fbpx


Multicultuur & samenleven, Onderwijs
Mohammedcartoons

‘Veilige sfeer’ bepleit in Vlaamse lerarenopleiding

Verdraagzaamheid of lafheid?



De bevlogen Franse leraar Samuel Paty werd in oktober 2020 onthoofd nadat hij in zijn klas Mohammedcartoons bespreekbaar trachtte te maken. Welke adviezen krijgen nieuwe leraars in Vlaanderen mee over gevoelige thema’s zoals Mohammedcartoons? Een blik achter de schermen van de lerarenopleiding. ‘Diversiteit omarmen’ Enkele maanden terug volgde ik een bijscholing via de nieuwe lerarenopleiding aan de Universiteit van Antwerpen. De lesavond over ‘de school in een diversifiërende context’ werd gegeven door een professor die er de nadruk oplegde dat…

Plus artikel - gratis maandabonnement

U heeft een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U heeft reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement



Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.







Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder je email adres en je naam en we maken een nieuw wachtwoord (als je een account hebt) of we maken automatisch een account aan.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


De bevlogen Franse leraar Samuel Paty werd in oktober 2020 onthoofd nadat hij in zijn klas Mohammedcartoons bespreekbaar trachtte te maken. Welke adviezen krijgen nieuwe leraars in Vlaanderen mee over gevoelige thema’s zoals Mohammedcartoons? Een blik achter de schermen van de lerarenopleiding.

‘Diversiteit omarmen’

Enkele maanden terug volgde ik een bijscholing via de nieuwe lerarenopleiding aan de Universiteit van Antwerpen. De lesavond over ‘de school in een diversifiërende context’ werd gegeven door een professor die er de nadruk oplegde dat hij opgegroeid was in de Antwerpse Kielwijk. ‘Ik heb de diversiteit leren omarmen,’ zei hij, glunderend alsof hij de Nobelprijs voor de Vrede had gewonnen. Hij toonde de leraren in spe een dia met een Mohammedcartoon. Een leraar in Turnhout had, aldus de wereldwijze professor, de ernstige fout gemaakt die cartoon onvoorbereid in de klas te tonen. Enkele moslimmeisjes zouden geschokt de blik hebben afgewend, zo vertelde de prof met enige afschuw in zijn blik. Voor onze lerarenopleiders was dit alleszins niet de goede weg. Maar wat stellen experten dan wel voor?

De leidraad voor de leerkrachten moet het boek Leraren opleiden in een superdiverse samenleving (2019) worden, samengesteld door Antwerpse academici. Het voorwoord bij dit handboek komt van socioloog Dirk Geldolf. Deze voormalige schepen van Groen breekt er een lans voor een ‘superdiverse’ samenleving. Die nieuwe samenleving is voor hem een uitdaging die hand in hand gaat met een nieuwe democratisering van het onderwijs. Mensen met alle mogelijke achtergronden zouden in de scholen van de toekomst makkelijker op de maatschappelijke ladder moeten kunnen klimmen.

Verraderlijk Sneeuwwitje

Onze huidige kijk op onderwijs zou deze heerlijke nieuwe wereld echter in de weg staan. Voor de Antwerpse academici die de nieuwe generatie leerkrachten opleiden, is het duidelijk: weg met het ‘inclusieve curriculum’ waarbij aan het nationale verhaal extra perspectieven worden toegevoegd die integratie moeten vergemakkelijken. Het concept integratie zelf lijkt verdacht en achterhaald. Hun alternatief is een ‘democratisch curriculum’, niet per se geënt op een pakweg Vlaamse of Europese identiteit. Een curriculum waarin alle (wereld)burgers zich moeten kunnen herkennen. Voorbeelden van de te behandelen thema’s die de aspirant-leraren daarbij worden ingelepeld: racisme, man-vrouwverhoudingen of kolonialisme.

Uiteraard gaat zo’n nieuw curriculum gepaard met nieuwe leermethodes zoals ‘sociaal leren’ en met veel aandacht voor een toegankelijke taal. Mijn Antwerpse professor projecteerde de tekst van het sprookje ‘Sneeuwwitje’. Hij onderstreepte de vele kleurrijke adjectieven en vroeg zich af of we die niet beter zouden schrappen. Zijn we ons bewust van de drempels die we opleggen voor leerlingen die niet in een Vlaamse cultuur zijn opgegroeid? Om onze, wellicht door lokale wortels bijziende geesten te prikkelen, haalde hij het voorbeeld aan van ‘de val van Constantinopel’. Is die term niet kwetsend voor onze Turkse leerlingen? Mogen wij dat zegerijke deel van hun geschiedenis beschrijven als een ‘val’?

Een veilige sfeer kweken

Een essentiële voorwaarde voor een leefbare superdiversiteit in de klas is de vaardigheid om het perspectief van de ander in te nemen. Het is die context die voor de lerarenopleiders anno 2020 bepaalt of een thema zoals Mohammedcartoons of homoseksualiteit al dan niet rijp is voor bespreking. Leerkrachten krijgen een beslissingsboom aangereikt met enkele vragen. Voelen de leerlingen zich door elkaar en de leerkracht gerespecteerd? Tonen alle leerlingen respect voor de mening van de anderen? Indien de leerkracht één van die vragen negatief moet beantwoorden, stelt het nieuwe handboek voor om het controversiële thema (nog) niet te bespreken. Eerst moet een veilige sfeer gekweekt worden, daarna ziet men wel verder.

Gedeelde ruimte van taboes

Op het eerste zicht lijkt de aan Vlaamse leerkrachten voorgestelde methode redelijk. Het lijkt weinig zinvol en democratisch efficiënt om moslimleerlingen out of the blue met Mohammedcartoons te confronteren. Ook de betreurde Samuel Paty overlegde vooraf met zijn leerlingen om het terrein voor te bereiden voor een uitwisseling over Mohammedcartoons. Toch schuilt er in de door de Antwerpse pedagogen voorgestelde methode een gevaar. Men legt de mogelijkheid om thema’s zoals homoseksualiteit of de evolutietheorie bespreekbaar te maken in handen van de minst ‘verdraagzamen’ of de meest luidruchtige (wereld)burgers. Zij krijgen de sleutel in handen van wat wel en niet bespreekbaar is. Bovendien is een puberend brein sowieso al niet erg geneigd tot inleving in andere perspectieven.

De ogenschijnlijk redelijke aanpak lijkt sterk op het verschuiven van fundamentele problemen naar de leraars. Zij dragen de verantwoordelijkheid om de ‘juiste sfeer’ te creëren om over die gevoelige maar vaak cruciale thema’s te praten. En in een ‘superdiverse’ samenleving zal dat aantal thema’s er ongetwijfeld niet op verminderen. De school als ruimte van vrijheid en debat dreigt zo te verzanden tot een gedeelde ruimte van taboes. In steden als Brussel is dat al volop het geval. Uit interviews blijkt dat heel wat leraren daar de evolutietheorie niet meer (durven) aansnijden. Eigenlijk bepleiten de ‘progressieve’ pedagogen een toegepaste vorm van lafheid en het plooien voor hen die kabaal maken. Vanuit zo’n kader komt men al gauw tot situaties zoals die van Samuel Paty, die in zijn zoektocht naar debat en openheid vaak niet gesteund bleek door zijn hiërarchie, iets wat hem tot makkelijkere prooi maakte voor barbaars extremisme.

Militante academici

Achter de opleiding die onze Vlaamse leerkrachten krijgen om met thema’s als Mohammedcartoons om te gaan, zit in het beste geval een naïef mensbeeld. Maar het lijkt erop dat de Antwerpse universiteit vooral een militant-politieke kaart trekt. De onderzoekers zelf lijken alvast niet te voldoen aan de eigen standaarden van ‘multiperspectiviteit’.

Wanneer ze bij wijze van voorbeeld in het boek Leraren opleiden in een superdiverse samenleving kapstokken aanbieden om het Joods-Palestijns conflict bespreekbaar te maken, blinken ze uit in een agressieve eenzijdigheid. De aangereikte bouwstenen gaan louter over de ‘etnische zuivering’ door de Joden van de Palestijnen, het niet respecteren van de grenzen van 1948 door de Joodse staat, de apartheid in Israël… Dat de Palestijnen, samen met diverse Arabische landen, vanaf 1948 meerdere keren een oorlog ontketenden tegen Israël om ‘de Joden in de zee te drijven’, laat men onvermeld. Alsof dat slechts een onbetekenend detail is in dit vreselijke conflict waarbij beide zijden elkaar de duivel aandoen.

De leerkrachten in spe krijgen bij wijze van academische tips wel behoorlijk extremistische filmpjes aangeboden waarin Israëlische vlaggen in de fik gestoken worden en fanatiek orthodoxe Joden de Israëlische staat uitkrijten als een te vernietigen ‘satan’ en een echo bieden van islamistische slogans. Die insteek van het schijnbaar academische boek voor leerkrachten is opmerkelijk eenzijdig. Dat toont aan dat er onder de mantel van de ‘superdiversiteit’ en ‘multiperspectiviteit’ een andere, minder democratische en tolerante agenda kan schuilen. Voorlopig lijken moedige en democratische leerkrachten zoals Samuel Paty ook in Vlaanderen nog vooral op zichzelf aangewezen.

Chris Ceustermans

Chris Ceustermans was journalist bij De Morgen maar leeft nu van en voor de literatuur.