fbpx


Buitenland, Politiek
begrotingsdebat

Nederlands begrotingsdebat 2021

Debat overschaduwd door moeizame formatie en aftreden



In het najaar maken regeringen hun beleidsplannen voor het komende jaar en de staatsbegroting bekend. Hoe, dat verschilt per land. In koninkrijken is het doorgaans de vorst of vorstin die de plannen bekendmaakt door het uitspreken van een troonrede. De traditionele Prinsjesdag In Nederland vindt dat plaats op de derde dinsdag van september, Prinsjesdag: de feestelijke start van het nieuwe parlementaire jaar. Het koninklijk paar rijdt eerst per koets van Paleis Noordeinde door de binnenstad van Den Haag naar het…

Niet ingelogd - Plus artikel - log in of neem een gratis maandabonnement

U hebt een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting of betaling. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U hebt reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement





Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.

U kan aanmelden via uw e-mail adres en wachtwoord of via uw account bij sociale media als u daar hetzelfde e-mail adres hebt.








Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder uw e-mail adres en uw naam en we maken automatisch een nieuw account aan of we sturen u een e-mailtje met een link om automatisch in te loggen en/of een nieuw wachtwoord te vragen.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


In het najaar maken regeringen hun beleidsplannen voor het komende jaar en de staatsbegroting bekend. Hoe, dat verschilt per land. In koninkrijken is het doorgaans de vorst of vorstin die de plannen bekendmaakt door het uitspreken van een troonrede.

De traditionele Prinsjesdag

In Nederland vindt dat plaats op de derde dinsdag van september, Prinsjesdag: de feestelijke start van het nieuwe parlementaire jaar. Het koninklijk paar rijdt eerst per koets van Paleis Noordeinde door de binnenstad van Den Haag naar het Binnenhof. Daar spreekt het staatshoofd de rede uit in de Ridderzaal, in een gezamenlijke vergadering van de Staten-Generaal (Eerste en Tweede Kamer).

’s Middags presenteert de minister van Financiën de miljoenennota: de begroting voor komend jaar. Woensdag en donderdag volgen de algemene politieke beschouwingen. Woensdag reageren de fractievoorzitters op de voorstellen, donderdag volgt de repliek van de minister-president.

In 2020 en 2021 dwong corona tot versobering. Vanwege de afstandsregels werd de troonrede verplaatst naar de Grote Kerk. Ditmaal dus niet met burgers die vanuit het hele land naar Den Haag afreizen om de koets te zien passeren. Inderdaad, het koningshuis is populair bij het Nederlandse volk. Wie pleit voor hereniging van de Nederlanden, is beter geen republikein.

Voorproefje minderheidskabinet?

Prinsjesdag gaat altijd door. Het afgelopen decennium werden de algemene beschouwingen soms overgeslagen. In 2010, 2012 en 2017 — de jaren dat Mark Rutte kabinetten smeedde — speelden formatiebesprekingen. De beschouwingen werden samengevoegd met de regeringsverklaring van het aantredende kabinet. Dit jaar gingen ze door — een nieuwe regering is nog niet in zicht.

Grote besluiten hoort een demissionair kabinet niet te nemen. Alle gepresenteerde plannen kunnen veranderen wanneer er alsnog een regering komt. Was afgelopen week bedoeld als repetitie? Om te zien hoe een minderheidskabinet van om de drie grootste partijen — de rechts-liberale VVD, het links-liberale D66 en het christendemocratische CDA — uit kon pakken? Afgelopen woensdag en donderdag gedroegen de Nederlandse volksvertegenwoordigers zich als hun Belgische collega’s in 2019 en 2020. Iedere fractie diende wensen in. Bij gebrek aan eigen meerderheid moest de regering afwachten welke wensen werden ingewilligd en welke de uitgaven konden doen toenemen.

Eén slag haalde de Kamer binnen. In 2015 schafte Nederland studiefinanciering in de vorm van een basisbeurs voor studenten af. In ruil daarvoor kwam een leenstelsel. Dat leenstelsel was vanaf het begin omstreden. De VVD wil als enige partij vasthouden aan het leenstelsel. Donderdag stemden de overige partijen voor herinvoering van de basisbeurs.

Wordt de VVD het CDA?

VVD, D66 en CDA moeten nu beslissen of ze zo vier jaar willen regeren. Dit kan voor de VVD het meest nadelig zijn. Die partij staat bij meer onderwerpen alleen, terwijl de gunfactor verdwijnt. Overige partijen krijgen genoeg van de partij die sinds 2010 de grootste is.

De uiting daarvan is discutabel. Het rechtse praatprogramma WNL op Zondag (op de televisiezender NPO 1, van 10.00 tot 11.00 uur) merkte op 19 september een tegenstrijdigheid op. Tijdens de verkiezingscampagne, afgelopen voorjaar, lag de nadruk op snelle regeringsvorming. Maar sinds de verkiezingen voorbij zijn, worden de verschillen benadrukt.

De VVD bevindt zich nu in een vergelijkbare positie als het CDA begin jaren negentig. Het CDA was grootste partij vanaf 1977, met sinds 1982 Ruud Lubbers als premier. Maar er is één verschil: het CDA ontstond formeel pas in 1980, als fusie van drie confessionele partijen. Bij elkaar hadden sinds 1917 altijd confessionelen in de regering gezeten. Zij regeerden weliswaar niet altijd alle drie samen en soms regeerden zij met een socialist als premier. Maar bij elkaar zaten er vrijwel zeventig jaar lang ononderbroken christendemocraten in de regering. De VVD heeft vanaf 1977 ook vaker geregeerd dan oppositie gevoerd. Sinds 2010 was zij de grootste partij, voor het eerst sinds 1917. De VVD had minder tijd nodig dan het CDA om zich zo ongeliefd te maken.

In 1994 werd het CDA weggestemd. Tot 2002 had Nederland twee paarse coalities (dit waren kabinetten van socialisten en liberalen; met liberalen van zowel VVD als D66). Zal ook de VVD na de volgende verkiezingen enkele termijnen in de oppositie verdwijnen?

Sophie Hermans

Dat zou niet alleen zuur zijn voor niet-herkozen mandatarissen. Politieke partijen hebben de laatste twee decennia meer medewerkers in dienst genomen. Persoonlijk assistenten, fractiemedewerkers, politiek adviseurs en vooral campagne- en communicatiedeskundigen. De VVD deed dit nog meer dan andere partijen. Daar zitten dus meer mensen die hun job kunnen verliezen.

Dit jaar stonden er opvallend veel mensen op de kandidatenlijst die politiek assistent of fractiemedewerker waren geweest. Betrouwbare krachten, goed ingevoerd. Of zij op eigen kracht een zetel kunnen winnen, is vaak een tweede. Dat maakt hen afhankelijk van het succes van partijleider Rutte.

De VVD lijkt vastbesloten om Sophie Hermans fractievoorzitter te maken. Zij deed de algemene beschouwingen. Zij was politiek assistent van twee VVD-ministers, onder wie premier Rutte. Toen Hermans in 2017 Kamerlid werd, werd zus Caroline de nieuwe assistent van Rutte. Vader Loek is Kamerlid, minister en senator geweest.

De eerste algemene beschouwingen van fractievoorzitter Frits Bolkestein in 1990 waren geen succes. In 1994 en 1998 behaalde hij verkiezingswinst voor de VVD. Dat Hermans nu geen goede indruk maakte, zegt misschien nog niks. Leggen de hoge partijverwachtingen te veel druk op haar? Het punt is dat liberalen ooit tegen promotie op basis van afkomst en connecties waren. Mensen moesten individueel worden gewogen.

Waar was Kaag?

D66-leider Sigrid Kaag trad vorige week af als buitenlandminister. In theorie had zij als fractievoorzitter de algemene beschouwingen kunnen doen. Dit werd overgelaten aan de nummer twee: Rob Jetten. Kaag zou nog te veel bewindspersoon geweest zijn.

Was zij minister gebleven, dan had zij de algemene beschouwingen evenmin uitgezeten. Vrijdag had zij willen spreken op de algemene vergadering van de Verenigde Naties. Vanwege haar aftreden deed premier Rutte dit. Dit, nadat hij dus twee dagen algemene beschouwingen had bijgewoond en het weekend daarvoor toen hij in een villa in Hilversum de formatie uit het slop probeerde te trekken.

Dat weekend was Kaag er overdag bij. Van zaterdag op zondag bleef zij niet slapen. Toch wil zij D66-leider blijven. In Nederlandse media is het woord ‘werkweigering’ nog niet gevallen. Volgens een peiling daalt haar populariteit. Dit lijkt ook te gelden voor D66-stemmers.

[ARForms id=103]

Pieter de Jonge

Pieter de Jonge is historicus. Hij publiceert regelmatig op www.historiek.net en is Nederland-correspondent voor Doorbraak.be.