evalueren’. Het is hier dat het door de katholieke koepel verfoeide Jacobijnse addertje zich kan verschuilen.

De eindtermen bepalen strikt het cognitief proces en het soort kennis dat de leerlingen moeten bereiken. De lat mag niet lager. In ons voorbeeld van de media-eindterm betekent dit dat elke leerling minstens in staat moet zijn om de media op basis van aangeleerde criteria te ‘beoordelen’. De leerkracht moet zijn toetsen zo opstellen dat precies dit proces getest wordt.

In een sterke en gemotiveerde klas mag men dan weer ‘verdiepingsoefeningen’ geven, bijvoorbeeld in de hierboven beschreven media-eindterm een oefening om zelf persartikels te leren ‘creëren’. Maar dan mogen de leerlingen daarop niet geëvalueerd worden omdat die specifieke eindterm/leervraag niet het werkwoordje ‘creëren’ voorschrijft. Meer nog: wanneer de leerkracht zich niet strikt houdt aan het toetsen van die cognitieve processen uit de eindterm en de lat ietwat hoger legt, kunnen zijn/haar toetsen door ontevreden ouders en leerlingen makkelijk worden aangevochten (op basis van de eindtermen). Of door een rigide onderwijsinspectie… De interpretatie in de dagdagelijkse praktijk van eindtermen als ‘minimumnormen’ zal cruciaal zijn.

Met andere woorden: het inhoudelijk kader van de nieuwe eindtermen lijkt bijzonder dwingend, zonder veel ruimte voor de concrete situatie in de klas of de schoolcultuur. De leraar wordt voornamelijk een pedagogisch professional die een strak inhoudelijk programma naar best vermogen uitvoert. Hij blijft nog amper een inhoudelijk architect. Niet alleen de katholieke scholen, maar ook de Steiner-scholen blijken hiermee bijzonder ongelukkig zo bleek uit de parlementaire hoorzitting van november 2020.

Eindtermen ontcijferen

Daarenboven dreigt er een tweede probleem. Die taxonomie van Bloom is nuttig om lesonderdelen in kaart te brengen. Maar omdat men in de Vlaamse eindtermen kwistig omspringt met vele synoniemen – bijvoorbeeld ‘beoordelen’ in de plaats van ‘evalueren’ – moet de leerkracht een taalkundige ‘ontcijferaar’ worden van de officiële leervragen om die te koppelen aan het door de overheid beoogde cognitieve proces. Volgt u nog…? Het is inderdaad een complexe puzzel met een gekmakend doolhof van definities.

Indien de school of leerkracht de uiteenlopende formuleringen van de eindtermen niet correct weet te interpreteren, is het de school die problemen kan krijgen. Allerlei pedagogische experts zullen zich de volgende jaren weer erg nuttig mogen voelen bij het trainen van leerkrachten in de ‘hogere Bloom-kunde’.

Opwaarderen van de leerkracht?

In hoeverre de machtige katholieke onderwijskoepel zich bij het beroep voor het Grondwettelijk Hof laat gebruiken voor allerlei politieke spelletjes, weet ik niet – al hoeven we daarover niet naïef te zijn. Wel blijken er, alle goede bedoelingen van het onderwijsbeleid ten spijt, in die nieuwe eindtermen gevaarlijke ontwikkelingen verscholen zitten. Die dreigen de leraar te degraderen tot een louter pedagogisch uitvoerder van een staatsprogramma. Hoe strookt dit met die andere onderwijsdoelstellingen zoals de opwaardering van het lerarenberoep door hen ademruimte te geven om zich als inhoudelijk en pedagogisch expert te ontplooien? Of met het voorzien van genoeg tijd en ruimte om de jongeren beter te trainen in het begrijpend lezen en een gebruik van correct Nederlands – ook een sleutelcompetentie?

In plaats van de vernieuwde eindtermen voor de tweede en derde graad op een drafje in te voeren voor september 2021, lijkt enige tijd voor reflectie en verduidelijking geen overbodige luxe in tijden waarin de onderwijskwaliteit al erg onder druk staat.

[ARForms id=103]

Chris Ceustermans

Chris Ceustermans was journalist bij De Morgen maar leeft nu van en voor de literatuur.