fbpx


Economie

Postcorona moet alles anders! Behalve de belastingen?

Oude wijn in oude zakken?


belastingen

Een crisis kost geld. Hoeveel geld hangt af van het soort van crisis. En van de manier van reageren op wat men definieert als de ‘uitslaande brandjes’ vóór, tijdens en na de crisis. De afgelopen weken en maanden werd uitgebreid geïllustreerd wat er allemaal mis kan gaan, telkens met de nodige financiële repercussies. Een deel van die flaters is het gevolg van het onder druk moeten nemen van beslissingen. Iets dat duidelijk niet voor iedereen is weggelegd. Een deel is…

Plus artikel - gratis maandabonnement

U heeft een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U heeft reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement



Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.







Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder je email adres en je naam en we maken een nieuw wachtwoord (als je een account hebt) of we maken automatisch een account aan.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


Een crisis kost geld. Hoeveel geld hangt af van het soort van crisis. En van de manier van reageren op wat men definieert als de ‘uitslaande brandjes’ vóór, tijdens en na de crisis. De afgelopen weken en maanden werd uitgebreid geïllustreerd wat er allemaal mis kan gaan, telkens met de nodige financiële repercussies. Een deel van die flaters is het gevolg van het onder druk moeten nemen van beslissingen. Iets dat duidelijk niet voor iedereen is weggelegd. Een deel is het gevolg van onze lamentabele staatsstructuur en gedeelde verantwoordelijkheid. En deels het intrinsiek falen van ons streven naar kwaliteit, zowel als mens en als politieke industrie.

Oude wijn in oude zakken

Vooruitkijken op lange termijn lijkt een politiek nobel streven. Maar vooralsnog lijkt het beperkt te blijven tot ideologische hersenspinsels. En de bijhorende benodigde geldzakken, gevuld door een ander. Het moet allemaal anders postcorona, maar als ik de afgelopen weken goed luister, is de belastingsfeer daarop een forse uitzondering. Hele troepen ‘geldexperten’ worden opgetuigd om hun mening te geven. Ze klinken helaas als oude wijn in oude zakken. Ja, zelfs niet in nieuwe zakken.

Monetarisering van de overheidsschuld

Deze ‘experten’ hebben hun licht laten schijnen op het fiscale postcoronatijdperk. Men gaat er van uit dat wat wordt uitgegeven, ook zal moeten worden terugbetaald (door de maatschappij). Dat klinkt logisch, maar is het niet noodzakelijk. Het is net zo simpel als de stelling: je moet iets hebben om het uit te kunnen geven. Dat hoeft ook niet meer.

De gehele constellatie van het monetariseren van overheidsschuld binnen de eurozone op de balans van de ECB maakt dat die traditionele cyclus doorbroken wordt. Uiteindelijk wordt een groot deel van ‘iedere staatsschuld’ nooit terugbetaald. Op lange termijn dient die te worden geherfinancieerd. De weg van de ECB is dan veel simpeler, want je dient niet meer langs de kapitaalmarkt te passeren.

Het enige waar je dan op dient te letten is of je staatsschuld iets of wat in lijn blijft met je economie en groei. Met de lage rente en beperkte inflatie doet de groei de schuld ook in ieder geval ten dele wegsmelten. Maar het is zeker geen wondermiddel. Fus alles staat of valt met de staat van de economie de volgende kwartalen en misschien zelfs jaren. We hebben weinig zicht op hoelang de coronamaatregelen op de ene of de andere manier de economie nog gaan hinderen. Evenmin weten we hoe lang de economie nodig heeft om te herstellen.

De postcorona-economie

Die postcorona-economie zou het beginpunt moeten zijn voor fiscale reflecties. Maar helaas, niets van gezien of gehoord bij die ‘geldexperten’. Integendeel, het was meer ‘same old, same old’.

Neem bijvoorbeeld Michel Maus, jurist. Los van het feit dat hij niet kan laten om zijn ideologische kleur laten door te schijnen, kwam hij niet verder dan wat oude koeien uit de sloot halen. Dan denken we aan de goede oude ‘solidariteitsbelasting’ ‘oorlogsbelasting’ en/of crisisbijdrage. Met de bijhorende boodschap dat het na de coronacrisis nog flink lastig gaat worden. Maus zou een terug opkrabbelende economie geselen met allerlei extra heffingen. Dat staat in flink contrast met de Nederlandse minister van Financiën, Wopke Hoekstra. Die liet recent liet optekenen dat er de komende jaren geen sprake kan zijn van bezuinigingen of extra belastingen. Net om de economie een kans op herstel te bieden.

Zoals gezegd, de kosten van deze crisis hoeven niet per se te worden wegbelast. Als we dat al zouden kunnen. We proberen de kosten van onze ellendige staatsstructuur en verzorgingsstaat al decennia weg te belasten. Dat is ook niet gelukt. Dus we hebben twee lagen die ons hoofdpijn bezorgen: de kosten van de crisis en de (onderliggende) structurele kostenlaag die de Belgische overheid en verzorgingsstaat heet. Beiden lagen verdienen andere antwoorden. Maar laten we duidelijk zijn: zonder een verdere ‘ernstig opschonende’ staatshervorming zal die structurele kostenlaag nooit weg gaan. Meer nog, zonder zal er nooit sprake zijn van een serieuze en betekenisvolle belastinghervorming.

Hertekening belastinglandschap

Hoe graag we het ook zouden willen, de fiscale koterijen zullen niet snel verdwijnen. Heel wat mensen genieten er dan ook van. En veel politici gebruiken het om mensen aan zich te binden. Het levert ook politieke pasmunt op als je even iets moet afdekken. Toen de Hoge Raad voor Financiën werd samengesteld, werd gedacht over een verkennende oefening. Die zou moeten leiden tot een grondige herziening van ons belastingsysteem.

In die Raad zitten te veel mensen die er werden neergezet door een politieke kleur, en die meenden die kleur te moeten verdedigen. En te veel experten die er geen zijn. De enkele echte expert krijgt natuurlijk met rationele argumenten de rest van de meute niet opgelijnd. Dan krijg je dus een rapport met alles en niets. Met diverse opties, maar geen plan. Met ideologie verkocht als verbetering. En vooral met een nieuwe grabbelton waaruit een generatie politici weer selectief kan graaien in functie van hun achterban. Geen neutrale template om van te beginnen. Geen basisprincipes die werden geformuleerd waartegen die voorstellen kunnen geworden geëvolueerd. En ook geen doorrekening van de maatregelen, ook al diende het geheel budgetneutraal te zijn. Misschien zit in dat laatste nog wel het grootste probleem.

Begin je bij ‘wat je nodig hebt’ of bij ‘wat je wil’?

Afhankelijk van de keuze krijg je heel andere resultaten. In een eerder artikel op Doorbraak heb ik reeds het zero-based budgeting model aanbevolen voor de hertekening van de openbare financiën. Ieder jaar opnieuw wordt iedere euro gerechtvaardigd, en niet enkel de incrementele uitgaven. Als je vertrekt van wat je wil, begin je van bovenaf te redeneren en verdwijnt iedere legitimering of verantwoordelijkheid. Als je van beneden begint (wat je nodig hebt) is er een ingebouwde discipline.

Het zou dus niet meer dan logisch zijn dat ieder voorstel tot belastingherziening ook een herziening inhoudt van de activiteiten die we willen financieren. En een indicatie wat een maximaal beslag dat mag leggen op de maatschappij. Onder activiteiten verstaan we de institutionele overheidsactiviteiten als kostenpost, maar ook de dienstverlenende activiteiten (sociale voorzieningen).

Hoe sturend mogen belastingen zijn?

In welke mate dienen belastingen sturend te zijn? Inzake wenselijke maatschappelijke en economische doelstellingen. Daar vallen ook subsidies onder, als omgekeerde belastingen. Het moet groener, socialer, beter, warmer, socialer, hartelijker, en een kapitalisme dat voor iedereen werkt.

Zijn belastingen voor elk van deze doelstellingen de best mogelijke ‘nudge’? En wat is dat ‘socialer, beter, warmer’ als een steeds smallere basis van belastingplichtingen een steeds groter deel van de belastingopbrengsten ophoest?

Hoe specifiek mogen of moeten belastingen zijn?

Het transparant maken tussen de input en output verhoogt de acceptatiegraad van belastingen. Bijna iedereen is het erover eens dat bepaalde activiteiten beter collectief kunnen worden georganiseerd. Maar dan wel tegen een redelijke en te verifiëren prijs. Dat moet specifiek en inzichtelijk: dat verhoogt de legitimiteit en de Willingness to Pay.

Wat moet de balans zijn tussen verplichte en natuurlijke solidariteit?

Verplichte solidariteit doodt natuurlijke solidariteit, dat blijkt in grote mate uit onderzoek. Zeker als die als onrechtvaardig wordt ervaren. Verplichte solidariteit, met de nadruk op solidariteit, is geen barmhartigheid. Het balanceert dus tussen proportionele rechten en plichten. Een principe dat in de verzorgingsstaat al te vaak — al dan niet opzettelijk — wordt losgelaten.

De balans tussen deze rechten en plichten betekent in ieder geval dat de rekening sluitend is. De algemene belastingopbrengsten mogen niet telkens gebruikt als springplank om het verschil dicht te rijden. Verplichte solidariteit stuurt in functie van cijfers. Die cijfers zien vaak niet de armoede en verdriet van individuele gevallen. Natuurlijke solidariteit, wat we door de wurgende verplichte solidariteit in grote mate verleerd zijn, is vaak een veel betere heelmeester voor persoonlijke en wereldse uitdagingen van anderen.

Investeringen versus de lopende rekening

Investeringen hebben, in principe, een meerwaarde op lange termijn. Lopende kosten niet. Van het eerste hebben we te weinig, van het tweede veel te veel. In de publieke sector, maar ook bij veel grote bedrijven, is de bureaucratie dodelijk. Sommige kosten kunnen evenwel investeringen zijn, indien bekeken ‘als collectief’. Het overeind houden van bedrijven met noodkredieten en gerichte premies, kan de economiche cohesie overeind houden, en dus maatschappelijk potentieel dat (op termijn) kan bijdragen. Allerlei premies, retroactieve pensioenaanspraken aanpassen, verkeerde bestellingen medisch materiaal etc. duidelijk niet.

De begroting als vriend en vijand van langetermijn waardecreatie

Iedere belasting vermindert de vraag naar bepaalde producten of diensten. Maar niet iedere belasting doet dat in dezelfde mate. Er zou gemiddeld meer oog mogen zijn voor macro-economische impact van belastingheffing in dit land. Dan pas kan er ook meer oog zijn voor het rechtvaardige karakter van de belastingheffing. Het principe ‘do no harm’ geldt ook in het algemeen belang.

Zoals altijd is het beste antwoord op een postcrisissituatie meer een kwestie van chirurgisch maatwerk dan van rondrijden met een fiscale mega-dorsmachine. De echo van sommigen in het publieke veld inzake meer fiscale solidariteit sterft in de coulissen. Al was het maar wegens onvoldoende en ongebalanceerde invulling van het begrip solidariteit.

Luc Nijs

Luc Nijs is de bestuursvoorzitter en CEO van investeringsmaatschappij The Talitha Group en doceerde o.a. ‘Internationale kapitaalmarkten’ en ‘Bedrijfsfinanciering en -waardering’ aan de universiteiten van Leiden, Riga en Madrid. Hij is de auteur van een reeks boeken inzake internationale financiën, kapitaalmarkten, schaduwbankieren en aanverwante onderwerpen.