fbpx


Klimaat

Pleidooi voor wetenschappelijk onderzoek naar verband tussen digitalisering en klimaatopwarming




Het schijnt dat papieren kranten en tijdschriften, vanwege de inkt en de distributie, slecht zijn voor het milieu. Dat werd ingebracht tijdens het debat over de jongste federale begroting. Niet door een volksvertegenwoordiger van Groen of Ecolo, maar door Michael Freilich van N-VA. In zijn vorige leven als journalist verkocht hij blijkbaar tegen zijn zin papieren exemplaren van Joods Actueel. Papierloze kantoren zouden ook beter zijn voor het milieu, net als digitaal factureren. Dat wordt in ieder geval als argument…

Niet ingelogd - Plus artikel - log in of neem een gratis maandabonnement

U hebt een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting of betaling. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U hebt reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement





Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.

U kan aanmelden via uw e-mail adres en wachtwoord of via uw account bij sociale media als u daar hetzelfde e-mail adres hebt.








Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder uw e-mail adres en uw naam en we maken automatisch een nieuw account aan of we sturen u een e-mailtje met een link om automatisch in te loggen en/of een nieuw wachtwoord te vragen.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


Het schijnt dat papieren kranten en tijdschriften, vanwege de inkt en de distributie, slecht zijn voor het milieu. Dat werd ingebracht tijdens het debat over de jongste federale begroting. Niet door een volksvertegenwoordiger van Groen of Ecolo, maar door Michael Freilich van N-VA. In zijn vorige leven als journalist verkocht hij blijkbaar tegen zijn zin papieren exemplaren van Joods Actueel.

Papierloze kantoren zouden ook beter zijn voor het milieu, net als digitaal factureren. Dat wordt in ieder geval als argument genoemd wanneer een bedrijf, bank of instelling geen papieren brieven meer wil sturen. Dan komt onwillekeurig een tv-quiz in herinnering. De vraag was wanneer de muziekindustrie schadelijk was voor het milieu, begin jaren zeventig of nu. De kandidaten kozen allemaal voor de jaren zeventig. Toen moesten immers nog platen worden geperst.

Het antwoord bleek: nu. Verbaasde gezichten. De uitleg: het persen van een plaat kost inderdaad meer grondstoffen en energie dan wanneer de inhoud daarvan digitaal wordt gedownload. Maar tegenwoordig luisteren en streamen we zoveel meer muziek dan toen platen werden gekocht, dat de milieuwinst ongedaan wordt gemaakt.

Meer milieu = minder grondstoffen + minder energie

Begin jaren zeventig begonnen mensen zich zorgen te maken om het milieu. Om milieuschade tegen te gaan, moest onder andere minder geconsumeerd worden. Minder grondstoffen verbruiken en minder energie. Brieven en documenten digitaal versturen spaart papier uit, dus minder grondstoffen.

Om die teksten te lezen, moet een apparaat aangezet worden. Computer, laptop, tablet, slimme telefoon – het verbruikt stroom, dus meer energie. Die apparaten worden ergens van gemaakt. Van materialen die langer nodig hebben om gevormd te worden dan bomen nodig hebben om te groeien. Om aan die materialen te komen, worden in de derde wereld regenwouden afgegraven.

Iedere elektronische tekst bestaat uit bits en bytes, uit kleine hoeveelheden stroom die worden opgeslagen en op het gewenste moment geactiveerd. Iemand legde mij eens uit dat een pure tekst elektronisch netto nog steeds beter is voor het milieu, dan wanneer het met drukinkt wordt uitgeprint op papier. Internet bestaat alleen niet enkel uit tekst. Het ontwikkelde zich tot een visueel medium.

Op een moment dat tekeningen en foto’s worden toegevoegd, is meer stroom nodig dan wanneer een document of website enkel bestaat uit tekst. Filmpjes vereisen nog meer stroom. De meest energieslurpende activiteit is streamen. Juist, dat laatste zijn we het afgelopen anderhalve decennium steeds meer gaan doen.

Groene stroom

Elektriciteit kan op verschillende manieren worden opgewekt. Bij het verbranden van hout of steenkool komt CO2 in de lucht. Daartegenover staat het opwekken van stroom door gebruik te maken van wind, water en de zon. In de jaren zeventig hadden huishoudens minder apparaten. In de jaren tachtig namen mensen videorecorders en werd het gebruikelijker om meer dan een televisie te hebben, en in de jaren negentig kreeg ieder huishouden ook een computer, op den duur meerdere.

Wanneer het jongste kind een bepaalde leeftijd bereikt, heeft ieder gezinslid een slimfoon, terwijl het huishouden meerdere computer, laptops en tablets bevat. Afgezien van dat ieder apparaat gemaakt wordt van grondstoffen, vereist een huishouden meer stroom. Vermenigvuldig dat met het aantal huishoudens. Het is duidelijk dat de samenleving nu meer elektriciteit nodig heeft dan vijftig jaar geleden.

De techniek staat niet stil. Windmolens en zonnepanelen zullen ongetwijfeld aangepast kunnen worden, zodat ze meer energie opleveren. Maar zolang de hoeveelheid benodigde stroom sneller groeit dan de mogelijkheden om dit duurzaam op te wekken, blijft het dweilen met de kraan open.

Individueel verbruik

Computers en email hadden in theorie beter voor het milieu kunnen zijn door het bespaarde papier. Doordat kantoormedewerkers veel meer mails versturen dan vroeger getypte of geprinte brieven, is het voordeel voor het milieu tenietgedaan. Toen de sms werd geïntroduceerd, werden mededelingen niet langer ‘duurzaam’ mondeling gedaan, maar per elektronisch berichtje. Dat daarvoor enkele centen betaald moest worden, kon nog remmend werken. Whatsapp was echter gratis.

Had iemand dertig jaar geleden zien aankomen dat we per persoon tegenwoordig 2,5 uur per dag doorbrengen op sociale media? Is een boek eenmaal gedrukt, dan maakt het niet uit hoe vaak iemand het leest. Het vereist geen extra energie of grondstoffen meer. Ieder berichtje en iedere like, kost een beetje stroom. Een boek of krant kan uitgeleend worden. Stuur ik een digitaal artikel door, moet die ander al lezende evenveel stroom verbruiken.

Warmte

Volgens de eerste wet van de thermodynamica kan energie niet verloren gaan. Wordt energie ‘verbruikt’, dan wordt de ene vorm van energie omgezet in een andere. Waarin wordt stroom omgezet? In warmte. Gaat u maar achter een werkende computer staan, of achter een televisie die aan staat. Datacenters verbruiken veel stroom. Om te koelen wordt water gebruikt. Dat koelwater komt verhit terug in de rivier of in de oceaan.

In het verleden waren nieuwe milieuproblemen het gevolgd van nieuwe menselijke activiteiten. Internet is een recente activiteit, doorgebroken halverwege de jaren negentig. Als de afgelopen decennia wereldwijd de temperatuur stijgt, kan er dan geen verband bestaan tussen digitalisering en de opwarming van de aarde?

Ondergetekende is geen natuurwetenschapper. De aanleg om die hypothese middels een wetenschappelijk verantwoorde proefopstelling te toetsen bezit ik niet. Wordt er wetenschappelijk onderzoek gedaan naar eventuele gevolgen van digitalisering op het milieu? Als mijn vermoeden wetenschappelijk weerlegd wordt is het ook goed, maar wordt het überhaupt onderzocht? Degenen die digitale diensten en apps ontwerpen zijn doorgaans goed in wiskunde en natuurkunde. Zij kunnen nagaan wat de gevolgen zijn voor natuur en klimaat.

Blinde vlek?

De tabaksindustrie wist dat tabak schadelijk was voor de gezondheid en maakte sigaretten bewust verslavend. De olie-industrie probeerde zo lang mogelijk te verdoezelen dat CO2 schadelijk was voor het milieu. Welke drijfveer heeft de IT-sector om eerlijk te zijn over eventuele klimaatnadelen?

Vijftig jaar geleden was het duidelijk dat fabrieken schadelijk konden zijn voor het milieu. De vervuiling door auto’s bleek ook snel. De milieubeweging en ecologische politieke partijen ontstonden in de jaren zeventig. Internet brak door in de jaren negentig. Hebben milieuorganisaties ooit nagedacht over de mogelijkheid dat digitalisering nadelig kan zijn voor het milieu?

Digitale nomaden

De hippe jonge hoogopgeleide stedelingen die de auto afzweren zijn veelal ‘digitale nomaden’. Groene en links-liberale kiezers zijn doorgaans begaan met het milieu. Deze kiezersgroepen zijn bovengemiddeld actief op sociale media. De jongeren die uit idealisme en vrijwillig afzien van een dag school om aandacht te vestigen op het klimaat, streamen de hele dag muziek, series en films. Wat als een beter milieu niet alleen vereist dat anderen offers brengen?

De commerciële en modieuze beweegredenen om de samenleving zo snel mogelijk op zoveel mogelijk terreinen te digitaliseren ken ik. Noodzaak en wenselijkheid is voor discussie vatbaar. Maar voortaan vraag ik, iedere keer als iemand stelt dat dit goed is voor het milieu, of diegene objectief wetenschappelijk onderzoek kan noemen dat die bewering onderbouwt. Als alle auto’s elektronisch worden, zetten we dan niet nog meer stroom om in warmte?

Pieter de Jonge

Pieter de Jonge is historicus. Hij publiceert regelmatig op www.historiek.net en is Nederland-correspondent voor Doorbraak.be.