fbpx


Religie

Mia Doornaert: ‘Blindheid voor fundamenteel verschil tussen christendom en islam is schuldig verzuim”

2020: het jaar om (nooit) te vergeten



Het voorbije jaar was er een om te vergeten. Of net niet? De coronacrisis domineerde uiteraard het hele jaar lang het nieuws, van Wuhan tot vaccin. Maatschappelijke en politieke breuklijnen kwamen bloot te liggen of werden scherp gesteld. We werden geregeerd met volmachten, en dan door Vivaldi. De economie en het onderwijs kregen een klap. De volksgezondheid nog meer. Gloort er licht aan het einde van de tunnel? Wordt 2020 een jaar voor de geschiedenisboeken? Doorbraak blikt terug met bevoorrechte getuigen.…

Niet ingelogd - Plus artikel - log in of neem een gratis maandabonnement

U hebt een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting of betaling. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U hebt reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement





Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.

U kan aanmelden via uw e-mail adres en wachtwoord of via uw account bij sociale media als u daar hetzelfde e-mail adres hebt.








Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder uw e-mail adres en uw naam en we maken automatisch een nieuw account aan of we sturen u een e-mailtje met een link om automatisch in te loggen en/of een nieuw wachtwoord te vragen.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


Het voorbije jaar was er een om te vergeten. Of net niet? De coronacrisis domineerde uiteraard het hele jaar lang het nieuws, van Wuhan tot vaccin. Maatschappelijke en politieke breuklijnen kwamen bloot te liggen of werden scherp gesteld. We werden geregeerd met volmachten, en dan door Vivaldi. De economie en het onderwijs kregen een klap. De volksgezondheid nog meer. Gloort er licht aan het einde van de tunnel? Wordt 2020 een jaar voor de geschiedenisboeken? Doorbraak blikt terug met bevoorrechte getuigen.

Laatst bekende Ella Leyers in Knack dat ze de column van Mia Doornaert meeneemt in bad om een beetje te bekomen van de heersende woke-cultuur. Gezien wij gentlemen zijn, blijven wij weg uit de badkamer van dames. Dat hield ons echter niet tegen om de Grande Dame van de Vlaamse journalistiek en voorzitster van Literatuur Vlaanderen te contacteren voor een eindejaarsinterview.

Ongrondwettige maatregelen?

De coronacrisis blijft ons strenge beperkingen opleggen. Over sommige maatregelen, zoals de avondklok, roept het collectief Geenvodjepapier.be ongrondwettigheid in. Hoe staat u tegenover de beperkingen — soms misschien zelfs opschortingen — van onze grondrechten tijdens de crisis?
‘Eerlijk gezegd, mijn bekommernis is ten eerste persoonlijk gespaard te blijven van het vreselijke virus. En, ten tweede, zo snel mogelijk een terugkeer te zien naar een coronaveilig maar toch normaal maatschappelijk leven.’

‘Deze pandemie vormt een uitdaging zonder voorgaande. Ze vereist dan ook maatregelen zonder voorgaande. Ik vond het smakeloos dat, toen in Antwerpen de avondklok werd ingesteld, een verwijzing werd gemaakt naar de avondklok onder de nazi-Duitse bezetting. En ik vind het overspannen die maatregelen in te roepen als een soort voorbode van een autoritair bewind. Niemand in de federale of Vlaamse regering zit samen te zweren om onze burgerrechten duurzaam in te perken. Die regeringen wensen net zozeer als elke burger dat de noodmaatregelen zo snel mogelijk kunnen ingetrokken worden. Al was het maar omwille van hun eigen populariteit.’

Aanhoudend gebrek aan burgerzin

‘Ik ben eerlijk gezegd veel meer beangstigd door het aanhoudende gebrek aan elementaire burgerzin. Je gelooft niet dat mensen hardnekkig lockdownfeestjes blijven houden. Alsof de noodmaatregelen niet om ons bestwil zijn opgelegd, maar om ons te pesten. Het is schokkend dat een meerderheid zwaarder moet lijden dan nodig wegens het incivieke gedrag van een kleine minderheid die vrolijk het virus verspreidt. Hebben die feestvierders geen enkel medeleven met de vele kleine en grote zelfstandigen die failliet gaan of wie het water aan de lippen staat? Met de vele mensen die in nood zitten wegens werkloosheid? Met gezinnen die opgesloten zitten in een klein appartementje? Met de eenzaamheid van alleenstaanden en ouderen?’

U staat aan de kant van de bewindslieden?
‘Kijk, in een noodsituatie of dreigende noodsituatie kan je nooit voor iedereen goed doen. Ik herinner me nog dat Bill Clinton (D), die Amerikaans president was van januari 1993 tot januari 2001, doortastendere maatregelen wilde tegen de terreurdreiging. Dat gebeurde nadat Amerikaanse ambassades en marineschepen in het buitenland door verwoestende aanslagen vernield waren, met honderden doden tot gevolg. Onmiddellijk na zijn voorstel ging een luid koor van protesten op tegen inperking van de burgerrechten. Acht maanden na zijn vertrek, op 11 september van 2001, vond nine eleven plaats. Toen ging een nog luider koor op van boze vragen waarom het bewind niet waakzamer was geweest. In beide gevallen, strijd tegen terreur en strijd tegen pandemie, moeten regeringen een lijn uitstippelen die altijd gecontesteerd zal worden.’

Oudste dochter van de Kerk

Van terreur gesproken. In Frankrijk verklaarde president Macron (LREM) de oorlog aan het ‘separatisme’ van het islamisme, dus van de politieke islam. Dat was na de onthoofding van de leraar Samuel Paty, die een oneerbiedige cartoon van de profeet Mohammed had getoond. Hoe kijkt u als Frankrijkkenner naar de houding van Macron, naar de Franse laïcité?

‘Ik begrijp de woede van Macron. Frankrijk heeft van de westerse landen het meest te lijden onder het jihadistische terrorisme. Iedereen kent hier wel de moordpartij op de redactie van Charlie Hebdo van januari 2015 (twaalf doden, elf gewonden). Of het bloedbad waarin Molenbeek een trieste wereldwijde reputatie heeft verworven. Namelijk in de massale aanslagen op het theater Bataclan en caféterrassen daarrond in de Parijse Bastillewijk (130 doden, 413 gewonden van wie een honderdtal levenslang verminkt). Of nog de aanslag met een gepantserde vrachtwagen op de Promenade des Anglais in Nice van de quatorze juillet 2016 (86 doden en 458 gewonden).’

‘Maar wie beseft dat er in Frankrijk sindsdien nog 263 doden gevallen zijn in islamistische moorden en aanslagen? Nog geen twee weken na de ontstellende onthoofding van de leraar Paty werden in de basiliek Notre Dame van Nice drie gelovigen met messteken vermoord. Ook antisemitische aanslagen van jihadisten hebben vele levens geëist, waaronder van kinderen.’

‘Dat heeft verschillende redenen. Frankrijk was ‘de oudste dochter van de Kerk’, dus van de vijandige christenheid. Het speelde een leidende rol in de kruistochten — men noemt de christenen/Europeanen in het Nabije Oosten nog altijd franji. Er is zijn koloniaal verleden. En het is het land geworden van de goddeloze Revolutie en van zijn zeer specifieke laïcité. Namelijk de totale verdringing van de godsdienst naar de privésfeer. Daarvoor bestaat in een goed deel van de moslimwereld geen begrip.’

Radicale politieke islam

‘Pas op, dat onbegrip is niet beperkt tot moslims. Ik was geschokt door de berichtgeving en opiniestukken in de Britse en Amerikaanse “kwaliteitspers” over Macrons aankondigde strijd tegen de radicale politieke islam. Kranten als de New York Times of de Britse Financial Times, om twee van de hoogst aangeschrevene te noemen, deden het voorkomen of de president hogelijk intolerant was en het op “de” moslims en hun godsdienst in het algemeen gemunt had. Ze getuigden van moedwillig onbegrip voor of ontoelaatbare onwetendheid over de typisch Franse situatie. Of van Angelsaksisch superioriteitsgevoel. Of van dat alles samen.’

Vallen er dan uit Frankrijks situatie voor ons geen lessen te trekken?
‘Natuurlijk wel. In grote Franse steden zijn er hele wijken en bij die steden hele banlieues die niet meer onder wet en orde van het land vallen. Men heeft daar oogluikend laten begaan zodat er nu een mengeling van “radicale” jongeren en maffiosi de plak zwaait. Zelfs ambulances en brandweerwagens, die toch komen om de plaatselijke bevolking te helpen, worden er bekogeld en aangevallen . Dat gebeurt net zo goed in België, in Brussel waar ik woon, en in andere steden. Zeer alarmerend is nog dat wanneer de politie vermoedelijke terroristen gaat arresteren, ze aangevallen wordt door bewoners van de betrokken wijk. Dat toont dat islamistische geweldplegers geen “eenzame wolven” zijn, maar een breed netwerk van hulp en steun genieten.’

Dubbel schuldig verzuim

‘In Frankrijk en België en in andere West-Europese landen (denk maar aan Zweden) is er sprake van een dubbel schuldig verzuim. Bij de aanvang is er veel te veel toegedekt onder de mantel van “begrip”. Denk maar aan de reportage van Hind Fraihi van 2006 over Molenbeek, die door Het Nieuwsblad wel en door De Standaard niet gepubliceerd werd. Die Belgische journaliste van Marokkaanse oorsprong, die Arabisch kent, trok aan de alarmbel over wat er in die taal in de moskeeën in Molenbeek gepredikt werd, en over het ronselen — toen al — van strijders voor Islamitische Staat. Haar werk werd door een groot deel van de kwaliteitspers en -media genegeerd, en Fraihi werd door de burgemeester van Molenbeek, Philippe Moureau (PS), belachelijk gemaakt als een dwaas wicht. Tot in het bloedbad van de Bataclan van 13 november 2015 het aandeel van terroristen uit Molenbeek wereldwijd bekend werd…’

Hoe verklaart u dat vooral linkse partijen zo ‘begripvol’, om niet te zeggen laks waren?
‘Tja, die partijen verloren in snel tempo hun klassieke arbeidersaanhang, en gingen een nieuw kiespubliek zoeken bij de moslimimmigranten. Die ommezwaai naar het “immigrationnisme” was onder de socialist François Mitterrand zeer duidelijk. Toen hij in 1981 de onlangs overleden president Giscard d’Estaing (UDF) versloeg, waren de voorsteden rustig. Het Front National van Jean-Marie Le Pen haalde toen nauwelijks een procent van de stemmen. Toen hij veertien jaar later vertrok waren een aantal stadswijken en voorsteden compleet oncontroleerbaar geworden. Sindsdien is ook het Front National, later omgedoopt tot het Rassemblement National, aan een gestage opmars begonnen.

Fundamenteel verschil tussen christendom en islam

En het tweede schuldig verzuim?
‘Het tweede schuldig verzuim is de blindheid voor het fundamentele verschil tussen de christelijke en islamitische godsdienst. Het Nieuwe Testament bevat vrijwel uitsluitend sermoenen en verhalen, geen wetten of voorschriften voor het maatschappelijke leven. Voor de grote middeleeuwse historicus Ibn Khaldun (1332-1406) was dat een zware tekortkoming die van het christendom een achterhaalde godsdienst maakte. Hoe kon men mensen vertrouwen wier wetten afhingen van de wil en gril van aardse heersers? Voor hem en vele moslimjuristen was de islam de noodzakelijke voltooiing, omdat de koran de goddelijke openbaring aanvulde met duurzame wetten die door God verkondigd waren, en niet onderworpen aan menselijke wispelturigheid.’

‘Die tegenstelling behoort niet tot gisteren. Dat bleek tijdens het recente officiële bezoek van de Egyptische president Abdul Fatah al-Sisi eerder deze maand aan Frankrijk. In een — hoffelijke — discussie tijdens hun gezamenlijke persconferentie lichtte president Emmanuel Macron welsprekend de vrije meningsuiting toe en verdedigde de laïcité. Sisi: “De menselijke waarden worden door de mens gemaakt en kunnen worden veranderd, maar de godsdienstige waarden komen uit de hemel komen en (…) zijn boven alles verheven.” Reactie van Macron: “Niets staat boven de mens.” Opnieuw de culturele botsing: het Woord van God of het Woord van de Mens?

Antiwesterse propaganda

‘Wat men over die tegenstelling, of over godsdienst in het algemeen, ook moge denken, men moet ze onder ogen zien. In het westen zijn we zozeer de notie van het sacrale verloren dat we niet inzien, of niet willen zien, hoe geruststellend het besef van hele gemeenschappen kan zijn dat hun gedragsregels van God zelf komen, en niet voortdurend veranderd worden door wisselende meerderheden in regeringen en parlementen.’

‘Let wel, ik ben hier geen fundamentalisme aan het verdedigen, ik doe een vaststelling. Wij waren veel te weinig voorbereid op de ontreddering van heel wat moslimimmigranten die in een seculiere, en dan ook nog heel permissieve, maatschappij terechtkwamen. Een aantal paste zich zonder veel problemen aan. Maar heel wat jongeren en minder jongeren zochten uit reactie een houvast bij de islam, die regels voorschrijft voor elk aspect van het dagelijks leven en dus vastigheid biedt. Vandaar dat, vaak aanzienlijke, meerderheden van moslims in westerse landen zeggen dat de islamitische wet en rechtspraak, de sharia, boven die van het land moeten staan.’

‘Daar is dan een ander en bedenkelijker aspect bijgekomen. Een aantal van die moslims in het westen kreeg door imams maar al te vaak meer antiwesterse en antisemitische propaganda ingeprent dan verantwoord godsdienstonderwijs. Daarvoor juist waarschuwde Hind Fraihi, helaas voor dovemansoren.’

‘Dat laatste was natuurlijk niet alleen aan electorale berekening te wijten, maar ook aan lafheid, aan de schrik om in de sociale en andere media voor ‘islamofoob’ te worden uitgemaakt, dat onzalige begrip dat kritiek op één enkele godsdienst gelijk stelt met racisme.’

Intellectuele terreur

Een zogenaamde cancel culture is aan het oprukken, het weren van alle mogelijke sprekers die hun gehoor zouden kunnen ‘kwetsen’. Hoe staat u tegenover deze tendens om overal door beledigd en gekwetst te worden en dat als argument aan te voeren om tegenstanders monddood te maken?
‘Als u mijn columns leest dan weet u hoe ik te keer ga tegen de lynchpartijen in de sociale media. Wie wil kan daar meer over vinden in mijn recent uitgekomen boek Tegendraads. Officiële censuur bestaat in democratische landen niet, maar het is schrikbarend welk een intellectuele terreur de sociale media uitoefenen. Je hoort meer en meer mensen uit de cultuurwereld zeggen dat ze bepaalde opinies verzwijgen of een discussie uit de weg gaan uit schrik onder die ‘pletwals’ terecht te komen.’

‘Nog een slachtoffer, dat ik ten zeer betreur, is de humor. Een aantal van mijn geliefde Nederlandstalige, Franse of Britse cabaretiers van vroeger zouden vandaag weggejouwd en gebroodroofd worden wegens elke mogelijke “fobie”. Nu hebben conferenciers duidelijk schrik buiten de lijntjes te kleuren. De Robespierres van de sociale media hebben immers ook geen gevoel voor humor.’

Cancel culture

‘Heel erg is ook hoezeer universiteiten, die tempels van robuust debat zouden moeten zijn, meedoen aan het weigeren of afbestellen van sprekers die de tere hoofdjes van hun studenten zouden kunnen in de war brengen — de cancel culture. Studenten- en andere organisaties lanceren overigens zelf lynchpartijen tegen ‘foute’ intellectuelen, schrijvers of professoren. Maar dat doen ze vandaag met tranen in de ogen want eigenlijk zijn zij degenen die gekwetst en bedreigd zijn. Er bestaat al een term voor die wedstrijd in agressief slachtofferschap, namelijk de crybullies — een bully is een arrogante pestkop.’

‘Opvallend is nog dat de universiteiten die zogenaamd het vrij onderzoek in het vaandel dragen tot de onverdraagzaamste behoren. De VUB en ULB verzetten zich tegen elke geopenbaarde leer maar de invloed van het marxisme, die seculiere religie, is notoir in hun faculteiten menswetenschappen, zeker in de politieke en sociale studies. Typisch voor de “verdraagzaamheid” aan de Vrije Universiteit Brussel is nog dat de Studentenraad onlangs de erkenning van de politieke studentenvereniging Jong N-VA heeft geweigerd.’

Noodfonds voor de cultuurwereld

U spreekt over de cultuurwereld. Daarin bent u zelf actief als voorzitter van Literatuur Vlaanderen, het vroegere Vlaams Fonds voor Letteren. U bent nu halverwege uw mandaat van vier jaar. Hoe bevalt het u?
‘Ik ben nog altijd de vorige Vlaamse regering dankbaar dat ze mij als opvolger van Jos Geysels heeft voorgedragen. Literatuur is een van mijn passies, en dat ik een bijdrage kan helpen leveren aan steun aan schrijvers, dichters, vertalers, aan leesbevordering is een waar geluk. ‘

‘Ik zit echter niet te juichen. Het afgelopen jaar is immers zeer zwaar geweest voor die mensen voor wie wij er zijn. Op enkele uitzonderingen na kunnen auteurs niet van hun pen leven. Maar de auteurslezingen, evenementen, optredens, en andere activiteiten die schrijvers, dichters, vertalers en andere mensen in het letterenveld nodig hebben, zijn ook gesneuveld door corona.’

‘Gelukkig heeft minister-president Jan Jambon, die ook minister van Cultuur is, een noodfonds opgericht. Daarmee wordt, via Literatuur Vlaanderen, het wegvallen van de auteurslezingen gecompenseerd.’

‘Ik prijs me overigens gelukkig met Jan Jambon. Hij ondersteunt daadkrachtig Literatuur Vlaanderen. Hij zet in zijn beleid o.a. ook vastberaden in op een van onze prioriteiten: leesbevordering. Het is hoognodig voor de kwaliteit van het onderwijs, voor de toekomst van de kenniseconomie in Vlaanderen, dat kinderen weer plezier krijgen in lezen. Alles begint met taalbeheersing, met liefde voor de taal, met geletterdheid in de ware zin van het woord. Mijn persoonlijke visie is: moedig kinderen aan om een boek te lezen; maak daar geen dure plicht van; laat ze spontaan vertellen over wat ze gelezen hebben; en jaag ze geen angst voor boeken aan met het vreselijke vak “begrijpend lezen”. En, héél belangrijk, laat Onderwijs samenwerken met “Iedereen Leest” en alle andere organisaties die zich inzetten voor leesbevordering en daar al een rijke ervaring hebben.’

Nieuw kunstendecreet

‘Als minister van Cultuur kondigde Jambon onlangs een beloftevol nieuw kunstendecreet aan. Wat ons bij Literatuur Vlaanderen bijzonder verheugt is zijn inzet in de breedte, zijn nadruk op internationalisering, op een evenwichtige en intense samenwerking met Nederland om onze literatuur en kunst in de wereld te promoten.’

‘Ik kan niet alles citeren van de huidige en komende plannen, maar onze staf en het bestuur zijn ook blij met de expliciete doelstellingen van diversiteit en inclusie. Het is heel belangrijk dat het letterenveld onze maatschappij weerspiegelt. Maar pas op, inclusie en diversiteit betekenen nog meer. Literatuur staat niet alleen in gedrukte boeken. In het nieuwe landschap zijn er de digitale literatuur, de podcasts, de ‘performances’ van slamdichters die niet te boek gesteld zijn maar een aanzienlijk publiek hebben. Het wordt een boeiende uitdaging om, met de enthousiaste en excellente directeur en staf van Literatuur Vlaanderen, voor die en andere literair creatieve uitingen een gepaste plaats in te ruimen. Kortom ik ben, ondanks de schaduw van corona, een gelukkige voorzitter.’

[ARForms id=103]

Winny Matheeussen

Enige tijd geleden geboren, in de herfst. Momenteel levend.