fbpx


Filosofie

Mattias Desmet: ‘Ik denk dat de mens beter bescheiden blijft en God buiten zichzelf blijft situeren’

Psycholoog Mattias Desmet, intellectueel in tijden van tegenwind



Psycholoog Mattias Desmet (UGent) ontpopte zich tijdens de Covidperiode tot een van de meest kritische Vlaamse intellectuelen. Bij Doorbraak vond Desmet al in In de herfst van 2020 gehoor. In het nieuwe Doorbraak Magazine blikken we samen met Desmet terug op de voorbije periode. ‘Instellingen als het Hannah Arendt Instituut zien de nieuwe totalitaire wending niet. Ze speuren nog altijd met een verrekijker naar mensen die met hakenkruisen door de straten marcheren.’ Desmet geniet in Vlaanderen, Nederland en zelfs de Verenigde…

Niet ingelogd - Plus artikel - log in of neem een gratis maandabonnement

U hebt een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting of betaling. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U hebt reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement





Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.

U kan aanmelden via uw e-mail adres en wachtwoord of via uw account bij sociale media als u daar hetzelfde e-mail adres hebt.








Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder uw e-mail adres en uw naam en we maken automatisch een nieuw account aan of we sturen u een e-mailtje met een link om automatisch in te loggen en/of een nieuw wachtwoord te vragen.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


Psycholoog Mattias Desmet (UGent) ontpopte zich tijdens de Covidperiode tot een van de meest kritische Vlaamse intellectuelen. Bij Doorbraak vond Desmet al in In de herfst van 2020 gehoor. In het nieuwe Doorbraak Magazine blikken we samen met Desmet terug op de voorbije periode. ‘Instellingen als het Hannah Arendt Instituut zien de nieuwe totalitaire wending niet. Ze speuren nog altijd met een verrekijker naar mensen die met hakenkruisen door de straten marcheren.’

Desmet geniet in Vlaanderen, Nederland en zelfs de Verenigde Staten bekendheid door zijn doorgedreven kritische houding. Hij gelooft niet in wilde complotten, maar duidt wel hoe de samenleving zich door het heersende virusnarratief liet meeslepen in uitsluitings- en angstmechanismen waardoor burgerrechten werden teruggeschroefd.

In zijn meest recente interview in het nieuwe papieren Doorbraak Magazine zegt Desmet dat ook de covidkritische groep erg gepolariseerd is geraakt en dezelfde uitsluitingsmechanismen dreigt te hanteren voor feiten die onwelgevallig zijn. ‘Het vertrouwen in de samenleving is erg beschadigd.’

Desmet: ‘Ik had de voorbije jaren wellicht beter wat meer de nadruk gelegd op het feit dat massavorming niet alleen voorkomt bij mensen die meegaan in het coronaverhaal, maar ook bij mensen die zich ertegen verzetten. Aan de ene kant heb je een massa die fanatiek de strijd met het virus aanging; maar aan de coronakritische andere kant had je ook een sterke groepsvorming waarin ook een heel fanatieke mentaliteit kan heersen. De breuklijn tussen die twee groepen loopt dwars door alle vooraf bestaande sociale groepen heen. Dwars door families, vriendengroepen en politieke partijen. Plots was maar één iets meer van tel: wat denk je over het virus?’

‘Massavorming kan dus in beide groepen spelen. De coronakritische groep bevindt zich in een situatie waarin er eveneens veel angst speelt en eveneens de neiging bestaat om een eenvoudig narratief te vinden waarmee men de situatie mentaal kan controleren. Dat leidt vaak tot redeneringen in de zin van: “alle problemen worden veroorzaakt door een kwaadaardige elite; mocht die er niet zijn, dan zou alles opgelost zijn”. Dat klopt natuurlijk niet. Je ziet de neiging tot ideologische radicalisering die hen tot een heel eenvoudig waarheidscriterium drijft: “wat ‘de mainstream’ zegt, moet per definitie verkeerd zijn.” Zelfs meer: het omgekeerde moét waar zijn. Als de mainstream zegt dat de aarde rond is, dan moet ze plat zijn. Hoe dat gaat eindigen, dat weet ik niet. Maar het risico op een serieuze polarisatie is reëel.’

Hannah Arendt

Desmet blijft uiterst kritisch voor de overheid en de door de regering gevolgde wetenschap. ‘Mijn oorspronkelijke bedenkingen bij het mainstreambeleid blijven overeind. De oorspronkelijke modellen die ons richting lockdowns hebben gestuurd, overschatten de ernst van het virus. Ze maken geen degelijke kosten-batenanalyse. We hebben ons blind laten meesleuren in een proces’, zegt de psycholoog.

Instellingen als het Hannah Arendt-instituut, die door de Vlaamse overheid mee opgericht zijn om net dit soort radicalisering te documenteren en tegen te gaan en te blijven hameren op burgerrechten, blijven blind voor de uitsluitingsmechanismen rond covid, zegt Desmet. ‘Ze speuren bij wijze van spreken nog altijd met hun verrekijker de straten af om te zien of er geen mensen met hakenkruisen door de straten marcheren. Daarbij vergeet men dat Hannah Arendt zelf aangaf dat het nieuwe totalitarisme niet fascistisch van aard zou zijn, maar wel technocratisch.’

Egoïsme?

Wat drijft de covidkritische groep? Niets menselijks is hen vreemd, zegt Desmet, net zoals de groep die steeds roept om strengere maatregelen. Voor Desmet toont de huidige toestand aan hoe erg elk mens een ideologisch en symbolisch wezen is. Met egoïsme heeft een radicale houding volgens hem weinig te maken.

‘De covidkritische groep verzet zich in wezen tegen de opkomende technocratische ideologie. En daarvoor willen ze net hun egoïstische belangen volledig opofferen als het moet. De meesten leven in de veronderstelling dat hun weigering om zich te voegen naar het dominante verhaal hen net alles kan doen verliezen: hun jobs, de toegang tot het café, op reis gaan, enzoverder.’

‘Die bereidheid tot opoffering is trouwens ook absoluut aanwezig in de tegengestelde groep, bij de hardnekkige aanhangers van zero Covid en de groep die maatregelen in het algemeen erg nodig vindt. Ook zij willen alles opgeven: sociaal contact, ja, zelfs het lievelingscafé dat failliet zou kunnen gaan wanneer iedereen zich aan de maatregelen houdt. De mens is een symbolisch wezen dat ultiem alles wil opofferen voor een ideologische zaak, met een ware doodsverachting. Zowel de ene als de andere groep.’

Denkers als de bestsellerauteur Yuval Noah Harari – die in zijn boeken vaak hetzelfde spanningsveld blootlegt – zijn zich volgens Desmet wel bewust van de spanning tussen gewoon mens-zijn en de hardnekkige faustiaanse onsterfelijkheidsgedachte bij de mens. Maar Harari legt zich voor Desmet te veel neer bij de onvermijdelijkheid van de technische onsterfelijkheid.

‘Ik denk dat de mens beter bescheiden blijft en God buiten zichzelf blijft situeren. Het grootste risico binnen een technocratische samenleving is tirannie onder het mom van rationaliteit en wetenschap.’

Lees het volledige interview met Mattias Desmet in ons nieuwste Doorbraak Magazine. En u vindt Desmet natuurlijk ook terug in het door Doorbraak uitgegeven boek over de docureeks ‘Tegenwind’. Meer informatie daarover vindt u hier .

Christophe Degreef