fbpx


Cultuur
Lanoye

Pastoor-zonder-god Lanoye




De voorbije maand volgde ik met een half oog de strijd in de vaderlandse media over de intellectuele erfenis van Johan Anthierens. Met een half oog, want persoonlijk heb ik de literaire carrière van deze bekende Machelaar (zijn er nog andere?) volledig gemist. Niet bewust nee, maar ik ben pas serieuze dingen beginnen lezen vanaf de jaren 90, en toen was Anthierens al aan het eind van zijn Latijn. Bij ons thuis kwam trouwens alleen De Standaard binnen, af en…

Niet ingelogd - Plus artikel - log in of neem een gratis maandabonnement

U hebt een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting of betaling. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U hebt reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement





Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.

U kan aanmelden via uw e-mail adres en wachtwoord of via uw account bij sociale media als u daar hetzelfde e-mail adres hebt.








Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder uw e-mail adres en uw naam en we maken automatisch een nieuw account aan of we sturen u een e-mailtje met een link om automatisch in te loggen en/of een nieuw wachtwoord te vragen.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


De voorbije maand volgde ik met een half oog de strijd in de vaderlandse media over de intellectuele erfenis van Johan Anthierens. Met een half oog, want persoonlijk heb ik de literaire carrière van deze bekende Machelaar (zijn er nog andere?) volledig gemist. Niet bewust nee, maar ik ben pas serieuze dingen beginnen lezen vanaf de jaren 90, en toen was Anthierens al aan het eind van zijn Latijn. Bij ons thuis kwam trouwens alleen De Standaard binnen, af en toe eens de Knack, en eigenlijk vooral historische boeken die trouw bij het Davidsfonds werden besteld.

Bij het lezen van de columns van Tom Lanoye in Humo en Joël De Ceulaer in De Morgen bekroop mij een onzalig gevoel dat ik sinds het middelbaar niet meer had gevoeld: het niet kunnen meepraten over iets waar iedereen blijkbaar van op de hoogte is. Tegen de tijd dat ik bijvoorbeeld de laatste nieuwe film ook had gezien, waren mijn medestudenten alweer over een andere bezig. Mijn ouders leefden spaarzaam, en  cinemabezoekjes met ons zeskoppig gezin waren schaars. Ik herinner mij enkel Urbanus, De  Heksen van Roald Dahl, en Jurassic Park op het witte doek te hebben aanschouwd. Gelukkig heeft Catania in de zomer vele openluchtcinema’s en heb ik de schade ondertussen ruimschoots goedgemaakt.

Weinig memorabel

Van de alom geprezen Lanoye heb ik ooit Kartonnen dozen gelezen. Niet vrijwillig, maar als leesopdracht van de leerkracht Nederlands ‘die ook eens modern wou doen’. Het liet niet echt een diepe indruk op mij na, want ik herinner me nog enkel de titel ervan. Alleen mensen die de eigen pubertijd, en de daaraan verbonden trauma’s nooit ontgroeid zijn vinden dit waarschijnlijk een meesterwerk. Rond dezelfde tijd las ik, vrijwillig deze keer, De gedaanteverwisseling van Franz Kafka. Ik hoef de titel maar te lezen en het beklemmende gevoel van eenzaamheid en sociale uitsluiting van diegene die ‘anders’ is, komt zo weer bovendrijven. Zijn voltallig oeuvre heeft nog steeds een ereplaats in mijn boekenkast.

Ergens in 1997 gingen we met de retorica naar het theaterstuk Ten Oorlog, opgevoerd door de Blauwe Maandag Compagnie in de Vooruit. Acht uur lang kregen we daar de door Lanoye herwerkte klassieke teksten van Shakespeare voorgeschoteld door halfnaakte bezwete acteurs die tegen elkaar schreeuwden. Gelukkig voor hem bestond het Vlaamse kinderrechtencommissariaat toen nog niet. Ik weet niet of het de bedoeling was van de Gentse jezuïeten waar ik toen school liep, maar ik denk niet dat veel jaargenoten daarna ooit nog vrijwillig een theatergebouw betraden. Ik verkies sindsdien eerder de klassiek-formele sfeer van de Italiaanse operagebouwen.

Mijn bureau ligt nog vol interessante boeken die mijn aandacht verdienen, dus ik vermoed dat ik van Anthierens nooit iets zal lezen. Een mens wil ook wel eens intellectueel uitgedaagd worden, en dan beperkt zich men beter niet tot het Nederlandstalige, laat staan Vlaamse literair landschap. Dit schrijf ik niet met dédain maar eerder met een zekere wanhoop. De strijd tegen de kerk en de koning zou vandaag ook wat anachronistisch klinken. Beiden zijn al lang geen Dieu ni maître meer, in tegenstelling tot de liberaal-progressieve theologie waar Lanoye zo graag pastoor-zonder-god van speelt.

Van traditie tot nieuwe mythologie

Voor de generatie van Anthierens en de erfgenamen was de traditie, in navolging van de Franse filosoof — volgens sommigen charlatan — Michel Foucault (1926-1984), een soort historisch fascisme waar de mens zich tegen moest verzetten door geen enkele morele verplichting te aanvaarden vanuit het verleden. Alle mythes over goden en koningen moesten eraan geloven om de mensen vrij te maken. Zonder het te beseffen voerden ze zelf echter een nieuwe mythologie in, die van de liberaal-progressieve interpretatie van de vrijheid waarbij het individu privé-eigenaar van zichzelf werd, en in staat geacht om onafhankelijk van de ander of van een referentiekader de eigen waarden te bepalen.

De voorgaande paragraaf hebt u waarschijnlijk twee of drie keer gelezen om hem goed te begrijpen. Ik heb er zelf ook wat langer over nagedacht. Kijk, dat probleem stelt zich nooit bij een literair stukje van Lanoye. Zijn taalgebruik is zo transparant als een pas gewassen winkeletalage. Iedereen kan het zonder veel intellectuele inspanning begrijpen, wat natuurlijk het aantal potentiële lezers vergroot. Want uiteindelijk blijft de slagerszoon uit Sint-Niklaas een kind van commerçanten, waarbij de progressieve klandizie koning is. Als volleerd literair verkoper in dienst van de n.v. L.A.N.O.Y.E. weet hij als geen ander de aandacht naar zich toe te trekken.

De discussie over de literaire erfenis van Anthierens ging niet over het oeuvre van De Zwijger maar wel over het ego van een van de meest gelauwerde en bekroonde auteurs van Vlaanderen. Mors tua vita mea.

[ARForms id=103]

Philip Roose