fbpx


Binnenland, Politiek
politiek

Noël Slangen: ‘Ik sluit niet uit dat het Vlaams Belang ooit mee aan de macht komt’

Interviewreeks: De staat van het land, 1 jaar na de verkiezingen (3)



Op 26 mei 2019 trokken we naar de stembus om een nieuw federaal parlement te verkiezen. Eén jaar en een rist informateurs en koninklijke verkenners later trappelen we nog altijd ter plaatse. In deze interviewreeks meet Doorbraak.be de staat van het land. Vandaag, in de laatste aflevering: columnist en analist Noël Slangen, die ook jarenlang in de coulissen van de nationale politiek ronddwaalde. Catch 22 U bent gepokt en gemazeld in de politiek in dit land. Is de huidige situatie…

Plus artikel - gratis maandabonnement

U heeft een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U heeft reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement



Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.







Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder je email adres en je naam en we maken een nieuw wachtwoord (als je een account hebt) of we maken automatisch een account aan.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


Op 26 mei 2019 trokken we naar de stembus om een nieuw federaal parlement te verkiezen. Eén jaar en een rist informateurs en koninklijke verkenners later trappelen we nog altijd ter plaatse. In deze interviewreeks meet Doorbraak.be de staat van het land. Vandaag, in de laatste aflevering: columnist en analist Noël Slangen, die ook jarenlang in de coulissen van de nationale politiek ronddwaalde.

Catch 22

U bent gepokt en gemazeld in de politiek in dit land. Is de huidige situatie stilaan min of meer onuitgegeven, of moeten we dit toch wat relativeren?

Noël Slangen: ‘Toen ik nog als raadgever in de politiek aan de slag was, lagen de kaarten nog fundamenteel anders. Toen losten de drie traditionele partijen elkaar regelmatig af in de regering, aangevuld met enkele kleinere partijtjes. Bovendien hadden die grote politieke families toen ook allemaal nog een zusterpartij aan de andere kant van de taalgrens. Vandaag zien we dat de Franstalige christendemocraten haast volledig zijn weggeveegd, terwijl noch de N-VA noch het Vlaams Belang een Franstalige tegenhanger hebben.

Dit maakt dat de kaarten vandaag veel moeilijker liggen. Niet in het minst omdat de PS en de N-VA — als grootste partijen aan elke kant van de taalgrens — ook nog amper door één deur kunnen. Daar komt nog bij dat haast alle partijen — op Vlaams Belang en misschien ook nog sp.a en Groen na — nu als de dood zijn voor nieuwe verkiezingen. Omdat ze ervan uitgaan dat ze dan een stevig pak slaag tegemoet gaan. En vergeet niet: om nieuwe verkiezingen te organiseren, heb je vandaag de facto een even grote meerderheid nodig als om een regering te vormen. We zitten dus echt in een catch 22.’

Compromissen

Het blijft wel een merkwaardige vaststelling dat zoveel partijen blijven dralen met die coalitievorming, terwijl de volgende regering nochtans een uitgelezen kans krijgt om dit land in een nieuwe plooi te leggen?

‘Haast alle partijen zijn de voorbije jaren geëvolueerd naar echte ledenpartijen. Daardoor moeten ze ook bijna permanent bij hun achterban op zoek gaan naar een mandaat. Hierdoor stellen ze zich vaak ook een stuk extremer op en zijn ze minder geneigd om compromissen af te sluiten. Maar helaas: als al die partijen tegelijk ook kleiner worden en minder zetels veroveren, dan zitten er doorgaans ook meer partijen aan tafel en dringen er zich dus net meer compromissen op. Dit zorgt voor een zekere blokkering.

Inhoudelijk zou een coalitie met N-VA en PS nochtans nog zo gek niet zijn. Het verleden leert ons immers dat coalities met partijen die inhoudelijk stevig van elkaar afwijken, doorgaans meer in beweging brengen. Als je een behoorlijk homogene regering op de been brengt — denk aan de Zweedse coalitie — dan zitten die partijen allemaal min of meer in dezelfde vijver te vissen en proberen ze elkaar constant vliegen af te vangen. Het probleem nu is natuurlijk dat het al bijzonder lang duurt. En dat er hier en daar standpunten zijn ingenomen die de samenwerking fel bemoeilijken. Dus nee, het ziet er niet goed uit, al weten we intussen dat dit land ook behoorlijk functioneert zonder regering (lacht).’

Prijskaartje

De vraag is alleen: tegen welke prijs? En wie zal die rekening ooit nog willen betalen?

‘Het prijskaartje loopt almaar hoger op, dat klopt. Daar staat tegenover dat de coronacrisis er min of meer voor gezorgd heeft dat er blijkbaar niet op een miljard meer of minder gekeken moet worden. De budgettaire sense of urgency is dus merkwaardig genoeg een stuk kleiner geworden. Momenteel wil iedereen vooral geld bijpompen om bedrijven of hele sectoren te redden. Maar we moeten natuurlijk niet naïef zijn. Alle financiële keuzes die we nu maken, hebben binnen afzienbare tijd ook verregaande implicaties en zullen we elders moeten compenseren. Dit zal de regeringsvorming finaal enkel nog maar bemoeilijken.’

U haalde het daarnet al even aan: we zitten nu in een situatie waarbij twee partijen die in Vlaanderen goed zijn voor zowat de helft van de stemmen, in Wallonië geen evenwaardige gesprekspartner hebben. Wat zegt dit over dit land?

‘Dit is natuurlijk in nogal wat landen het geval, kijk maar naar de VS of naar Spanje. Wat België enigszins uniek maakt, is het feit dat we hier maar twee volwaardige deelstaten hebben. In landen met veel meer deelstaten wordt het effect van zo’n situatie dus vanzelf veel meer geneutraliseerd. Maar ik wil het verhaal van die “twee democratieën” toch ook wat nuanceren. Economisch gezien heb je binnen Vlaanderen net zo goed heel grote verschillen.’

Geloofwaardigheid

Recent onderzoek van de VRT en De Standaard legde de vinger nog maar eens op de wonde: de geloofwaardigheid van deze generatie politici zit stilaan onder nul. Ligt het aan de politici zelf, of zijn zij slachtoffers van hun tijd en van het systeem?

‘Ik denk dat dat de huidige politieke generatie niet meteen de geschiedenisboeken zal halen als die met de grootste staatsmannen. Eigenlijk was de eerste paarse regering zowat de laatste regering die ook echt populair was. Deels ligt dit ook aan de tijdsgeest. Vroeger werden politici amper in vraag gesteld. Vandaag wordt alles en iedereen in vraag gesteld. Politici delen mee in de klappen, en genieten dus maar heel tijdelijk een bepaald vertrouwen. Halen ze voldoende stemmen, dan moeten ze die ook nog kunnen omzetten in politieke macht.

Bart De Wever is ongetwijfeld een van de sterkste politici van de voorbije decennia, maar ook iemand als Tom Van Grieken heeft de voorbije jaren toch bijzonder sterk gepresteerd. Alleen: in welke mate konden of kunnen zij hun hoge stemmenaantal ook echt vertalen in politieke macht? De Zweedse coalitie eindigde met een sisser. Dit straalt dan ook af op de politici uit de coalitie. Politici in dit land moesten de voorbije jaren haast permanent opboksen tegen een groot wantrouwen. Bijgevolg gingen ze haast automatisch ook een stuk onzekerder met de macht om. Daardoor raken ze ook steeds sneller verbrand.’

Populisme

Deelt u de analyse, die nu hier en daar opgang maakt, dat De Wever stilaan over zijn hoogtepunt heen is?

‘De Wever is begonnen aan de afdaling, maar fietst wel nog een heel eind voor het peloton uit. Hij domineert de agenda een stuk minder en de zekerheid lijkt wat weg te sijpelen. De druk vanuit het Vlaams Belang is daar uiteraard niet vreemd aan. Tegelijk slaagt hij er wel nog altijd in om de andere partijen in Vlaanderen voldoende onder druk te zetten om niet zonder N-VA in een federale regering te stappen. Omdat hij, heel terecht, inziet dat N-VA echt in die federale regering moet kunnen stappen.’

Cordon sanitaire

Acht u het mogelijk dat het Vlaams Belang ooit mee aan de knoppen komt? Hun opmars is grotendeels te danken aan het feit dat de andere partijen er in de ogen van de kiezer een potje van hebben gemaakt, maar misschien is dit nu net de essentie van een democratie?

‘Voor de jongere generatie betekent het verleden van het Vlaams Belang weinig of niets, en zij koesteren dan ook niet het minste begrip voor het voorbehoud dat andere partijen maken bij die partij. Het grootste probleem van populistische partijen is evenwel dat ze zichzelf vaak in de voet schieten, omdat ze er niet in slagen zichzelf intern zo te organiseren dat ze op duurzame wijze kunnen deelnemen aan de macht. Dat zagen we de voorbije jaren bijvoorbeeld al in Nederland. Ook de wet op de partijfinanciering draagt er toe bij dat ons politieke landschap een stuk minder volatiel is dan de kiezer, waardoor die kiezer zich uiteraard nog minder herkent in de politiek.

Dit gezegd zijnde: het cordon sanitaire bestaat in mijn ogen al niet meer, sinds de onderhandelingen met N-VA, en ik sluit zeker niet uit dat het Vlaams Belang ooit mee aan de macht komt. Elk onderzoek toont ook aan dat iemand die zich kan voorstellen ooit voor het Vlaams Belang te stemmen dat vaak ook effectief doet. Bij de andere partijen is dit veel minder waarschijnlijk. De partij heeft dus een bijzonder sterk handelsfonds.’

Gebrek aan leiderschap

Onderschatten we nu de maatschappelijke impact van deze politieke crisis op langere termijn?

‘Wij zijn natuurlijk nooit een volk geweest dat overstroomde van vertrouwen in de eigen bestuurders, waardoor het belang van de politiek hier ook meer gerelativeerd wordt. Tegelijk voel je wel degelijk dat ons systeem niet meer werkt en dat politici er niet meer in slagen het tij te keren. Integendeel, elke “oplossing” lijkt voor nog wat extra koterijen te zorgen. Ik vind dat we niet verder mogen aanmodderen, maar vrees dat het wel zal gebeuren. De schuur staat nog niet echt in brand, waarom zouden we dan niet verdergaan op het ingeslagen pad? Die aanpak komt ook voort uit een gebrek aan leiderschap: politici vinden toch altijd dat het vooral de anderen zijn die aanmodderen.

Maar laat ons eerlijk zijn: Wat ook de politieke samenstelling was van de opeenvolgende coalities de voorbije jaren, de fundamentele systeemfouten — denk aan het veel te grote overheidsbeslag of de loodzware en inefficiënte ambtenarij — slepen we al decennialang mee. En heel wat Belgische ziekten zijn intussen gewoon Vlaamse ziekten geworden. Dit land heeft dus vooral nood aan een fundamenteel kerntakendebat. Wat moeten we als overheid nog doen, wie moet het doen, en hoeveel mag dat kosten? Maar dit fundamentele debat wordt nooit gevoerd, niet in het minst omdat het voor de meeste mensen nog altijd behoorlijk goed leven is in dit land. Ondanks een falend politiek bestel, werkt de overheid hier wel. Tegen een zeer hoge kost weliswaar.’

Subsidiariteit

Ziet u dan toch nog een toekomst voor het Belgische project?

‘Ik zie zowel een toekomst voor het Belgische als voor het Vlaamse of Europese project, maar de subsidiariteit is daarbij cruciaal. We moeten stoppen met alles twee- of driedubbel te doen. We moeten veel beter de afweging maken wat we best op welk niveau kunnen organiseren, en elkaar daarbij veel minder voor de voeten lopen. Uitsluitend samen blijven voor de centen, daar wordt op termijn niemand gelukkig van.’

Filip Michiels

Filip Michiels is zelfstandig journalist.