fbpx


Cultuur, Filosofie
conservatisme

Orde in de chaos




Nog geen twee generaties geleden was Vlaanderen veel minder complex. Er bestond een formeel katholiek waardenkader met culturele ijkpunten. Enerzijds was de morele keuzevrijheid dan wel beperkt voor het overgrote deel van de bevolking, anderzijds was de moraal voor elke klasse formeel gelijk. Goed en kwaad waren duidelijk gescheiden en afgebakend, en voor twijfelgevallen ging men te rade bij de katholieke overheid. Deze duidelijkheid veroorzaakte, ondanks de moeilijke leefomstandigheden in vergelijking met vandaag, een zekere mentale rust. Ploeteren De doorsnee-inwoner…

Niet ingelogd - Plus artikel - log in of neem een gratis maandabonnement

U hebt een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting of betaling. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U hebt reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement





Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.

U kan aanmelden via uw e-mail adres en wachtwoord of via uw account bij sociale media als u daar hetzelfde e-mail adres hebt.








Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder uw e-mail adres en uw naam en we maken automatisch een nieuw account aan of we sturen u een e-mailtje met een link om automatisch in te loggen en/of een nieuw wachtwoord te vragen.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


Nog geen twee generaties geleden was Vlaanderen veel minder complex. Er bestond een formeel katholiek waardenkader met culturele ijkpunten. Enerzijds was de morele keuzevrijheid dan wel beperkt voor het overgrote deel van de bevolking, anderzijds was de moraal voor elke klasse formeel gelijk. Goed en kwaad waren duidelijk gescheiden en afgebakend, en voor twijfelgevallen ging men te rade bij de katholieke overheid. Deze duidelijkheid veroorzaakte, ondanks de moeilijke leefomstandigheden in vergelijking met vandaag, een zekere mentale rust.

Ploeteren

De doorsnee-inwoner was relatief arm, katholiek en gelovig. Hij had weinig mogelijkheden om zich sociaal, cultureel en economisch te emanciperen van het eigen milieu. Veelal moest men grote inspanningen te doen om zelfs maar te overleven. Honderdduizenden Vlamingen werkten tot de jaren dertig in de Noordfranse suikerfabrieken of deden er seizoensarbeid. Wekelijks vertrokken er treinen naar de Waalse staal- en kolenindustrie. Anderen migreerden, meestal definitief, naar de Verenigde Staten of Canada op zoek naar het Beloofde Land.

Bij gebrek aan sociale welvaartstaat was de enige echte prioriteit voor velen een inkomen verwerven. Dat betekende meestal gewoon hard werken. Veel tijd en energie bleef er niet over om te piekeren, laat staan te twijfelen, over de grote ideologische of ethische vraagstukken. Na de Tweede Wereldoorlog veranderde onze ‘overlevingssamenleving’ naar een ‘sociale welvaartstaat’. Nog nooit in de geschiedenis van Vlaanderen hebben zoveel mensen van zoveel materiële welstand, vrije tijd, mobiliteit, kansen op emancipatie en ongeziene persoonlijke keuzevrijheid kunnen genieten.

Open de sluizen

Tegenover de traditionele samenleving met ethische en culturele ijkpunten, zetten de beeldenstormers van mei ’68 het ethische en culturele relativisme. De invloedrijke Franse filsoof Jean-Paul Sartre (1905-1980) beweerde dat niet het transcendente maar de mensen zelf de dingen betekenis verleenden, en bovenal waren ze daarin volkomen vrij en autonoom. Sartres vrijheidsbegrip betekende dus dat men niet hoefde rekening te houden met wat de vorige generaties hadden gedacht (en wat de komende zouden denken). Daar waar de traditie en overlevering orde had gecreëerd, stond nu de deur wagenwijd open voor chaos.

Volgens de statistieken hebben steeds meer mensen mentale problemen bij deze 21ste-eeuwse gang des levens. Het aantal depressies, burn-outs en psychologische aandoeningen was nog nooit zo hoog, zelfs toen er van Covid-19 nog geen sprake was. Gezien onze grootouders en overgrootouders het blijkbaar niet zo slecht deden op mentaal vlak, zou men voor een oplossing voor de hedendaagse piek misschien eens kunnen kijken naar de verschillen tussen beide tijdperken. Het antwoord zou wel eens helemaal niet zo complex kunnen zijn als velen zouden willen (doen) geloven.

Regels, hiërarchie en respect waren nog geen eeuw geleden de norm en waren voor iedereen gelijk. De barre levensomstandigheden, meestal in zeer grote gezinnen, noopten tevens tot zelfredzaamheid. Dit laatste is fundamenteel om de eigen grenzen te kennen, situaties met gevoel voor risico en verantwoordelijkheid te evalueren, en om realistische doelen te zetten. Indien men een marathon wil lopen, dan moet men de fysieke weerstand langzaam maar zeker opbouwen. Bij mentale weerstand is dat niet anders.

Psychologische verstuiking

Kinderen die van jongs af bepaalde ontberingen en mislukkingen kennen, en er door de ouders zachtaardig en begripvol mee geconfronteerd worden, staan veel sterker in het leven dan zij die gepamperd worden. Vandaag zijn veel mislukkingen en vooral existentiële crisissen te wijten aan het feit dat enerzijds na de Tweede Wereldoorlog de ethische en culturele ijkpunten werden dood gerelativeerd in naam van de vrijheid en vooruitgang, en anderzijds dat mensen de eigen intellectuele (en fysieke) grenzen niet meer (willen) kennen.

Men zet daardoor veel te ambitieuze doelen zonder het nodige talent te hebben om die te bereiken. De mislukkingen, en teleurstellingen, zijn daarna praktisch onvermijdelijk met de gekende psychologische uitwerking. Iedere mens zet in het leven sentimentele, materiële en intellectuele doelen, maar indien men niet weet hoe hoog de mentale en fysieke inspanning zal moeten zijn om die te halen, mislukt men grandioos. Meestal staan de eigen woorden ook mijlenver van de daden verwijderd.

Vaandelvlucht ten aanzien van zichzelf

Zelfkennis is niet alleen het begin van alle wijsheid, zoals de Griekse filosoof Socrates (470- 399) oreerde; de eigen grenzen kennen is tevens het begin van een gelukkig leven met realistische en haalbare doelen. Iets succesvol tot een einde brengen, verhoogt het zelfvertrouwen in zichzelf en verhoogt het geluksgevoel. Men kijkt men een gevoel  trots op het geleverde resultaat. Voor velen is eergevoel echter een verouderd en achterhaald concept. Maar zonder concrete resultaten wint men geen duurzame achting van de andere, en al zeker niet van zichzelf.

We zijn in dit tijdperk getuige van een pijnlijke schouwspel waarbij jonge en minder jonge mensen, achter een gordijn van narcisme, hedonisme, relativisme, eigenlijk niet gelukkig zijn met zichzelf, en zelfs overgaan tot zelfhaat. Het slechte geweten knaagt, en hoe ouder men wordt hoe harder mislukkingen wegen. Men verliest steeds meer zelfrespect, en veracht tevens zij die wel succesvol zijn. De waarheid is dat niemand kan ontsnappen aan de fundamentele wet van het leven: dat moeilijkheden moeten worden overwonnen en problemen moeten worden opgelost.

Elke keer men laf vlucht in plaats van de zaken moedig aan te pakken, zal dit een nieuw probleem en vlucht veroorzaken. Elke mislukking die niet mentaal is gemetaboliseerd, elke vernedering die niet wordt getrotseerd, maakt het voor de mens onmogelijk om hogere ambities te hebben en nobeler prestaties uit te voeren. Integendeel, het veroorzaakt nog meer mislukkingen en nog grotere vernederingen, in een eindeloze neerwaartse psychologische spiraal.

Rug rechten en doorgaan

In het leven kan men niet altijd winnen. Men moet leren waardig te verliezen. Het is niet altijd mogelijk te krijgen wat men wil. Meestal gebeurt dat ook nog eens omdat men het misschien niet voldoende  wou, of omdat met niet genoeg moed of doorzettingsvermogen ten toon spreidde om ervoor te blijven vechten. En nee, geluk of toeval zijn geen doorslaggevende elementen in Vlaanderen om een gelukkig en waardevol leven te leiden, het is slechts een vermenigvuldigende factor van het succes.

Indien de samenleving deze conservatieve benadering van het leven niet op kinderen overdraagt, en daarentegen de neiging heeft om ze te veel te beschermen en te pamperen, zullen ze onzekere, grillige, oppervlakkige en arrogante kinderen opvoeden. Kinderen die dingen als vanzelfsprekend beschouwen en dan, wanneer ze tegen de muur van de werkelijkheid botsen, gekwetst worden. Daarna wentelt men zich levenslang in een narcistische slachtofferrol, zoals dat akelige woke-activisme, om toch maar niet de eigen verantwoordelijkheid in hun gefaald leven te moeten erkennen.

De hedendaagse mens is in de eerste plaats zo kwetsbaar omdat men als kind niet werd opgevoed in het teken van doorzettingsvermogen, moed en opoffering, maar werd gepamperd in medelijden, lafheid en relativisme. Het leven is echter geen sprookje, en het moet dagelijks wat meer of minder gestreden worden. Deze pandemie verplichtte iedereen tot een confrontatie met zichzelf, het eigen leven en de al dan niet bereikte doelen, in plaats van te vluchten in frivole bezigheidstherapie. Blijkbaar was het voor velen confronterend.

De Britse conservatief Roger Scruton (1944-2020) schreef terecht in How to be a conservative: ‘Conservatism starts from a sentiment that all mature people can readily share: the sentiment that good things are easily destroyed, but not easily created.Wat conservatieve orde in deze progressieve mentale chaos zou dan ook geen kwaad kunnen.

[ARForms id=103]

Philip Roose