fbpx


Analyse, Politiek

Neoliberalisme wereldwijd onder druk.




Het neoliberalisme (of neokapitalisme) heeft ons in de materiële betekenis van het woord rijk gemaakt. Het kent succes in praktisch ieder land van de planeet, maar vertoont plots zwakheden. Het dogma van de ‘laissez-faire’ groei van de wereldbevolking, gecombineerd met open grenzen, zorgt voor massale migraties, conflicten, afbraak van ecologische systemen, en groeiende ongelijkheid. In Vlaanderen scoorden bij de laatste federale verkiezingen Vlaams Belang, Groen en PVDA. Dat zijn alle drie partijen die zich het minst uitspreken vóór een ongebreideld…

Plus artikel - gratis maandabonnement

U heeft een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U heeft reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement



Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.







Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder je email adres en je naam en we maken een nieuw wachtwoord (als je een account hebt) of we maken automatisch een account aan.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


Het neoliberalisme (of neokapitalisme) heeft ons in de materiële betekenis van het woord rijk gemaakt. Het kent succes in praktisch ieder land van de planeet, maar vertoont plots zwakheden. Het dogma van de ‘laissez-faire’ groei van de wereldbevolking, gecombineerd met open grenzen, zorgt voor massale migraties, conflicten, afbraak van ecologische systemen, en groeiende ongelijkheid.

In Vlaanderen scoorden bij de laatste federale verkiezingen Vlaams Belang, Groen en PVDA. Dat zijn alle drie partijen die zich het minst uitspreken vóór een ongebreideld neo-liberaal systeem, als ik de inschatting van ons politiek kompas mag geloven

Volgens dat kompas is Open Vld onze meest ‘rechtse’ partij, gevolgd door N-VA, CD&V, Vlaams Belang, sp.a, Groen, en PVDA. ‘Rechts’ — een dikwijls misbruikte term — staat voor een ‘laissez-faire’ economie zonder overheidsinmenging. De partijen die vooruitgang boekten in mei 2019 — Vlaams Belang, Groen en PVDA — zijn respectievelijk eerder neonationalistisch, groen, en links-populistisch. De tendens van neoliberalisme (Open Vld, N-VA, CD&V) naar neonationalisme (Vlaams Belang), populisme (Vlaams Belang en PVDA), en naar groen, is wereldwijd merkbaar. Hebben die laatsten wel een wereldvisie?

De neonationalisten

Neonationalisme, ook rechts populisme genoemd, heeft vaak een fascistisch verleden. Hun aanhangers zijn niet rechts, in tegenstelling tot wat vaak gesteld wordt. Ze hebben wel mogelijk een autoritair, antidemocratisch karakter. Dat werkt als een rem op de verkoopbaarheid van een ideologie. In Polen en Hongarije heeft men geen last van een fascistische achtergrond, net zomin als Trump, Johnson, Farage, Salvini, Le Pen, Bolsonaro… Zelfs in Duitsland lijkt de tijd van uitsluiting voorbijgestreefd voor AfD. Het beschermen van de eigen cultuur tegen de neoliberale ongecontroleerde globalisering, waarbij dus ook immigratie hoort, slaat blijkbaar aan.

Met immigratie voer je extra talenten en werkkrachten in. Maar ook andere wereldbeelden, en dat ligt moeilijk. En vooral: je drijft de reeds hoge populatiedruk op. De basisoorzaak daarvoor is de demografie van de landen van oorsprong: een te grote fractie jongeren in de bevolkingspiramide. Zelfs als het om conflictgebieden zoals Syrië gaat, want die conflicten zijn ook demografisch gestuurd. Neonationalisten zijn zowat de enigen die openlijk durven pleiten tegen overbevolking. Dat maakt dit laatste thema onbespreekbaar binnen andere partijen.

Groei voor groenen

Groene partijen groeien al evenzeer als de neonationalisten. Zij willen dat de neoliberale economie evolueert naar een vreedzame, niet-roofzuchtige economie. Een economie die ‘duurzaam’ is, een verandering van levensstijl eigenlijk. Zij pleiten voor een grotere controle van de economie door de overheid, dus een ruk naar links en naar meer natuur. Belangrijke Amerikaanse milieubewegingen hebben historisch en recent dikwijls radicale anti-migratiestandpunten ingenomen, om de populatie duurzaam te houden, in evenwicht met de natuur.

Andere, vooral Europese groenen zetten liefst de deuren open. De belangrijke Duitse Grünen bijvoorbeeld. Die vermelden duidelijk dat ze het vervolgings- en  uitroeiingsbeleid van het nationaalsocialisme willen vermijden. Populatiegrootte heeft volgens de Europese groenen geen invloed op ecologie. Dit zijn absurde gedachtenkronkels. De bekendste biologen, zoals David Attenborough en Jane Goodall, gaan daar lijnrecht tegenin. De schaduw van Hitler belet de Grünen om helder en pragmatisch te redeneren. De Tweede Wereldoorlog, net zoals ieder ander historisch conflict, draaide juist om Lebensraum voor een te snel groeiende populatie met een gebrek aan elementaire producten.

De ‘mijn neus bloedt’-groepen

CD&V, sp.a, en Open Vld komen niet bepaald aandraven met aanpassingen aan hun op neokapitalistische dogma’s aanleunende doctrines. De drie partijen die zich ‘politiek correct’ noemen hebben een sterk rechts en autoritair, racistisch en fascistisch, koloniaal verleden. Ze bestuurden Congo tot 1960. Belgische bedrijven konden zich hierdoor stevig in het economische wereldlandschap plaatsen. Daarvoor diende wel anticonceptie in Congo gedemoniseerd te worden, want die bedrijven hadden daar arbeiders tekort. Die tendens lijkt, eens ingezet, niet te stoppen. Congo ligt vandaag nog altijd even sterk onder de globalistische neokapitalistische wurggreep als in de 19de en 20ste eeuw (lees er David Van Reybrouck maar eens op na).

Als de drie hier vermelde partijen niet duidelijker stelling innemen tegenover de oorzaak van de problemen zoals overbevolking, dan ziet hun toekomst er niet rooskleurig uit. Ik vrees dat deze partijen daar recent niet over gediscussieerd hebben bij hun ontmoeting met Félix Tshisekedi, de president van Congo. Deze laatste rekent liever op het United Nations Population Fund (UNFPA) gezien de vroegere ervaringen met de fascistische aanpak door vermelde partijen. Maar of hij de verwoestende pro-nataliteit hersensoftware die deze politiek correcte partijen in zijn land geïnstalleerd hebben nog kan bijsturen lijkt onwaarschijnlijk. Zet uw deuren maar open, België. Je oogst wat je gezaaid hebt.

Linkse populisten

PVDA zit in de linkse populistenlift. En die raakt vol, want onder andere Sinn Féin en Bernie Sanders stappen er mee in. Links heeft geen last van de schaduw van de Goelag-archipel of van Stasi-wandaden. Links-populisten bekijkt men eerder als politici die fouten van de neoliberale elite willen corrigeren in het voordeel van lagere bevolkingsgroepen. Of in het voordeel van mensen met problemen, zoals immigranten. Enkel de linkse populist Bernie Sanders spreekt zich openlijk uit voor populatiecontrole, die uiteraard immigratie afremt.

Een veel voorkomend idee bij links populisme is het gebruik van miljardairstegoeden om wereldproblemen aan te pakken. Een behoorlijk aantal miljardairs doet dat reeds spontaan, via instituten en onderzoekscentra. Politici zie ik daar enkel filantropie mee bedrijven.

Plutocratie

In een plutocratisch systeem wordt de wereld bestuurd door de financiële elite. Waarschijnlijk is dat altijd zo geweest. Dat systeem werkt. Je behoort tot een kaste die wordt gedefinieerd door het aantal nullen op de bankrekening van haar leden. Wetenschappers zijn ‘nuttige idioten’ zoals ik, die bijvoorbeeld COVID-19 opruimen. Daarna draaien de slavenfabrieken in China verder, en kunnen ze steeds hoger gemaakt worden. Torens van Babel, die volgens sommige filosofen fascinatie voor nieuwe ontwikkelingen, constante ontevredenheid, hebzucht, en gebrek aan zelfreflectie uitdrukken. Fascinerend is het allemaal wel natuurlijk, en het doet ons tenminste nadenken.

Luc Nagels

Luc Nagels is emeritus prof Chemie aan de Universiteit Antwerpen en lid van de Raad van Bestuur van de UA Emeriti denktank EFUA.