fbpx


Geschiedenis, Vlaamse Beweging
oorlog

Moord Joris van Severen: ‘De Belgische staat heeft zich nooit verontschuldigd’

De moord op Joris van Severen roept nog altijd vele vragen op



De moord op Joris van Severen roept nog altijd vele vragen op. Dat bleek uit de vele reacties op het artikel over zijn moord van 20 mei, via Doorbaak en via andere weg. Ik trok met de meest voorkomende vragen naar Vik Eggermont, voorzitter van het Studiecentrum Joris van Severen. Hoe kwam een notariszoon uit een tweetalig, burgerlijk milieu in het Vlaams-nationalisme terecht? 'Het gezin Van Severen was inderdaad tweetalig en het tweede deel van uw vraag: “burgerlijk milieu” is…

Plus artikel - gratis maandabonnement

U heeft een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U heeft reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement



Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.







Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder je email adres en je naam en we maken een nieuw wachtwoord (als je een account hebt) of we maken automatisch een account aan.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


De moord op Joris van Severen roept nog altijd vele vragen op. Dat bleek uit de vele reacties op het artikel over zijn moord van 20 mei, via Doorbaak en via andere weg. Ik trok met de meest voorkomende vragen naar Vik Eggermont, voorzitter van het Studiecentrum Joris van Severen.

Hoe kwam een notariszoon uit een tweetalig, burgerlijk milieu in het Vlaams-nationalisme terecht?

‘Het gezin Van Severen was inderdaad tweetalig en het tweede deel van uw vraag: “burgerlijk milieu” is daarvan de verklaring. Zoals er duizenden gezinnen waren in Vlaanderen in de 19de eeuw, stond ook het gezin van dorpsnotaris Edmond Van Severen, de vader van Joris, onder invloed van de dominante Franse taal en cultuur. Het Frans was er de gebruikelijke huistaal, maar men verstond en sprak er ook Nederlands, waarin het West-Vlaamse taaleigen duidelijk hoorbaar was. Er bestond zeker geen animositeit tegenover het Nederlands, zeggen wij hier nog liever: het Vlaams. Ook onze Vlaamse Guido Gezelle correspondeerde in het Frans.’

‘Je kan het gezin Van Severen dus geen “franskiljons” gezin noemen. Franskiljons waren mensen die de Nederlandse taal minachtten en voor het Frans kozen om te tonen dat ze van een “betere” soort waren dan de gewone Vlaamse volksmens. Niets daarvan in het ouderlijke gezin Van Severen. Overigens was Hugo Verriest een vriend van het huis. De vader van Joris Van Severen, Edmond, stond aan het hoofd van een dorpspartij die zich richtte tot de gewone dorpeling. Bij de gemeenteraadsverkiezingen stond hij lijnrecht tegenover de partij van de kasteelheer, baron Kervyn de Lettenhove, die wel van franskiljonisme kon verdacht worden.’

‘Het was vader Van Severen die door de Wakkenaars tot burgemeester werd verkozen. Joris Van Severen groeide dus wel op in een Franssprekend gezin, maar was zeker geen franskiljon. Logisch dat hij op het Gentse Sint-Barbaracollege al vlug onder invloed kwam van de Vlaamse studentenbeweging, de Blauwvoeterie van Albrecht Rodenbach en de zijnen. Hij werd er Vlaamsgezind en omarmde later het Vlaams-nationale gedachtegoed.’

Benelux

Toch stapte hij uit het Vlaams-nationalisme. Was dat alleen omdat hij in 1929 niet herverkozen werd als volksvertegenwoordiger?

‘Deze vraag is veel korter te beantwoorden dan de eerste. Ik zou simpel zeggen dat het een progressie was in politieke wijsheid. Van Severen zag geleidelijk de gebreken en tekortkomingen in van het Vlaams-nationalisme, voornamelijk zijn gebrek aan politieke coherentie. Hij zag in dat een onafhankelijk Vlaanderen, waarvan hij aanvankelijk had gedroomd, niet voldeed aan de eisen van zijn tijd, namelijk het Europa dat na de Eerste Wereldoorlog tot stand kwam. Daarom evolueerde hij eerst naar Groot-Nederland (Vlaanderen plus Nederland – red.) om dan, vooral toen een nieuwe oorlogsdreiging acuter werd, verder te evolueren naar Heel-Nederland, wat later de Benelux zou worden. Zeg maar dat hij geleidelijk aan inzicht kreeg in de historische gebondenheid van alle Nederlanden. De “Bourgondische Nederlanden” zoals men wel eens zegt, of de Zeventien Provincies.’

Anti-Belgisch

Heeft Van Severen het Vlaams-nationalisme verraden, zoals toen beweerd werd?

‘Van Severen heeft het Vlaams-nationalisme niet verraden, hij heeft het alleen voltooid, het op een hoger (geopolitiek) niveau getild. Hij zetelde sinds 1921 in de kamer voor de Frontpartij. Zijn beweging, het Verbond van Dietsche Nationaalsolidaristen (Verdinaso), heeft hij zeker niet opgericht omdat hij in 1929 niet meer verkozen werd. Hoogstens heeft deze gebeurtenis zijn evolutie versneld. Hoe dan ook zou hij, verkozen of niet, vroeg of laat de weg opgegaan zijn die de zijne was.’

Een van de bekendste uitspraken van Joris van Severen, in volle Kamer nog wel, was “La Belgique, qu’elle crève!”… Bedoelde hij daarmee het land of het regime?

‘De uitroep “La Belgique, qu’elle crève…” is inderdaad misschien wel de meest bekende en geciteerde uitspraak die aan hem toegeschreven werd en wordt. Zij past dan inderdaad ook volledig in zijn aanvankelijk radicale anti-belgicisme. En ik denk dat hij in die periode misschien wel degelijk het land bedoelde. Het eigenaardige is evenwel dat van die uitspraak… nergens, maar dan ook nergens een spoor kan worden teruggevonden. Niet in de parlementaire annalen, niet in de Nederlandstalige en Franstalige pers, nergens. En het valt toch moeilijk te geloven dat dergelijke “vloek” in die tijd nergens ter sprake zou gekomen zijn.’

‘Mijn goede vriend en mentor, wijlen Jef Werkers, oud-voorzitter van het Studiecentrum Joris van Severen, heeft daar langdurig en grondig onderzoek naar gedaan. Zonder resultaat. Het verslag van dit onderzoek werd gepubliceerd in het Jaarboek nr. 11 (2007, pag. 191 e.v.) van het “Studiecentrum Joris van Severen”. Indien iemand kan aantonen dat zijn onderzoek hiaten vertoont en dat deze uitspraak wél ergens vermeld wordt, dan zouden wij hem daarvoor erg dankbaar zijn.’

Waarvoor stond het door hem opgericht Verdinaso aanvankelijk?

‘Het is overduidelijk dat zijn beweging bij de aanvang duidelijk een revolutionaire inslag had. Van Severen streefde naar een organische opbouw van de samenleving met inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel. Dit moest hem noodgedwongen in botsing brengen met een democratie die stoelde op de almacht van de politieke partijen en hun verdeel-en-heerspolitiek. Gaandeweg zou Van Severen inzien dat een politieke beweging tot steriliteit en zelfs ondergang gedoemd was als ze niet tezelfdertijd een vormingsbeweging was.’

“Vorming,” zo citeerde hij Salazar ooit, “het is sinds het begin van mijn politieke activiteit mijn hoofdbekommernis geweest.” Uiteraard ontbreekt mij hier de ruimte om daar dieper op in te gaan. Tot waar hem die opvatting zou geleid hebben, is een vraag die wel voor altijd onbeantwoord zal blijven. De gebeurtenissen hebben belet dat hij zijn taak kon voltooien. Vergeten wij niet dat hij niet eens 47 is geworden, doorgaans de leeftijd dat een normaal mens zo ongeveer begint te beseffen wat het leven inhoudt!’

Uw vraag werd eigenlijk al beantwoord in uw kort, maar degelijk artikel dat op 20 mei in Doorbraak werd gepubliceerd. Te herlezen!

Fascisme

Was het Verdinaso fascistisch?

‘Hierop kan ik kort en bondig “neen” antwoorden. We kunnen niet iedereen die ooit met belangstelling, heeft opgekeken naar de verwezenlijkingen van Mussolini in Italië (zelfs als wij de mythe geloven dat die erin slaagde in dat land de treinen stipt te doen rijden!) een “fascist” noemen? Wel dan liepen er in Europa, en zelfs daarbuiten, véél fascisten rond, zelfs in de meest “democratische” partijen. Uiteraard heeft Van Severen ooit een korte tijd belangstelling gehad en waarschijnlijk zelfs een zekere sympathie voor het Italiaanse fascisme. Zoals hij ooit als soldaat aan het IJzerfront in 1917 nieuwsgierig, met veel belangstelling en zelfs bewondering heeft gekeken naar wat zich in Rusland voltrok. Gaan wij hem daarom een “communist” noemen?’

‘Aansluitend bij die vraag: hoe stond Van Severen tegenover nazi-Duitsland? Dat Van Severen in de Reichskanzlei in Berlijn niet bijster goed aangeschreven stond, is algemeen bekend. Wie daar meer wil over weten, raden wij het artikel aan “Terechte Duitse argwaan, blijkend uit hun documenten, ten overstaan van het Verdinaso” van de hand van Maurits Cailliau, te lezen in het Jaarboek 23 (2019) van het al genoemde Centrum (pag. 85 e.v.). (Uitgebreid besproken op Doorbraak – red.) Maar laat me Joris van Severen citeren: “Wij zijn geen navolgers van Mussolini, noch van Hitler”. Dat schreef hij in het bewegingsblad Hier Dinaso! (31 maart 1934). Enkele maanden later herhaalde hij dat in hoofdletters: “De Dinaso-gedachte is niet de gedachte van het Duitse nationaalsocialisme, noch de gedachte van het Italiaanse fascisme” (Hier Dinaso! 7 juli 1934). Kan het duidelijker?’

Heeft de Belgische staat ooit eerherstel of compensatie geboden voor de wederrechtelijke aanhouding van Joris van Severen, zijn wegvoering en moord?

‘Neen! Voor zover ik weet heeft de Belgische staat nooit officieel ook maar iets gedaan of gezegd om zich te verantwoorden, te verontschuldigen voor deze wederrechtelijke aanhouding, nochtans een ware schanddaad. Welke staat, die naam waardig, levert zijn onderdanen zonder de minste vorm van proces zo maar over in de handen van een vreemde mogendheid?’

‘Wel weet ik dat er ooit in het Belgisch parlement over gesproken is, maar in welke omstandigheden en hoe ver is mij niet meer bekend. Wat wel opvalt is dat het… een Waal was, de Luxemburgse senator baron Pierre Nothomb — met wie Van Severen overigens uitstekende connecties had –die voor hem in de bres gesprongen is en bij de eerste minister, Hubert Pierlot, gepleit heeft voor zijn onmiddellijke vrijlating. Jammer genoeg tevergeefs.’

Luc Pauwels

Luc Pauwels (1940) is historicus, gewezen bedrijfsleider en stichtte het tijdschrift 'TeKoS'.